Transplantacja narządów i tkanek to dziedzina medycyny, która daje pacjentom szansę na powrót do zdrowia, a często ratuje ich życie. Każdego roku 26 października obchodzony jest na całym świecie Światowy Dzień Donacji i Transplantacji – święto, które przypomina o niezwykłej wartości transplantologii i zachęca do refleksji nad dawstwem narządów.
Historia polskiej transplantologii
Polski dorobek w dziedzinie transplantologii jest imponujący. Pierwszy udany przeszczep w Polsce przeprowadzono 26 stycznia 1966 roku. Było to przeszczepienie nerki, które wykonano w I Klinice Chirurgicznej Akademii Medycznej w Warszawie 19-letniej uczennicy szkoły pielęgniarskiej. Od tego czasu narządy przeszczepiono w Polsce niemal 37 tysiącom pacjentów, zgodnie z danymi Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Golubiu-Dobrzyniu.
Kolejne kamienie milowe to udany przeszczep szpiku, który odbył się 28 listopada 1984 roku, oraz pierwsza w Polsce udana transplantacja serca przeprowadzona 5 listopada 1985 roku pod kierownictwem prof. Zbigniewa Religi.
Światowy Dzień Donacji i Transplantologii po raz pierwszy obchodzony był w Genewie 14 października 2005 roku. W Polsce dzień ten celebrowano po raz pierwszy również w 2005 roku w Bydgoszczy, z inicjatywy Kliniki Transplantologii prowadzonej przez dr Zbigniewa Włodarczyka, jak informuje Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy.
Sytuacja w Polsce
Obecnie na transplantacje narządów czeka około 1800 osób, co stanowi realne wyzwanie dla polskiego systemu ochrony zdrowia. Wojewoda wielkopolska Agata Sobczyk podczas briefingu prasowego w Poznaniu podkreślała: „W Polsce setki osób wciąż czeka na przeszczep serca, nerek, wątroby czy płuc. Transplantologia to tysiące odmienionych losów, dlatego obchody Światowego Dnia Donacji i Transplantacji to dla nas święto życia i drugiej szansy”.
W Polsce od 1995 roku obowiązuje zasada domniemanej zgody na pobranie narządów po śmierci, jak przypomina portal pacjent.gov.pl. W praktyce jednak to często rodzina zmarłego decyduje o możliwości pobrania organów. Dlatego oświadczenie woli może pomóc bliskim w uszanowaniu decyzji zmarłego.
Rozwój społecznej świadomości
Istotnym elementem wspierającym rozwój transplantologii w Polsce jest rosnąca świadomość społeczna. Prezeska Fundacji Drużyna Szpiku Dorota Raczkiewicz zwracała uwagę na znaczące zmiany: „17 lat temu w polskim rejestrze dawców było raptem 30 tys. nazwisk, dzisiaj jest to ponad 2 mln osób. Kiedy powstawała fundacja marzyliśmy o tym, aby uratować choć jedno życie, dzisiaj tych istnień mamy mnóstwo na swoim koncie”.
Prof. Maciej Głyda, konsultant wojewódzki w dziedzinie transplantologii klinicznej w województwie wielkopolskim, podkreślał znaczenie współpracy różnych środowisk: „Każdy z nas reprezentuje inne środowisko, inną instytucję, które spełniają różne zadania społeczne, i dopiero wspólnie możemy osiągnąć to, co wieńczy sukces – dawać ludziom drugie życie”.
Transplantacja jako metoda leczenia
Przeszczep narządu lub tkanek jest często jedyną metodą ratującą życie i zdrowie pacjentów. Transplantacja ratuje życie, przedłuża je i poprawia jego jakość. Przeszczepienia komórek krwiotwórczych, tkanek i narządów wymagają zarówno chorzy dorośli, jak i pacjenci pediatryczni.
Roman Błażejczak, pierwszy pacjent w Polsce, u którego dokonano udanej retransplantacji serca w 2017 roku, obecnie prezes Fundacji „Trzy Serca” im. prof. Mariana Zembali, mówił o dostępności opieki medycznej: „To że Wielkopolska ma tyle świetnych ośrodków transplantacyjnych, fantastycznych lekarzy, bardzo empatyczny personel, które dbają o pacjentów niesamowicie, jest czymś, czym powinniśmy się szczycić. Bardzo się cieszę, że dzisiaj pacjenci nie muszą szukać pomocy po całym kraju, że mogą tę pomoc uzyskać tu, w Wielkopolsce”.
Wsparcie cyfrowe dla pacjentów
Ministerstwo Zdrowia rozwija także narzędzia cyfrowe wspierające pacjentów przed i po transplantacji. Internetowe Konto Pacjenta oraz aplikacja mojeIKP umożliwiają dostęp do dokumentacji medycznej, elektronicznych recept i skierowań, a także pozwalają ustawić przypomnienia o przyjmowaniu leków. To szczególnie istotne w okresie rekonwalescencji po przeszczepie, gdy systematyczność w przyjmowaniu leków jest kluczowa dla prawidłowego gojenia.
Cel obchodów
Celem obchodów Światowego Dnia Donacji i Transplantacji jest zwrócenie uwagi na wartość przeszczepu oraz skłonienie społeczeństwa do rozważenia możliwości oddania narządów w celu ratowania życia innych osób. W tym dniu na całym świecie organizowane są kongresy, konferencje oraz kampanie społeczne dotyczące dawstwa organów.
Jak podkreśla Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy, Światowy Dzień Donacji i Transplantacji to okazja, by każdy uświadomił sobie, „że dar, jaki można złożyć, także po naszej śmierci, drugiemu człowiekowi może uratować życie człowieka albo nawet wielu ludzi”.
Transplantologia to obszar medycyny, który wymaga społecznej akceptacji i wsparcia. Edukacja społeczna oraz wzrost świadomości na temat donacji i transplantacji są kluczowymi elementami ratowania ludzkiego życia. To dziedzina, w której człowiek pomaga człowiekowi, dając innym drugą szansę na życie.
Źródła:
- Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy: https://www.gov.pl/web/wsse-bydgoszcz/swiatowy-dzien-donacji-i-transplantologii
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Golubiu-Dobrzyniu: https://www.gov.pl/web/psse-golub-dobrzyn/26-pazdziernika—swiatowy-dzien-donacji-i-transplantacji
- Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu: https://www.poznan.uw.gov.pl/informacje-prasowe/obchody-swiatowego-dnia-donacji-i-transplantacji-swieto-zycia-i-drugiej-szansy
- Pacjent.gov.pl: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/ikp-twoje-wsparcie-przy-przeszczepie
