17 lutego 2026 r. — Co roku tego dnia tysiące polskich schronisk, klinik weterynaryjnych i organizacji prozwierzęcych przypominają o jednym: obok domowych mruczków istnieją też te, które czekają na dach nad głową. Światowy Dzień Kota to jednak nie tylko apel o odpowiedzialne podejście do adopcji — to również okazja, by przyjrzeć się głębiej, kim właściwie jest kot i jak bardzo zdominował nasze życie
Skąd się wzięło to święto?
Historia Światowego Dnia Kota obchodzonego 17 lutego sięga 1990 roku i Włoch, gdzie idea narodziła się na łamach magazynu „Tuttogatto”. Redakcja zaprosiła czytelników do udziału w plebiscycie, w którym mieli wybrać datę odpowiednią na kocią uroczystość. Zwyciężyła propozycja pani Orielli Del Col, uzasadniona kilkoma argumentami kulturowymi: luty jest miesiącem zodiakalnego Wodnika — znaku kojarzącego się z niezależnością i niekonformizmem, cechami przypisywanymi kotom; wśród popularnych włoskich powiedzeń luty bywał zwany „miesiącem kotów i czarownic”; liczba 17, uważana we Włoszech za pechową, miała nawiązywać do dawnej złowrogiej reputacji kotów. Jak wyjaśniali sami inicjatorzy, „17-tka staje się «1 życiem 7 razy»” — nawiązanie do legendy o dziewięciu kocich żywotach.
Inne źródła wskazują, że data 17 lutego nawiązuje do tradycji miłośników kotów, którzy corocznie w tym dniu oddają cześć bezpańskim kotom w okolicach Koloseum w Rzymie.
W Polsce obchody zapoczątkował w 2006 roku Wojciech Albert Kurkowski — felinolog, sędzia felinologiczny i ówczesny redaktor naczelny miesięcznika „Kot”, pełniący zarazem funkcję prezesa Polskiej Federacji Felinologicznej „Felis Polonia”. Jego inicjatywa działała pod hasłem „Rasowce – Dachowcom” i miała na celu zbieranie środków oraz darów rzeczowych dla bezdomnych kotów. W trakcie gali przez wiele lat przyznawano tytuł „Kociarza Roku” — osobom i instytucjom działającym na rzecz poprawy losu bezdomnych zwierząt. Wśród laureatów wymienia się m.in. Lecha Kaczyńskiego, ówczesnego Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy.
Niezależnie od obchodów 17 lutego, warto pamiętać, że w 2002 roku organizacja International Fund for Animal Welfare (IFAW) ustanowiła Międzynarodowy Dzień Kota na 8 sierpnia — z naciskiem na edukację w zakresie zdrowia i dobrostanu kotów na całym świecie. Różne daty w różnych krajach odzwierciedlają lokalny charakter tego święta: Japonia obchodzi go 22 lutego (liczba 2 brzmi po japońsku jak „ni”, naśladując miauczenie), Stany Zjednoczone — 29 października, Rosja — 1 marca.
10 000 lat wspólnej historii — i wciąż nie do końca wyjaśnionej
Relacja człowieka z kotem należy do najdłuższych w dziejach udomowienia zwierząt, a zarazem do najmniej oczywistych. Badania naukowe wskazują, że pierwsze ślady wspólnego bytowania ludzi i kotów sięgają około 10 000 lat, o czym świadczy pochówek na Cyprze, w którym złożono człowieka razem z kotem.
Powszechnie przyjmuje się, że przodkiem kota domowego jest kot nubijski (Felis lybica). Proces udomowienia wiązał się z rozwojem rolnictwa na Bliskim Wschodzie: gdy człowiek przeszedł z trybu koczowniczego do osiadłego i zaczął gromadzić zapasy żywności, pojawiły się gryzonie — a za nimi koty, przyciągnięte łatwą zdobyczą.
