9 listopada na całym świecie obchodzony jest Światowy Dzień Adopcji – święto rodzin adopcyjnych i przypomnienie o potrzebach dzieci oczekujących na nowy dom. To okazja do edukacji społecznej na temat adopcji oraz doceniania wysiłku osób, które zdecydowały się na tę szczególną drogę rodzicielstwa.
Pomysł, który narodził się z osobistego doświadczenia
Światowy Dzień Adopcji to inicjatywa Hanka Fortenera, który sam wychowywał się w rodzinie będącej zarówno rodziną zastępczą, jak i adopcyjną. Fortener założył fundację non-profit AdoptTogether i ustanowił specjalnie dla rodzin adopcyjnych World Adoption Day. Jego celem stała się popularyzacja idei adopcji w społeczeństwie oraz docenianie rodzin adopcyjnych za ich trud, determinację i miłość w wychowaniu dzieci.
Międzynarodowym symbolem tego święta jest dłoń z uśmiechniętą buzią. Dłoń reprezentuje pomoc, uśmiech oznacza radość, a razem symbolizują radość z nowej rodziny. Światowy Dzień Adopcji obchodzony jest na świecie od 2014 roku.
Adopcja w Polsce – aktualne dane statystyczne
Adopcja, zwana również przysposobieniem, to prawne uznanie dziecka, z którym nie łączy nas więź biologiczna, za własne. W wyniku adopcji osoba lub para uzyskuje pełnię władzy rodzicielskiej.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w ciągu ostatniej dekady nieznacznie spadła liczba adopcji w Polsce. W 2010 roku adoptowano 3,3 tysiąca dzieci, podczas gdy w 2023 roku było to 2,5 tysiąca dzieci. W 2023 roku do adopcji trafiło 1,4 tysiąca dzieci. Dane za 2024 rok potwierdzają, że tendencja utrzymuje się na podobnym poziomie.
W województwie mazowieckim w latach 2012-2023 przeprowadzono łącznie 5686 adopcji, z czego 3904 stanowiły adopcje krajowe, a 1782 – zagraniczne. Na przestrzeni wielu lat było to corocznie ponad 300 przysposobień. Tendencja utrzymywała się na podobnym poziomie – w 2022 roku wyniosła 387, a w 2023 roku (według stanu na 30 września) było to już 259 przysposobień. W 2023 roku do adopcji trafiło 1,4 tysiąca dzieci.
Dzieci w pieczy zastępczej – rosnąca liczba
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego na koniec 2024 roku w pieczy zastępczej przebywało 77,3 tysiąca dzieci, z czego 59,8 tysiąca w pieczy rodzinnej oraz 17,5 tysiąca w pieczy instytucjonalnej. W porównaniu z 2023 rokiem liczba dzieci przebywających w pieczy zastępczej zwiększyła się o 2,6 procent. Według stanu na 31 grudnia 2024 roku w Polsce funkcjonowało 36,5 tysiąca rodzin zastępczych oraz 900 rodzinnych domów dziecka.
Pieczę zastępczą rocznie opuszcza tylko 14 procent dzieci. Z tej grupy najwięcej, bo ponad 35 procent, stanowią pełnoletni, usamodzielnieni wychowankowie. 25 procent to dzieci, które wróciły do rodzin biologicznych, a jedynie 18 procent zostało adoptowanych. Oznacza to, że pobyt w pieczy w większości przypadków ma charakter stały.
Wiek dzieci adoptowanych – kogo najczęściej przysposabiają rodziny
W ciągu ostatnich kilkunastu lat najczęściej adoptowano dzieci w wieku 0-3 lata. Przysposobienia dzieci w tej grupie wieku stanowiły w latach 2011-2023 średnio 38 procent wszystkich adopcji. Do 2015 roku było to ponad 40 procent, w kolejnych latach udział ten malał.
Wraz z rosnącym wiekiem dziecka szanse na adopcję maleją. Najmniej jest adopcji wśród nastolatków w grupie wieku 13-17 lat, jednak w ostatnich latach nastąpił ponad dwukrotny wzrost udziału nastolatków wśród wszystkich dzieci przysposobionych – z 7 procent w 2011 roku do 15 procent w 2023 roku.
Zmiany w prawie adopcyjnym od 2023 roku
Od 1 lutego 2023 roku weszły w życie znowelizowane przepisy regulujące procedury adopcyjne, zapowiadane przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej jako upraszczające drogę do przysposobienia dziecka.
Jak wyjaśnia Bożena Sawicka, dyrektor Wojewódzkiego Ośrodka Adopcyjnego: „Częste skojarzenia osób myślących o adopcji to żmudność procedur. Tymczasem realia są takie, że większość dzieci przebywających w pieczy zastępczej nie jest zgłaszana do adopcji z powodu nieuregulowanej sytuacji prawnej i może zostać umieszczona wyłącznie w rodzinach zastępczych, umożliwiających kontakt z rodzicami biologicznymi. Poza tym większość dzieci czekających na adopcję to dzieci starsze albo ze znacznymi niepełnosprawnościami”.
Wprowadzone zmiany zwiększają szansę na pozyskanie rodzin dla dzieci starszych, objętych obowiązkiem szkolnym. Nowe przepisy zobligowały również ośrodki adopcyjne do skrócenia czasu oczekiwania na kursy adopcyjne do maksymalnie dwóch miesięcy.
