Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało 19 stycznia 2026 roku alert smogowy do mieszkańców powiatu jasielskiego w województwie podkarpackim. Ostrzeżenie dotyczy prognozowanej złej jakości powietrza związanej z wysokim stężeniem pyłu zawieszonego PM10.
Treść alertu RCB
Komunikat brzmi: „Uwaga! Dziś (19.01) prognozowana jest zła jakość powietrza w zakresie pyłu zawieszonego PM10 (smog). Unikaj aktywności na zewnątrz” – podało Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w oficjalnym komunikacie opublikowanym na stronie gov.pl.
Alert został skierowany wyłącznie do odbiorców z terenu powiatu jasielskiego.
Czym jest pył zawieszony PM10
Pył zawieszony PM10 to mieszanina cząstek stałych i kropelek cieczy o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, które utrzymują się w powietrzu. Ze względu na niewielkie rozmiary cząsteczki te mogą przenikać głęboko do układu oddechowego.
W składzie pyłu PM10 znajdują się szkodliwe substancje, takie jak metale ciężkie (arsen, nikiel, kadm, ołów), wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, dioksyny oraz furany. Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, w okresie jesienno-zimowym to właśnie pył zawieszony PM10 i PM2,5 stanowi dominujące zanieczyszczenie wpływające na jakość powietrza.
Normy stężenia PM10 w Polsce i na świecie
Zgodnie z polskim rozporządzeniem Ministra Środowiska z 24 sierpnia 2012 roku w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu, dobowy poziom stężeń pyłu PM10 wynosi 50 µg/m³ i nie może być przekroczony częściej niż 35 razy w roku. Stężenie średnioroczne nie może przekraczać 40 µg/m³.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca bardziej restrykcyjne normy. Według aktualnych wytycznych WHO z 2021 roku, średnioroczne stężenie PM10 nie powinno przekraczać 15 µg/m³, a dobowe – 45 µg/m³.
Wpływ pyłu PM10 na zdrowie
Narażenie na podwyższone stężenia pyłu zawieszonego PM10 niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Cząstki pyłu osadzają się w drogach oddechowych, wywołując podrażnienia, kaszel, świszczący oddech oraz nasilenie objawów astmy i alergii.
Długotrwała ekspozycja na wysokie stężenia pyłu zawieszonego sprzyja wystąpieniu przewlekłej zaporowej choroby płuc, a także zmniejszeniu sprawności i wydolności płuc. Krótkoterminowe narażenie może nasilać objawy chorób płuc, chorób o podłożu alergicznym oraz chorób serca, a także zwiększać podatność na infekcje dróg oddechowych.
W przypadku osób starszych wysoki poziom pyłu zawieszonego jest związany ze zwiększeniem ryzyka hospitalizacji, a nawet zgonu z powodu chorób płuc i chorób sercowo-naczyniowych. Za szczególnie narażone uznaje się również dzieci, kobiety w ciąży oraz osoby aktywne fizycznie, które podczas wysiłku oddychają szybciej i głębiej, wdychając jednocześnie więcej szkodliwych cząstek.
Sytuacja smogowa w Polsce w styczniu 2026
Początek stycznia 2026 roku przyniósł znaczące pogorszenie jakości powietrza w wielu regionach kraju. Dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska z początku stycznia pokazują, że przekroczenia poziomów informowania dla pyłu zawieszonego PM10 wystąpiły w województwach dolnośląskim, podlaskim, mazowieckim i łódzkim.
W dniu 7 stycznia odnotowano wysokie stężenia PM10 między innymi w Kłodzku (103,5 µg/m³), Nowej Rudzie (142,7 µg/m³), Wysokim Mazowieckiem (119,9 µg/m³) oraz Augustowie (117,7 µg/m³). W kolejnych dniach stycznia sytuacja pozostała niekorzystna w wielu częściach kraju, a system ostrzegania RCB kierował alerty do mieszkańców różnych powiatów.
Dla powiatu jasielskiego na dzień 18 stycznia 2026 roku prognozowano ryzyko wystąpienia przekroczenia poziomu informowania (powyżej 100 µg/m³) dla pyłu zawieszonego PM10, co znalazło odzwierciedlenie w alertach RCB wysyłanych dzień później.
Zalecenia dla mieszkańców
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w swoim komunikacie wskazuje konkretne zalecenia postępowania podczas dni ze złą jakością powietrza:
- zrezygnuj ze spacerów na świeżym powietrzu,
- zrezygnuj z uprawiania sportu na zewnątrz,
- ogranicz wietrzenie pomieszczeń.
Osoby z chorobami układu oddechowego, serca, dzieci i seniorzy powinni szczególnie ograniczyć przebywanie na zewnątrz podczas epizodów smogowych. Wysiłek fizyczny w warunkach złej jakości powietrza zwiększa ekspozycję na szkodliwe cząstki poprzez intensyfikację oddychania.
Przyczyny smogu zimowego
W sezonie grzewczym głównym źródłem emisji pyłu zawieszonego PM10 jest spalanie paliw stałych w domowych systemach ogrzewania. Według danych Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBIZE), nieefektywne piece oraz spalanie niedozwolonych paliw i śmieci powodują niemal 84% emisji rakotwórczego benzo(a)pirenu oraz ponad 46% emisji pyłów PM2,5 i PM10.
Niekorzystne warunki meteorologiczne – bezwietrzna pogoda, niskie temperatury, wysokie ciśnienie atmosferyczne oraz inwersja termiczna – sprzyjają kumulacji zanieczyszczeń przy powierzchni ziemi. Szczególnie narażone są regiony o niekorzystnym ukształtowaniu terenu, takie jak kotliny i doliny, gdzie cyrkulacja powietrza jest utrudniona.
System alertów RCB
Alerty RCB dotyczące smogu są przygotowywane przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska i rozsyłane przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w przypadku wystąpienia ryzyka przekroczenia poziomów zanieczyszczeń. System ten działa w oparciu o prognozy jakości powietrza i ma na celu ostrzeżenie mieszkańców przed zagrożeniem zdrowotnym.
Poziom informowania dla pyłu PM10 określony jest na 100 µg/m³, natomiast poziom alarmowy to 150 µg/m³. Ostrzeżenia kierowane są do konkretnych powiatów, w których prognozowane są przekroczenia norm.
Mieszkańcy mogą na bieżąco śledzić jakość powietrza poprzez portal Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (powietrze.gios.gov.pl), który prezentuje aktualne dane pomiarowe oraz prognozy dla poszczególnych regionów kraju.
Źródła:
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Alert RCB – SMOG (19.01), https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb-smog-1901 (dostęp: 19.01.2026)
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Portal Jakość Powietrza, https://powietrze.gios.gov.pl/
- Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu
- Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Air quality guidelines 2021