Jednak najnowsze badania z 2025 roku, opublikowane przez serwis Science News, rzucają nowe światło na tę historię. Analiza DNA szczątków kotów z Chin obejmująca okres od 5400 lat temu do wieku XX wykazała, że przez tysiąclecia w pobliżu chińskich osad ludzkich żył nie kot domowy, lecz dziki kotek bengalski (Prionailurus bengalensis). Dopiero gdy około 200 roku n.e. sytuacja po upadku dynastii Han ustabilizowała się, w jego niszę weszły już w pełni udomowione koty. Oznacza to, że udomowienie kota miało miejsce co najmniej dwukrotnie i niezależnie w różnych częściach świata.
Osobną hipotezę, opartą na analizach morfologicznych i genetycznych, opublikowały w 2025 roku dwa niezależne zespoły badawcze. Sugerują one, że kluczową rolę w rozprzestrzenieniu się kota domowego mogły odegrać praktyki religijne starożytnych Egipcjan, którzy masowo mumifikowali koty jako ofiary dla bogini Bastet. Szacuje się, że Egipcjanie zmumifikowali nawet 70 milionów zwierząt. „Zapotrzebowanie” na koty do celów rytualnych prowadziło do ich celowej hodowli; preferowano osobniki łagodniejsze i towarzyskie — co mogło sprzyjać stopniowemu udomowieniu i dalszemu rozprzestrzenieniu się gatunku poza Egiptem.
Co ciekawe, badania paleogenomiczne wskazują, że pierwsze koty dotarły do Europy stosunkowo późno — zaledwie około 2000 lat temu, w dużej mierze wzdłuż rzymskich szlaków handlowych i wojskowych. Wcześniejsze europejskie znaleziska kostne należą do żbika europejskiego, nie do kota domowego.
Polska — kraj kociarzy w europejskiej czołówce
Statystyki nie pozostawiają wątpliwości: Polacy kochają koty. Według raportu FEDIAF (Europejskiej Federacji Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych) za 2023 rok, opublikowanego w 2025 roku, w Polsce żyło 7,5 miliona kotów domowych. W porównaniu z rokiem 2010, gdy populacja wynosiła 5,6 miliona, oznacza to wzrost o 34 procent w ciągu trzynastu lat.
Jeśli chodzi o odsetek gospodarstw domowych posiadających kota, Polska zajmuje drugie miejsce w Unii Europejskiej z wynikiem 41 procent — wyprzedza nas jedynie Rumunia z 48 procentami. Dla porównania, średnia unijna w 2023 roku wynosiła 27 procent. W całej Europie raport FEDIAF za 2023 rok odnotował 108 milionów kotów domowych — więcej niż psów (90 milionów). Łącznie w europejskich gospodarstwach domowych żyło 299 milionów zwierząt towarzyszących.
Ten dynamiczny wzrost popularności kotów jest obserwowany przez specjalistów od lat. Wśród wskazywanych przyczyn wymienia się m.in. łatwiejszą opiekę (koty nie wymagają wyprowadzania na spacery i lepiej znoszą kilkugodzinną nieobecność opiekuna), zmiany struktury demograficznej społeczeństwa oraz rosnące zjawisko traktowania zwierząt domowych jako pełnoprawnych członków rodziny.
Mity, które warto obalić
Przy okazji kociego święta warto zmierzyć się z kilkoma powszechnie powtarzanymi twierdzeniami, które — jak wskazują eksperci — są nieprawdziwe lub mocno uproszczone.
- Mit o niszczeniu polskiej przyrody. Gostyńskie Stowarzyszenie Przyjaciół Zwierząt „NOE” zwraca uwagę, że koty pojawiły się na ziemiach polskich prawdopodobnie w VIII wieku. W ciągu minionych około 1200 lat nie odnotowano wyginięcia żadnego gatunku fauny, które można by przypisać kotom. Jak argumentuje organizacja: „W naszej faunie mamy sporo drapieżników o podobnym do kota behawiorze. Przystosowania do ochrony przed drapieżnikiem naszych rodzimych gatunków ptaków kształtowały się przez wieki w kontakcie z takimi ssakami jak kuna, łasica, gronostaj, lis, żbik i wiele innych.” Stowarzyszenie podkreśla, że „umiejętności łowieckie kota nie przewyższają możliwości tych drapieżników.”
