Dziś, 21 stycznia 2026 roku, obchodzimy Międzynarodowy Dzień Wiewiórki – święto ustanowione z myślą o tych niewielkich, rudych gryzoniach, które odgrywają istotną rolę w naszych ekosystemach. Data obchodów nie jest przypadkowa. Zima to dla wiewiórek szczególnie wymagający okres, kiedy potrzebują wsparcia ze strony człowieka.
Wiewiórka pospolita – mieszkanka polskich lasów
W Polsce występuje jeden gatunek wiewiórki – wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris), podczas gdy na świecie odnotowano ponad 265 gatunków tych gryzoni. Wiewiórki pospolite można spotkać na terenie całego kraju – w lasach, parkach miejskich, na cmentarzach, w ogrodach i na działkach. Dzięki charakterystycznej rudej barwie i puchatemu ogonowi, wiewiórki praktycznie nie da się pomylić z innym ssakiem.
Zgodnie z informacjami Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego, wiewiórka pospolita osiąga długość ciała wraz z głową 20-24 cm, ogona 17-20 cm, przy masie ciała 200-300 gramów. Nazwa zwierzęcia w języku greckim oznacza „cienisty ogon” – ogon wiewiórek pełni bowiem funkcję parasola słonecznego, służy do sygnalizowania zagrożenia, a podczas niskich temperatur stanowi przykrycie, kiedy gryzonie te zwijają się w kulkę i drzemią.
Fascynujący tryb życia
Wiewiórki to zwierzęta aktywne w ciągu dnia przez cały rok – zimą nie hibernują, choć mogą ograniczać opuszczanie gniazda podczas szczególnie mroźnych dni. Należą do gryzoni, w związku z czym mają charakterystyczną budowę zębów. Siekacze wiewiórek rosną im przez całe życie, średnio kilka milimetrów na tydzień, jednak zęby te naturalnie się ścierają podczas zjadania pokarmu.
Podstawą diety wiewiórek są nasiona drzew iglastych i liściastych, w tym różnego rodzaju orzechy. Jak wskazuje Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego, są one tak zwanymi oportunistami pokarmowymi, czyli wykorzystują pokarm, który znajdą w określonym czasie w środowisku.
Wiewiórki zakładają gniazdo zasadnicze, z którego korzystają regularnie, oraz gniazdo poboczne, które pełni rolę magazynu na pokarm i służy do zmylenia drapieżnika. Ciąża u wiewiórek pospolitych wynosi od 36 do 42 dni, a podczas porodu na świat przychodzą średnio 4 małe wiewiórki. Samce wiewiórek pospolitych nie pomagają w żaden sposób w wychowaniu młodych.
Naturalne ogrodniczki
Wiewiórki są sprzymierzeńcami leśników – robiąc zapasy, zakopują orzechy i żołędzie w ziemi. Z tych, o których zapomną, wyrastają drzewa. Wbrew powszechnemu mitowi, wiewiórki nie są zapominalskie – mają znakomitą pamięć przestrzenną i bardzo czuły węch. Są po prostu bardzo zapobiegliwe i robią zazwyczaj więcej zapasów niż potrzeba, na wypadek trudnych warunków zimowych.
Zwinne i szybkie
Silne tylne nogi umożliwiają wiewiórkom skok na odległość do 6 metrów. Wiewiórki często są ofiarą polowań drapieżnych ptaków. Aby zwiększyć swoją szansę na ucieczkę, biegają zygzakiem. Na wolności mogą żyć 6-7 lat, w niewoli dłużej. Prawdopodobnie ze względu na drapieżnictwo żyją na wolności maksymalnie 2-4 lata.
Ochrona gatunku
Od 2014 roku wiewiórki pospolite podlegają częściowej ochronie gatunkowej w Polsce. Wcześniej, od 2011 roku, objęte były ochroną ścisłą. Status ochronny wynika z monitorowania populacji oraz potrzeby zabezpieczenia ich naturalnych siedlisk.
Jednym z głównych zagrożeń dla rodzimych wiewiórek pospolitych jest wiewiórka szara (Sciurus carolinensis) – inwazyjny gatunek pochodzący z Ameryki Północnej. Na Wyspach Brytyjskich oraz w północnych Włoszech wiewiórka szara wypiera wiewiórkę pospolitą, konkurując o zasoby oraz przenosząc wirusa Squirrel poxvirus, który jest śmiertelny dla wiewiórek rudych. Wiewiórka szara jest większa, silniejsza i bardziej inwazyjna – zimą zjada korę z drzew, przez co je osłabia. W Polsce dotychczas nie występuje, jednak specjaliści monitorują sytuację.
Jak pomóc wiewiórkom zimą
Zimą wiewiórki potrzebują naszego wsparcia. Można im pomóc, zostawiając w bezpiecznych miejscach orzechy, nasiona czy suszone owoce. Warto także budować dla nich schronienia – domki z drewna lub budki lęgowe, które powinny być zamontowane na wysokości od 3 do 5 metrów, z otworem wejściowym skierowanym na południe, aby zapewnić dostęp do ciepła słonecznego.
W Łodzi powstały specjalne infrastruktury dla wiewiórek – pierwszy w Polsce most dla wiewiórek nad ulicą Okólną, dzięki któremu zwierzęta żyjące w Lesie Łagiewnickim nie giną pod kołami aut, a także plac zabaw w parku im. A. Struga na Bałutach, wyposażony w mosty, budki, liny oraz orzeszkomaty.
Cel obchodów
Międzynarodowy Dzień Wiewiórki został zainicjowany, by zwrócić uwagę na te urocze zwierzęta oraz ich rolę w ekosystemie. Święto ma charakter edukacyjny – zachęca do poznawania wiewiórek, obserwowania ich w naturalnym środowisku oraz podejmowania działań na rzecz ochrony przyrody i bioróżnorodności.
Źródła:
- Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego – https://www.lodzkie.pl/srodowisko/21-stycznia-miedzynarodowy-dzien-wiewiorki
- Lasy Państwowe – https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/dzien-wiewiorki
- Encyklopedia Leśna – https://encyklopedialesna.com/haslo/wiewiorka-pospolita/
- Ekologia.pl – https://www.ekologia.pl/srodowisko/wiewiorka-pospolita-opis-wystepowanie-i-zdjecia-zwierze-wiewiorka-pospolita-ciekawostki/
