27 stycznia 2026 roku świat obchodzi Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu. Data ta upamiętnia wyzwolenie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau w 1945 roku przez żołnierzy 60. Armii Pierwszego Frontu Ukraińskiego Armii Czerwonej. To również 81. rocznica otwarcia bram tego miejsca, które stało się symbolem największej zbrodni XX wieku.
Historia i znaczenie święta
Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu został ustanowiony 1 listopada 2005 roku przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych. Celem święta jest uczczenie pamięci Żydów zamordowanych w czasie II wojny światowej przez nazistowskie Niemcy oraz przeciwdziałanie zaprzeczaniu i marginalizowaniu zbrodni Holokaustu.
Data 27 stycznia nawiązuje do wyzwolenia więźniów obozu Auschwitz-Birkenau przez oddziały sowieckie w 1945 roku.
Skala tragedii
W niemieckim kompleksie obozowym Auschwitz-Birkenau, który działał od 1940 do stycznia 1945 roku, Niemcy zgładzili co najmniej 1,1 miliona ludzi, w tym około 1 miliona Żydów. Zginęło tam również 70 tysięcy Polaków, 21 tysięcy Romów, 14 tysięcy sowieckich jeńców wojennych i około 12 tysięcy osób innych narodowości.
Szacuje się, że w wyniku Holokaustu – systematycznego ludobójstwa ludności żydowskiej – wymordowano łącznie około 6 milionów Żydów oraz przedstawicieli innych narodów. W czasie II wojny światowej śmierć z rąk Niemców poniosło około 18 milionów ludzi, z czego około 11 milionów na terenie Polski.
Obchody w Polsce
W Polsce główne uroczystości odbywają się na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau oraz pod Pomnikiem Bohaterów Getta w Warszawie. W stolicy organizowana jest modlitwa ekumeniczna, część artystyczna w wykonaniu aktorów Teatru Żydowskiego oraz składane są wieńce. Wieczorem odbywa się akcja społeczna „Światło Pamięci”, podczas której mieszkańcy zapalają świece w oknach swoich domów, aby w symboliczny sposób uczcić pamięć ofiar oraz zamanifestować sprzeciw wobec nienawiści i przemocy.
W wielu polskich miastach organizowane są lokalne uroczystości. Na Podkarpaciu odbywają się XVIII Dni Pamięci o Ofiarach Holokaustu, w ramach których składane są wieńce i zapalane znicze na cmentarzach żydowskich.
Wymiar edukacyjny
Jak podkreśla Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie, upamiętnienie ofiar Zagłady jest nie tylko aktem pamięci historycznej, lecz także zobowiązaniem edukacyjnym i obywatelskim. Edukacja o Holokauście powinna obejmować pogłębioną refleksję nad mechanizmami, które doprowadziły do ludobójstwa: narastającym antysemityzmem, językiem nienawiści, obojętnością społeczną oraz stopniowym przyzwoleniem na dyskryminację.
Apel ONZ
W rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 60/7 z 1 listopada 2005 roku zapisano, że Holokaust, który doprowadził do wymordowania jednej trzeciej ludności żydowskiej oraz niezliczonych przedstawicieli innych mniejszości, będzie zawsze dla wszystkich ludzi przestrogą przed nienawiścią, bigoterią, rasizmem i uprzedzeniami.
Członkowie zgromadzenia potępili rewizjonizm historyczny, którego celem jest pomniejszanie znaczenia niemieckich zbrodni przeciwko ludzkości. Rezolucja wydana przez ONZ jest również apelem o przeciwdziałanie jakimkolwiek formom negacji Holokaustu, a jej cel to zwrócenie uwagi na potrzebę edukacji i pamięci – po to, by zapobiec takim wydarzeniom w przyszłości.
Źródła:
- Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach – https://www.gov.pl/web/uw-swietokrzyski/dzien-pamieci
- Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Białymstoku – https://bialystok.ipn.gov.pl/pl1/aktualnosci/236593,Miedzynarodowy-Dzien-Pamieci-o-Ofiarach-Holokaustu-27-stycznia-2026.html
- Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie – https://www.rzeszow.ipn.gov.pl/pl8/aktualnosci/235692,XVIII-Obchody-Dni-Pamieci-o-Ofiarach-Holokaustu-26-30-stycznia-2026.html
- Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku – https://muzeum1939.pl/aktualnosci/27-stycznia-miedzynarodowy-dzien-pamieci-o-ofiarach-holokaustu-12022
- Żydowski Instytut Historyczny – https://www.jhi.pl/artykuly/miedzynarodowy-dzien-pamieci-o-ofiarach-holokaustu,428
- Informator Stolicy – https://informator-stolicy.pl/artykul/warszawa-upamietni-miedzynarodowy-dzien-pamieci-o-ofiarach-holokaustu
- Ośrodek Rozwoju Edukacji w Warszawie – https://ore.edu.pl/2026/01/27-stycznia-miedzynarodowy-dzien-pamieci-o-ofiarach-holokaustu/