Procedura adopcyjna – kto może adoptować dziecko
Do ośrodka adopcyjnego zgłaszane są wszystkie dzieci z uregulowaną sytuacją prawną. Oznacza to, że rodzice biologiczni dziecka wyrazili zgodę na jego przysposobienie bez wskazywania osoby przysposabiającej, są pozbawieni władzy rodzicielskiej wobec dziecka lub nie żyją.
Adoptować dziecko może małżeństwo bezdzietne bądź posiadające własne dzieci lub też osoba niebędąca w związku małżeńskim. Jednak przysposobić wspólnie mogą tylko małżonkowie. W myśl przepisów przysposobić dziecko może osoba pełnoletnia, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, której kwalifikacje osobiste uzasadniają, że będzie należycie wywiązywała się z obowiązków przysposabiającego.
Według Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej statystyki wskazują, że co czwarte małżeństwo w Polsce nie może doczekać się dziecka na drodze naturalnej.
Czas trwania procesu adopcyjnego
Przeciętny czas trwania procesu adopcyjnego – od momentu zarejestrowania kandydata na rodzica do orzeczenia przez sąd adopcji dziecka – wynosi dwa lata. Gdyby jednak doliczyć do tego czas oczekiwania na rozpoczęcie szkolenia kandydatów na rodziców od momentu zgłoszenia do ośrodka, który wynosił średnio 221 dni, okres czekania na dziecko mógł się wydłużyć do 3-4 lat.
Problem nadpodaży kandydatów na rodziców
Według Najwyższej Izby Kontroli liczba potencjalnych rodziców znacznie przewyższa liczbę dzieci z uregulowaną sytuacją prawną, umożliwiającą ich adopcję. W okresie objętym kontrolą NIK (2015 – I półrocze 2017) ośrodki adopcyjne rocznie kwalifikowały do przysposobienia krajowego około 2,5 tysiąca dzieci.
Istotnym problemem jest brak jednolitych, dla całego kraju, wymogów i kryteriów stosowanych podczas adopcji. Praktyka różni się w poszczególnych ośrodkach. Ustalają one własne zasady, na przykład w kwestii dokumentacji wymaganej od kandydatów.
Ośrodki adopcyjne w Polsce
Procedury adopcyjne prowadzą publiczne i niepubliczne ośrodki. Po reformie w 2012 roku ich liczba zmalała o ponad 30 procent. Obecnie jest ich około 68, z czego ponad 40 procent stanowią placówki niepubliczne. Ośrodki adopcyjne w 95 procent finansowane są z budżetu państwa.
Różna jest liczba ośrodków adopcyjnych w poszczególnych województwach. Najwięcej jest ich w województwie śląskim i mazowieckim. Najmniej w województwie podkarpackim i świętokrzyskim – w każdym z tych województw funkcjonuje zaledwie jeden ośrodek adopcyjny.
Dlaczego warto mówić o adopcji
Światowy Dzień Adopcji to dobry moment, aby uświadamiać, czym jest sam proces adopcji, obalać mity i przekłamania na jej temat. To ważny proces tworzenia się rodziny, w którym istotne są obie strony: dziecko i kandydaci na rodziców. Trzeba mieć na względzie ich potrzeby i możliwości, pamiętać, że potrzebny jest czas, by się do adopcji przygotować.
Jak podkreślają eksperci z ośrodków adopcyjnych, adopcja to miłość, która tworzy rodzinę. To proces, który wymaga dużego zaangażowania i cierpliwości, ale daje szansę na stworzenie dziecku domu pełnego miłości i bezpieczeństwa.
Źródła:
- Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Nowej Woli – Światowy Dzień Adopcji (https://www.gopsnwl.pl/aktualnosci-4/9-listopada-swiatowy-dzien-adopcji/)
- Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej – 9 listopada – Międzynarodowy Dzień Adopcji na Mazowszu (https://mcps.com.pl/9-listopada-miedzynarodowy-dzien-adopcji-na-mazowszu/informacje-prasowe/)
- Główny Urząd Statystyczny – Raport SDG 2024, rozdział: Opieka i wychowanie (https://raportsdg.stat.gov.pl/Opieka_i_wychowanie.html)
- Główny Urząd Statystyczny – Piecza zastępcza w 2024 r. (https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/dzieci-i-rodzina/dzieci/piecza-zastepcza-w-2024-r-,1,9.html)
- Portal Domów Dziecka – Wzrost liczby dzieci w pieczy zastępczej – dane za 2023 rok (https://www.domydziecka.org/news/wzrost_liczby_dzieci_w_pieczy_zastepczej_-_dane_za_2023_rok)
- Najwyższa Izba Kontroli – Adopcja po polsku (https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/adopcja-po-polsku.html)
- Mazowieckie Centrum Polityki Społecznej – Dane statystyczne z pracy ośrodków adopcyjnych (https://mcps.com.pl/piecza-zastepcza/adopcja-osrodki-adopcyjne/dane-statystyczne-z-pracy-osrodkow-adopcyjnych/)
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – Broszura informacyjna „Adopcja” (https://www.gov.pl/attachment/f40ba0f9-2f69-43bc-beda-11148a87ce2f)
