Umowy o dzieło wciąż pozostają ważnym elementem polskiego rynku pracy, choć ich popularność nieco słabnie. Dane opublikowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za pierwsze półrocze 2025 roku pokazują ciekawy obraz elastycznych form zatrudnienia – kto, gdzie i na jak długo korzysta z tej formy współpracy?
Ponad pół miliona zgłoszeń, ale mniej niż rok temu
W pierwszych sześciu miesiącach 2025 roku do ZUS wpłynęło 519,1 tysięcy formularzy zgłoszeniowych, które objęły ponad 620,1 tysięcy umów o dzieło (źródło: ZUS, raport „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD”, październik 2025). Za tymi cyframi kryje się 47 tysięcy firm i innych podmiotów oraz 204 tysiące osób wykonujących zlecone prace.
Choć liczby robią wrażenie, eksperci zwracają uwagę na trend spadkowy. W porównaniu do pierwszego półrocza 2024 roku liczba formularzy spadła o 4,35 proc., a umów aż o 10,08 proc. Jeszcze wyraźniej widać to przy zestawieniu z 2023 rokiem – wtedy spadki wyniosły odpowiednio 14,34 proc. i 26,71 proc.
„Spadek liczby zgłoszeń może wynikać z większej świadomości przedsiębiorców w kwalifikowaniu umów lub rosnącej popularności innych form zatrudnienia, takich jak samozatrudnienie czy umowy zlecenia” – wyjaśnia w raporcie Dominik Jaruga z ZUS, współautor analizy. Dodaje również, że „nie bez znaczenia może być również fakt, że wybranie umowy o pracę czy choćby założenia własnej firmy całkowicie zmienia naszą sytuację w kontekście ubezpieczeń społecznych”.
Mazowsze rządzi, Warmia i Mazury w ogonie
Geografia umów o dzieło pokazuje wyraźne różnice regionalne. Niekwestionowanym liderem pozostaje województwo mazowieckie, gdzie na 10 tysięcy płatników składek zgłoszono 5084 formularze i 6278 umów (źródło: ZUS, raport „Rejestr umów o dzieło”, październik 2025). To prawie dziesięć razy więcej niż w województwie warmińsko-mazurskim, które z wynikiem 602 formularzy i 655 umów zamyka stawkę.
Podobnie wygląda sytuacja wśród wykonawców – aż 28,38 proc. wszystkich osób pracujących na umowach o dzieło pochodzi z Mazowsza. W przeliczeniu na 10 tysięcy ubezpieczonych to 345 wykonawców. Dla kontrastu, w województwie warmińsko-mazurskim jest ich zaledwie 48.
Jeden dzień czy całe dwa miesiące? Projekty są różne
Struktura umów o dzieło pokazuje ogromną różnorodność współpracy. Co czwarty kontrakt zawarto na zaledwie jeden dzień – to 28,28 proc. wszystkich umów. Kolejne 7,19 proc. trwało dwa dni. Mediana długości trwania umowy wynosi więc tylko 6 dni (źródło: ZUS, raport „Rejestr umów o dzieło”, październik 2025).
Ale uwaga – średnia długość to już 38,3 dnia, co oznacza, że obok błyskawicznych zleceń funkcjonują też bardziej rozbudowane projekty. Ta różnorodność świetnie oddaje elastyczność, jaką dają umowy o dzieło zarówno zleceniodawcom, jak i wykonawcom.
Kto pracuje na umowy o dzieło?
Wśród 204 tysięcy wykonawców nieznacznie przeważają mężczyźni – stanowią 52,02 proc. Najliczniejszą grupę wiekową tworzą trzydziestokilkulatkowie (30-39 lat), którzy odpowiadają za około jedną czwartą wszystkich umów.
Jeśli chodzi o branże, zdecydowanie dominuje sektor informacji i komunikacji – tam zawarto 22,36 proc. umów, a pracowało na nich 53,65 tysiąca wykonawców (źródło: ZUS, raport „Rejestr umów o dzieło”, październik 2025). Na drugim miejscu uplasowała się działalność profesjonalna, naukowa i techniczna z wynikiem 18,01 proc. umów i 43,19 tysiąca wykonawców. Trzecie miejsce zajęła kultura, rozrywka i rekreacja – 14,34 proc. umów i 34,38 tysiąca osób.
Cudzoziemcy: mniej Ukraińców, więcej Białorusinów
Około 12 tysięcy cudzoziemców, czyli 5,88 proc. wszystkich wykonawców, zdecydowało się na pracę w ramach umowy o dzieło. Największą grupę stanowią obywatele Ukrainy (43,12 proc. wszystkich cudzoziemców) oraz Białorusi (30,47 proc.), choć udział Ukraińców w stosunku do 2024 roku spadł o ponad 10 punktów procentowych (źródło: ZUS, raport „Rejestr umów o dzieło”, październik 2025).
Obywatele Ukrainy najchętniej pracują w budownictwie – tam stanowią aż 55,82 proc. wszystkich cudzoziemców wykonujących umowy o dzieło. W usługach ich udział wynosi 29,92 proc.
Co dalej z umowami o dzieło?
Czy spadek liczby zgłoszeń oznacza koniec ery umów o dzieło? Raczej nie. Wciąż są one popularnym narzędziem elastycznego zatrudnienia, szczególnie w branżach kreatywnych i projektowych. Jednak dane ZUS sugerują, że rynek pracy ewoluuje – coraz więcej osób decyduje się na stabilniejsze formy zatrudnienia albo zakłada własną działalność gospodarczą, co daje im dostęp do pełnych ubezpieczeń społecznych i związanych z tym świadczeń.
Warto obserwować, jak sytuacja będzie się rozwijać w kolejnych miesiącach. Czy trend spadkowy się utrzyma, czy może umowy o dzieło znajdą nowe zastosowania w dynamicznie zmieniającej się gospodarce?
Źródła
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Jak korzystaliśmy z umów o dzieło w pierwszej połowie 2025 r.”, publikacja z 2 października 2025 r., https://www.zus.pl/-/jak-korzystali%C5%9Bmy-z-um%C3%B3w-o-dzie%C5%82o-w-pierwszej-po%C5%82owie-2025-r.
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r.”, raport PDF, październik 2025 r.
