12 marca 1999 roku w Independence w stanie Missouri minister spraw zagranicznych RP prof. Bronisław Geremek przekazał na ręce sekretarz stanu USA Madeleine Albright akt przystąpienia Polski do Traktatu Północnoatlantyckiego. Z tą chwilą Rzeczpospolita Polska stała się formalnie stroną Traktatu Waszyngtońskiego i pełnoprawnym członkiem Sojuszu Północnoatlantyckiego. To wydarzenie wieńczyło niemal dekadę intensywnych starań – od rozwiązania wojskowych struktur Układu Warszawskiego w marcu 1991 roku, przez przystąpienie do programu Partnerstwo dla Pokoju w lutym 1994 roku, aż po zaproszenie z madryckiego szczytu NATO w lipcu 1997 roku.
Droga do Sojuszu wymagała nie tylko woli politycznej, ale i żmudnej pracy dyplomatycznej. Polska była pierwszym spośród państw programu Partnerstwo dla Pokoju, które uzgodniło z NATO Indywidualny Program Partnerstwa – stało się to 5 lipca 1994 roku. Właściwe rozmowy akcesyjne trwały od września do października 1997 roku i obejmowały cztery rundy negocjacyjne:
- zobowiązania polityczne,
- aspekty obronne,
- kwestie finansowe oraz
- ochronę informacji niejawnych.
W listopadzie 1997 roku uzgodniono polską składkę do wspólnych budżetów NATO na poziomie 2,48%. Miesiąc później, 16 grudnia 1997 roku, ministrowie spraw zagranicznych państw Sojuszu podpisali w Brukseli Protokoły Akcesyjne dla Polski, Czech i Węgier. Dokumenty czekały następnie na ratyfikację w szesnastu stolicach – ostatnią był Haga, gdzie holenderski parlament zatwierdził je 4 grudnia 1998 roku.
Gwarancja, która zmieniła wszystko
Przystąpienie do NATO objęło Polskę artykułem 5. Traktatu Waszyngtońskiego, stanowiącym, że atak zbrojny na jednego z sojuszników traktowany jest jako atak na wszystkich. Przepis ten – serce całej architektury bezpieczeństwa Sojuszu – został dotychczas uruchomiony tylko raz: po atakach terrorystycznych z 11 września 2001 roku na Stany Zjednoczone. Przez ponad dwie dekady po tamtych wydarzeniach polskie Siły Zbrojne regularnie wychodziły poza granice kraju, wypełniając zobowiązania sojusznicze w misjach na różnych kontynentach i budując w ten sposób bojowe doświadczenie, które dziś procentuje na wschodniej flance NATO.
Sojusznicze struktury zakorzenione w Polsce
Polska jest nie tylko aktywnym uczestnikiem operacji Sojuszu, ale też ważnym krajem goszczącym jego stałe struktury. Na terytorium RP działają trzy kluczowe elementy dowódcze NATO:
- Wielonarodowy Korpus Północ-Wschód w Szczecinie (powołany w 1998 roku przez Polskę, Niemcy i Danię),
- Centrum Szkolenia Sił Połączonych w Bydgoszczy (JFTC, 2004 rok) oraz
- Centrum Eksperckie Policji Wojskowej w Bydgoszczy (MP COE, 2013 rok). Centrum szkolenia w Bydgoszczy było pierwszą tego rodzaju instytucją Sojuszu umieszczoną w państwie przyjętym do NATO po 1989 roku.
Przełomem dla obecności wojsk sojuszniczych na polskim terytorium był szczyt NATO w Warszawie w 2016 roku. To właśnie wtedy „jego członkowie podjęli decyzję o ustanowieniu tzw. wzmocnionej wysuniętej obecności (eFP – enhanced forward presence) na wschodniej flance NATO” (Ministerstwo Obrony Narodowej, gov.pl). Efektem jest stacjonująca w Polsce wielonarodowa batalionowa grupa bojowa, której państwem ramowym są Stany Zjednoczone. Siły rotacyjne rozmieszczone w Bemowie Piskim uzupełniają żołnierze m.in. z Rumunii i Chorwacji.
Polska pełni też rolę jedynego państwa ramowego Dowództwa Wielonarodowej Dywizji Północny Wschód z siedzibą w Elblągu – organu odpowiadającego za koordynację batalionowych grup bojowych eFP w Polsce i państwach bałtyckich, na czele którego stoi polski generał. Dopełnieniem stałej obecności wojskowej jest instalacja tarczy antyrakietowej w Redzikowie koło Słupska, tworzona przez Stany Zjednoczone.
Nakłady na obronność – lider Sojuszu
Sojusz wymaga od swoich członków utrzymywania wydatków na obronność na poziomie co najmniej 2% PKB. Polska ten próg przekracza od wielu lat i czyni to z rosnącą dynamiką. W tegorocznym budżecie – uchwalonym przez Sejm 5 grudnia 2025 roku i podpisanym przez prezydenta Karola Nawrockiego 19 stycznia 2026 roku – na obronę narodową przeznaczono ponad 200 mld zł, co odpowiada 4,81% PKB. W ujęciu proporcjonalnym Polska przeznacza na obronność więcej niż jakikolwiek inny sojusznik, wyprzedzając nominalnie m.in. Włochy i Hiszpanię, których gospodarki są znacznie większe.
Polska uczestniczy równolegle w Programie Inwestycji Sojuszu w Dziedzinie Bezpieczeństwa (NSIP), finansując rozbudowę infrastruktury wojskowej na własnym terytorium. Kontekst finansowy nabierze jeszcze większego znaczenia w czerwcu 2026 roku podczas szczytu NATO w Hadze – nieoficjalnie mówi się o podniesieniu minimalnego progu wydatków do co najmniej 3% PKB.
Bilans, który mówi sam za siebie
Przez 27 lat członkostwo w NATO fundamentalnie zmieniło charakter polskich Sił Zbrojnych. Konieczność dostosowania do standardów Sojuszu przyspieszyła wielowymiarową transformację armii: wprowadzenie cywilnej kontroli nad wojskiem, reformę struktury organizacyjnej, modernizację techniczną i profesjonalizację służby. Z armii opartej na radzieckich wzorcach Polska zbudowała nowoczesne siły zdolne do działania w każdym teatrze operacyjnym i natowskich strukturach dowodzenia.
Dziś, w cieniu trwającego konfliktu za wschodnią granicą, polska obecność w Sojuszu nabiera wymiaru, którego w 1999 roku niewielu w pełni się spodziewało. Artykuł 5. Traktatu Waszyngtońskiego przestał być wyłącznie prawnym zapisem – stał się realnym fundamentem bezpieczeństwa. Polska nie jest już tylko jego beneficjentem, ale jednym z jego aktywnych architektów.
Źródła
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego – „Droga Polski do NATO – kalendarium”: bbn.gov.pl
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego – „Korzyści i inicjatywy”: bbn.gov.pl
- Kwartalnik BBN „Bezpieczeństwo Narodowe” 2024/44: bbn.gov.pl
- Ministerstwo Obrony Narodowej / Portal Gov.pl – „Wzmocniona wysunięta obecność (eFP)”: gov.pl
- Ministerstwo Finansów / Portal Gov.pl – „Sejm przyjął ustawę budżetową na 2026 rok”: gov.pl
- Kancelaria Prezydenta RP – komunikat o podpisaniu ustawy budżetowej na 2026 r. (19 stycznia 2026 r.): prezydent.pl
