Krajowa Administracja Skarbowa zakończyła kolejny etap szeroko zakrojonych działań audytowych dotyczących wydatkowania środków publicznych. Skala ujawnionych nieprawidłowości jest bezprecedensowa — łączna kwota stwierdzonych uchybień przekroczyła 119 miliardów złotych.
Zakres i wyniki audytów
Według oficjalnego komunikatu Krajowej Administracji Skarbowej z 1 kwietnia 2026 roku, kontrolą objęto łącznie 166 podmiotów. Audytorzy z izb administracji skarbowej z całego kraju badali sposób, w jaki instytucje i inne podmioty dysponowały pieniędzmi podatników. Wyniki są jednoznaczne: nieprawidłowości miały charakter systemowy i dotyczyły wielu obszarów gospodarki finansami publicznymi.
KAS wskazała wprost, że stwierdzone uchybienia obejmowały m.in. naruszenie zasad przyznawania i rozliczania dotacji i innej pomocy publicznej, a także wydatkowanie środków publicznych sprzecznie z ustalonym planem finansowym. Audytorzy ujawnili również przypadki nieuzasadnionego ekonomicznie tworzenia instytucji publicznych oraz podmiotów na określone potrzeby, co wskazuje na możliwe obchodzenie obowiązujących procedur zamówień publicznych i kontroli finansowej.
Katalog stwierdzonych nieprawidłowości
Katalog naruszeń jest rozległy. KAS wskazuje na wydatkowanie środków ogólnej rezerwy budżetowej oraz rezerwy celowej niezgodnie z warunkami jej wykorzystywania — a więc sięganie po pieniądze przewidziane na ściśle określone cele i przeznaczanie ich na inne. Równie poważne jest wykorzystanie dotacji i innej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem, co oznacza, że beneficjenci wsparcia publicznego nie realizowali zadań, dla których to wsparcie przyznano.
Wśród stwierdzonych uchybień znalazły się też działania bez podstawy prawnej bądź tworzenie przepisów na określone potrzeby. To szczególnie niepokojące zjawisko, sugerujące, że w niektórych przypadkach regulacje prawne były kształtowane w sposób służący osiągnięciu z góry założonego celu, a nie realizacji interesu publicznego. KAS zidentyfikowała ponadto niegospodarne wydatkowanie środków publicznych — brak poszanowania oraz lekceważenie zasad celowego i oszczędnego wydatkowania środków publicznych, a także niezabezpieczenie interesów Skarbu Państwa.
Prokuratura i rzecznik dyscypliny finansów publicznych
Ustalenia audytorów nie pozostały jedynie w aktach. Dyrektorzy Izb Administracji Skarbowej skierowali do prokuratury 236 zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstwa na kwotę ponad 105 miliardów złotych. Osobno złożono 118 zawiadomień do Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych o naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Dysproporcja między łączną kwotą nieprawidłowości (ponad 119 mld zł) a kwotą objętą zawiadomieniami do prokuratury (ponad 105 mld zł) wskazuje, że nie wszystkie stwierdzone uchybienia noszą znamiona czynów zabronionych — część z nich wpisuje się w kategorię naruszeń dyscypliny finansowej, ściganych odrębną drogą administracyjną.
KAS zaznaczyła jednocześnie, że przewiduje się złożenie kolejnych zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, co oznacza, iż postępowanie audytowe jest wciąż w toku, a jego skutki prawne mogą być jeszcze szersze.
Znaczenie i kontekst działań audytowych KAS
Audyt środków publicznych to jedno z ustawowych zadań Krajowej Administracji Skarbowej, realizowane na podstawie ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Jego celem jest kontrola prawidłowości pozyskiwania i wydatkowania środków publicznych, a także ocena gospodarności i zgodności działania podmiotów z prawem. Skala ujawnionych nieprawidłowości — niemal 120 miliardów złotych — stawia ten cykl audytowy w rzędzie największych tego rodzaju przedsięwzięć kontrolnych w historii polskiej administracji finansowej.
Warto podkreślić, że działania KAS mają charakter następczy wobec zdarzeń, które już miały miejsce. Oznacza to, że środki publiczne zostały już rozdysponowane — audyt pozwala jedynie ustalić, czy odbyło się to zgodnie z prawem, a w razie stwierdzenia naruszeń — uruchomić mechanizmy odpowiedzialności. Skuteczność całego procesu zależeć będzie od dalszego przebiegu postępowań prokuratorskich i dyscyplinarnych.
Źródła
- Krajowa Administracja Skarbowa, Działania audytowe KAS w zakresie środków publicznych, komunikat z dnia 1 kwietnia 2026 r., https://www.gov.pl/web/kas/dzialania-audytowe-kas-zakresie-srodkow-publicznych-20260401
