23 stycznia przypada coroczny Dzień bez Opakowań Foliowych – inicjatywa, która zwraca uwagę na narastający problem zanieczyszczenia środowiska tworzywami sztucznymi. To dobra okazja, by spojrzeć na codzienne nawyki konsumenckie i zastanowić się nad ich wpływem na planetę.
Skala problemu w liczbach
Według Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, szacuje się, że każdego roku na świecie produkowane jest około 500 miliardów opakowań foliowych. Statystycznie na jednego mieszkańca Polski przypada aż 70 kg tworzyw sztucznych rocznie, co plasuje Polskę w gronie krajów o wysokim zużyciu plastiku.
Dane GIOŚ wskazują również, że co roku do mórz i oceanów trafia około 50 tysięcy ton plastikowych reklamówek, które stanowią śmiertelne zagrożenie dla fauny morskiej. Porzucone w środowisku odpady foliowe mogą prowadzić do uduszenia, zranienia lub otrucia zwierząt, a także blokować odpływ rzek i jezior, przyczyniając się do powodzi.
Krótkie życie, długi rozkład
Paradoks plastikowej torebki jest uderzający: produkcja jednej torebki trwa mniej niż sekundę, jej przydatność do użytku ocenia się jedynie na około 20-25 minut, a może rozkładać się nawet setki lat. To pokazuje ogromną dysproporcję między chwilowym użytkiem a długotrwałym obciążeniem dla środowiska.
Opakowania foliowe, choć tanie i szybkie w produkcji, mają szkodliwy wpływ na stan środowiska naturalnego. Cząstki toksycznego nanoplastiku mogą przenikać z opakowań do jedzenia i picia oraz emitować trujące związki do gleby, wody i powietrza w przypadku porzucenia plastikowych odpadów w środowisku – podkreśla GIOŚ.
Problem z recyklingiem
Choć segregacja odpadów jest punktem wyjścia do skutecznej ochrony środowiska, rzeczywisty recykling plastiku w Polsce pozostaje na niewystarczającym poziomie. Według danych GIOŚ, poziom recyklingu plastiku w Polsce wynosi około 30 procent. W skali globalnej sytuacja wygląda jeszcze gorzej – recykling plastiku wynosi jedynie 5 procent.
Recykling torebek foliowych rozpoczyna się w momencie wyrzucenia ich do odpowiedniego pojemnika na odpady. Z domowych koszy torby foliowe trafiają do firm zajmujących się zbieraniem i sortowaniem odpadów. Następnie odbywa się oczyszczanie i sortowanie folii według rodzajów oraz kolorów, a posegregowane odpady przekazywane są do zmielenia i rozdrobnienia. Finalnie powstaje aglomerat, który w wyniku regranulacji pozwala na uzyskanie gotowego surowca do produkcji nowych wyrobów plastikowych.
Regulacje prawne
Gospodarka opakowaniami i odpadami opakowaniowymi w Polsce regulowana jest między innymi ustawą z dnia 13 czerwca 2013 roku o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. 2023, poz. 1658, z późn. zm.), która stanowi wdrożenie postanowień dyrektywy 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 roku w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych.
Do kompetencji organów Inspekcji Ochrony Środowiska należy sprawowanie kontroli w zakresie wdrożenia kampanii edukacyjnych przez wprowadzających produkty w opakowaniach oraz kontrola przeprowadzenia przez przedsiębiorców rocznego audytu zewnętrznego. Niewywiązanie się z tych obowiązków zagrożone jest administracyjną karą pieniężną wynoszącą maksymalnie do 750 tysięcy złotych.
Dodatkowo od 1 stycznia 2021 roku Unia Europejska wprowadziła zakaz sprzedaży plastikowych jednorazówek, słomek czy sztućców. Od 1 października 2025 roku w Polsce zaczął również obowiązywać system kaucyjny, który obejmuje między innymi butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów.
Co można zrobić na co dzień?
Najprostsze rozwiązania okazują się najskuteczniejsze. Najwięcej zależy od zmiany codziennych nawyków. Oto kilka praktycznych wskazówek:
- Zakupy na wagę – wybieranie produktów, które można kupić na wagę, takich jak owoce, warzywa czy produkty sypkie, z wykorzystaniem własnych woreczków wielokrotnego użytku.
- Torby wielorazowego użytku – zabranie na zakupy własnych, wielorazowych toreb eliminuje potrzebę używania kolejnych plastikowych reklamówek.
- Własne opakowania – śniadanie do szkoły czy do pracy można zapakować we własną śniadaniówkę zamiast w foliową torebkę.
- Rezygnacja z plastikowych butelek – zastąpienie plastikowych butelek wodą w bidonie czy innej butelce wielokrotnego użytku to prosta, ale skuteczna metoda zmniejszenia ilości plastiku w środowisku.
- Wsparcie dla alternatywnych opakowań – wybieranie produktów pakowanych w materiały bardziej przyjazne dla środowiska, takie jak papier, szkło czy metal.
Historia inicjatywy
Dzień bez Opakowań Foliowych to inicjatywa, która narodziła się w 2008 roku w Polsce jako odpowiedź na obserwowany wzrost produkcji tworzyw sztucznych na całym świecie. Coroczne obchody 23 stycznia zachęcają do zaprzestania wykorzystywania plastikowych produktów jednorazowego użytku i próby zmiany nawyków zakupowych na bardziej ekologiczne.
Źródła:
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – gov.pl/web/gios/dzien-bez-opakowan-foliowych
- Komunalny Związek Gmin Regionu Leszczyńskiego – kzgrl.pl/swietujmy-razem-dzien-bez-opakowan-foliowych.html
- Miejskie Przedsiębiorstwo Oczyszczania w Warszawie – mpo.com.pl/aktualnosci/643-dzien-bez-opakowan-foliowych-2
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – gov.pl/web/gdos/dzien-bez-opakowan-foliowych2
- Ośrodek Rozwoju Edukacji – ore.edu.pl
- Oficjalna strona miasta Jastrzębie-Zdrój – jastrzebie.pl
