6 kwietnia 2026 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego świętuje kolejną rocznicę swojego istnienia. To dzień, w którym największa polska cywilna służba specjalna honoruje najlepszych funkcjonariuszy, podsumowuje miniony rok i przypomina o roli, jaką odgrywa w systemie bezpieczeństwa państwa. Za tą datą kryje się historia sięgająca pierwszych lat po odzyskaniu przez Polskę suwerenności.
Skąd pochodzi data 6 kwietnia?
Coroczne obchody nawiązują do 6 kwietnia 1990 roku, gdy Sejm RP uchwalił tzw. pakiet ustaw policyjnych. Trzy akty prawne przyjęte tego dnia — ustawa o Policji, ustawa o Urzędzie Ochrony Państwa oraz ustawa o urzędzie Ministra Spraw Wewnętrznych (Dz. U. z 1990 r. Nr 30) — wyznaczyły nowy kształt polskich służb po transformacji ustrojowej. Kluczową konsekwencją było powołanie Urzędu Ochrony Państwa (UOP), pierwszej cywilnej służby specjalnej demokratycznej Polski i bezpośredniego poprzednika ABW.
W 2002 roku UOP zastąpiły dwie nowe instytucje. Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 902 z późn. zm.) podzieliła dotychczasowe kompetencje między ABW — odpowiedzialną za bezpieczeństwo wewnętrzne — i Agencję Wywiadu, właściwą w sprawach zewnętrznych. ABW przejęła spuściznę prawną UOP, a wraz z nią datę 6 kwietnia jako własne święto, formalnie ustanowione w 2004 roku.
Czym jest ABW i jakie ma zadania?
ABW to służba specjalna powołana do ochrony porządku konstytucyjnego i bezpieczeństwa wewnętrznego Rzeczypospolitej Polskiej. Katalog jej zadań, wyznaczony przez art. 5 ustawy z 2002 roku, obejmuje rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń wymierzonych w suwerenność, niepodległość i nienaruszalność terytorium państwa, a także jego zdolności obronne. W praktyce oznacza to walkę ze szpiegostwem, terroryzmem i naruszeniami tajemnicy państwowej.
Agencja odpowiada ponadto za zwalczanie korupcji wśród osób zajmujących stanowiska publiczne, ochronę informacji niejawnych, przeciwdziałanie proliferacji broni masowego rażenia oraz zwalczanie przestępczości ekonomicznej i zorganizowanej. Istotnym elementem jej działalności jest też pozyskiwanie, przetwarzanie i przekazywanie właściwym organom konstytucyjnym informacji mających znaczenie dla bezpieczeństwa państwa. Agencja działa na terenie całego kraju za pośrednictwem sieci delegatur regionalnych.
Nadzór i kontrola — transparentność jako fundament
Jednym z kluczowych wyróżników ABW jest silna kontrola cywilna, odróżniająca ją od wielu zagranicznych odpowiedników. Szef Agencji podlega bezpośrednio Prezesowi Rady Ministrów, a działalność całej instytucji pozostaje pod kontrolą Sejmu — tak stanowi art. 3 ustawy z 2002 roku. Powoływanie i odwoływanie Szefa ABW wymaga zasięgnięcia opinii Prezydenta RP oraz Sejmowej Komisji do Spraw Służb Specjalnych. Ten model nadzoru sprawia, że Agencja, choć działa w warunkach daleko idącej niejawności, pozostaje instytucjonalnie zakorzeniona w systemie demokratycznej kontroli władzy.
Jak wyglądają obchody?
Święto jest przede wszystkim okazją do uhonorowania tych, którzy w minionym roku wyróżnili się szczególnym zaangażowaniem w służbie lub pracy na rzecz ochrony bezpieczeństwa i porządku konstytucyjnego państwa. W ramach uroczystości wręcza się odznaczenia państwowe, mianowania na wyższe stopnie służbowe oraz wyróżnienia finansowe. Najważniejszym odznaczeniem branżowym jest Odznaka Honorowa imienia gen. Stefana Roweckiego „Grota”, ustanowiona rozporządzeniem Rady Ministrów z 5 kwietnia 2011 roku. Generał Rowecki jest zarazem patronem Centralnego Ośrodka Szkolenia ABW.
Służba w cieniu — niewidoczna, lecz niezbędna
ABW działa z natury rzeczy poza publiczną widocznością. Służby specjalne nie ujawniają liczby zatrudnionych, a znaczna część prowadzonych operacji nigdy nie trafia do wiadomości publicznej. W strukturach Agencji funkcjonują m.in. Centrum Antyterrorystyczne, koordynujące krajowy system ochrony antyterrorystycznej, oraz Centrum Prewencji Terrorystycznej, prowadzące szkolenia dla funkcjonariuszy służb specjalnych, administracji publicznej i innych podmiotów narażonych na zagrożenia.
Tegoroczne Święto ABW to 36. rocznica uchwalenia pakietu ustaw policyjnych, który zapoczątkował budowę demokratycznego systemu bezpieczeństwa wewnętrznego w Polsce. Dziedzictwo tamtych decyzji jest dziś widoczne w strukturach i kompetencjach Agencji — instytucji, która przez ponad trzy dekady ewoluowała wraz ze zmieniającym się środowiskiem zagrożeń, zachowując niezmiennie jeden cel: ochronę państwa i jego obywateli.
Źródła
- Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego – strona oficjalna, „O ABW”: abw.gov.pl
- Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego – strona oficjalna, „Zadania”: abw.gov.pl/zadania
- Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2025 r. poz. 902 z późn. zm.): isap.sejm.gov.pl
- Wikipedia – „Święto ABW”: pl.wikipedia.org
- Wikipedia – „Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego”: pl.wikipedia.org
- Special Operations Forces Magazine – „Święto ABW – największej polskiej służby specjalnej” (7 kwietnia 2025): sof-mag.pl
- Security-ops.pl – „Święto ABW!” (6 kwietnia 2024): security-ops.pl
- Biuro Bezpieczeństwa Narodowego – „Obchody święta Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego”: bbn.gov.pl
