Każdego roku 24 października świat przypomina sobie o wydarzeniu, które na trwałe zmieniło sposób rozwiązywania konfliktów międzynarodowych. Tego dnia w 1945 roku weszła w życie Karta Narodów Zjednoczonych, dając początek największej organizacji międzynarodowej w historii ludzkości. Dzień Narodów Zjednoczonych to nie tylko rocznica założenia ONZ, ale przede wszystkim okazja do refleksji nad stanem współpracy międzynarodowej i wyzwaniami, przed którymi stoi globalna społeczność.
Geneza organizacji i znaczenie Karty
Organizacja Narodów Zjednoczonych powstała jako odpowiedź na doświadczenia II wojny światowej. Podwaliny pod jej stworzenie położono już w trakcie konfliktu, między innymi w Karcie Atlantyckiej z 14 sierpnia 1941 roku oraz Deklaracji Narodów Zjednoczonych z 1 stycznia 1942 roku. Nazwę organizacji zaproponował prezydent USA Franklin Delano Roosevelt, a jej oficjalne powstanie nastąpiło 24 października 1945 roku.
Karta Narodów Zjednoczonych została podpisana 26 czerwca 1945 roku w San Francisco przez przedstawicieli 50 państw. Polska uznawana jest za członka założyciela ONZ, mimo że jej przedstawiciele z Rządu RP na uchodźstwie nie zostali zaproszeni na konferencję z powodów politycznych. Kartę podpisano w obecności 50 krajów, pozostawiając miejsce dla Polski, która dołączyła do dokumentu 16 października 1945 roku po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej.
Według oficjalnych danych Ośrodka Informacji ONZ w Warszawie, podstawowe cele organizacji zapisane w Karcie to:
- utrzymanie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego,
- rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami,
- współpraca przy rozwiązywaniu problemów międzynarodowych i przy promowaniu poszanowania dla praw człowieka oraz
- koordynowanie działań państw świata.
Struktura i zasięg działania
System Narodów Zjednoczonych składa się z trzech głównych elementów. Sama Organizacja Narodów Zjednoczonych zbudowana jest z sześciu organów:
- Zgromadzenia Ogólnego,
- Rady Bezpieczeństwa,
- Rady Gospodarczej i Społecznej,
- Rady Powierniczej,
- Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości oraz
- Sekretariatu.
Pięć z tych organów ma siedzibę w Nowym Jorku, jedynie Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości rezyduje w Hadze.
Uzupełnieniem struktury są programy i fundusze ONZ, takie jak Fundusz Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci czy Program Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju, a także wyspecjalizowane organizacje zajmujące się konkretnymi dziedzinami – od ochrony zdrowia po rolnictwo i meteorologię. Wśród nich znajdują się między innymi Światowa Organizacja Zdrowia oraz Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury.
Obecnie ONZ zrzesza 193 państwa członkowskie. Ostatnim krajem przyjętym do organizacji był Sudan Południowy, który dołączył w 2011 roku. Od 1945 roku, kiedy organizacja liczyła 51 członków, liczba państw należących do ONZ niemal poczwórcyła się. Poza członkami pełnoprawnymi status stałego obserwatora posiadają Stolica Apostolska oraz Palestyna.
Obchody i współczesne znaczenie
Dzień Narodów Zjednoczonych został ustanowiony rezolucją z 31 października 1947 roku. Pierwsze obchody odbyły się w 1948 roku, a od 1978 roku święto to rozpoczyna Tydzień Rozbrojenia. Rezolucją z 6 grudnia 1971 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ zaleciło państwom członkowskim uznanie tego dnia za święto państwowe.
Na całym świecie w Dzień Narodów Zjednoczonych odbywają się spotkania, dyskusje, wystawy i konferencje poświęcone osiągnięciom oraz celom organizacji. W niektórych krajach, takich jak Szwecja, święto to ma swoje szczególne tradycje – od 2005 roku w tym państwie piecze się specjalne ciasto z okazji Dnia ONZ.
Symbolika organizacji
Flaga i godło ONZ posiadają głębokie znaczenie symboliczne. Godło zostało zatwierdzone przez Zgromadzenie Ogólne 7 grudnia 1946 roku i przedstawia mapę świata w układzie równoleżnikowym, z Biegunem Północnym w punkcie centralnym, wpisaną w wieniec ze splecionych gałązek drzewa oliwnego w kolorze złotym. Gałązki oliwne symbolizują pokój, a mapa świata reprezentuje obszar zainteresowania organizacji.
Flaga ONZ, zatwierdzona 20 października 1947 roku, zawiera oficjalne godło w kolorze białym na jasnoniebieskim tle. Użycie zarówno godła, jak i flagi jest ściśle regulowane odpowiednimi rezolucjami Zgromadzenia Ogólnego oraz Kodeksem flagi ONZ opublikowanym przez Sekretarza Generalnego w 1952 roku.
Wyzwania współczesności
Mimo że ONZ jest często krytykowana za biurokrację i czasami ograniczoną skuteczność, pozostaje jedynym globalnym forum, na którym wszystkie państwa świata mogą przedstawić swoje stanowiska i próbować osiągnąć porozumienie drogą dialogu. W dobie rosnących wyzwań globalnych, takich jak zmiany klimatyczne, konflikty zbrojne czy nierówności społeczne, rola ONZ w koordynowaniu międzynarodowej współpracy pozostaje nieoceniona.
Obchody Dnia Narodów Zjednoczonych to zatem nie tylko wspomnienie przeszłości, ale przede wszystkim zastanowienie się nad przyszłością międzynarodowej współpracy oraz nad sposobami budowania bardziej sprawiedliwego i bezpiecznego świata dla kolejnych pokoleń.
Źródła:
- Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie – System Narodów Zjednoczonych „w pigułce”, https://www.unic.un.org.pl/kalendarium/system_nz_wpigulce.php
- Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie – Państwa członkowskie, https://www.unic.un.org.pl/poznaj_onz/panstwa_czlonkowskie.php
- Stowarzyszenie Kombatantów Misji Pokojowych ONZ – Dzień Narodów Zjednoczonych, https://skmponz.pl/dzien-narodow-zjednoczonych/
- Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego – DZIEŃ ONZ 2024, https://wnpism.uw.edu.pl/dzien-onz-2024-szczyt-przyszlosci-2024-szanse-i-wyzwania-dla-organizacji-narodow-zjednoczonych-w-nadchodzacych-dekadach-2/
- Instytut Rozwoju Myśli Ekologicznej – Dzień Narodów Zjednoczonych – Historia, Znaczenie i Współczesne Wyzwania, https://irme.pl/dzien-narodow-zjednoczonych-historia-znaczenie-i-wspolczesne-wyzwania/ (październik 2024)