- Mit o sterylizacji a polowaniu. Zgodnie z wyjaśnieniami ekspertów stowarzyszenia, koty sterylizowane nie tracą instynktu łownego. Motorem polowań nie jest popęd płciowy, lecz potrzeba pozyskania tauryny — aminokwasu niezbędnego do życia, którego szczególnie duże ilości zawierają myszy.
- Mit o kocie jako głównym źródle toksoplazmozy. Według organizacji NOE głównym źródłem zakażeń toksoplazmozą wśród ludzi jest nieumiejętna obróbka surowego mięsa, nie kontakt z kotami. „Koty jako źródło zakażenia w statystykach toksoplazmozy są na dalszych miejscach” — podkreśla stowarzyszenie.
- Mit o inwazyjności kota. Gostyńskie Stowarzyszenie Przyjaciół Zwierząt „NOE” wyjaśnia wprost: „Kot w Polsce nie jest gatunkiem inwazyjnym, ponieważ nie wypiera żadnego gatunku z jego niszy ani nie stanowi zagrożenia wytępienia żadnego gatunku, spośród tych na które poluje.”
Dzień z przesłaniem, nie tylko ze zdjęciem
Organizacje prozwierzęce podkreślają, że Światowy Dzień Kota ma znaczenie wykraczające poza dzielenie się fotografiami mruczków w mediach społecznościowych. To okazja do zwrócenia uwagi na los kotów bezdomnych i wolno żyjących — w Polsce jest ich, według szacunków, około 17 tysięcy przebywających pod opieką schronisk, choć rzeczywista liczba kotów żyjących poza domami jest z natury trudna do ustalenia.
W tym dniu wiele schronisk i organizacji prozwierzęcych organizuje zbiórki karmy, akcje adopcyjne i kampanie edukacyjne. Federacja Felinologiczna „Felis Polonia” oraz lokalne kluby felinologiczne tradycyjnie organizują wystawy kotów rasowych, połączone z akcjami charytatywnymi pod hasłem „Rasowce – Dachowcom”.
Niezależnie od formy obchodów, podstawowe przesłanie pozostaje niezmienne: odpowiedzialna opieka nad kotem to regularna profilaktyka weterynaryjna, właściwe żywienie i — w miarę możliwości — sterylizacja lub kastracja, które zmniejszają problem bezdomności zwierząt.
Źródła
- Gostyńskie Stowarzyszenie Przyjaciół Zwierząt „NOE”, Międzynarodowy Dzień Kota, stowarzyszenienoe.pl [dostęp: 17.02.2026]
- FEDIAF (Europejska Federacja Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych), Facts & Figures 2025 (dane za 2023 rok), europeanpetfood.org; omówienie: zoobranza.com.pl [dostęp: 17.02.2026]
- bimkal.pl, Światowy Dzień Kota — historia święta i uzasadnienie daty 17 lutego autorstwa Orielli Del Col [dostęp: 17.02.2026]
- halloween.friko.net, Dzień Kota — historia, obchody w Polsce — informacje o inicjatorze święta w Polsce, Wojciechu Albercie Kurkowskim, i nagrodzie „Kociarz Roku” [dostęp: 17.02.2026]
- Science News / holistic.news, Badania naukowe o psach i kotach — co odkryto w 2025 roku, holistic.news [dostęp: 17.02.2026] — badania DNA szczątków kotów z Chin
- National Geographic Polska, Koty zawdzięczają udomowienie Egipcjanom i ich krwawym praktykom ofiarnym, national-geographic.pl, lipiec 2025 [dostęp: 17.02.2026]
