Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydało 21 stycznia 2026 roku ostrzeżenie przed złą jakością powietrza spowodowaną wysokim stężeniem pyłu zawieszonego PM10. Alert został rozesłany do mieszkańców kilku powiatów w czterech województwach, a później rozszerzony o kolejny obszar.
Objęte ostrzeżeniem lokalizacje
Alert RCB o treści: „Uwaga! Dziś (21.01) prognozowana jest zła jakość powietrza w zakresie pyłu zawieszonego PM10 (smog). Unikaj aktywności na zewnątrz” trafił do odbiorców na terenie:
- województwa lubelskiego: powiaty tomaszowski i radzyński
- województwa podlaskiego: Białystok, Łomża, Suwałki
- województwa małopolskiego: Kraków oraz powiaty nowotarski, oświęcimski, krakowski i wielicki
- województwa warmińsko-mazurskiego: powiat ełcki
W późniejszej aktualizacji komunikatu dodano powiat otwocki w województwie mazowieckim.
Czym jest pył PM10 i dlaczego stanowi zagrożenie
Pył zawieszony PM10 to drobne cząstki stałe i płynne o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, zawieszone w powietrzu. Niewielki rozmiar tych cząstek sprawia, że mogą one przenikać głęboko do dróg oddechowych, docierając do dolnych partii układu oddechowego.
W skład pyłu PM10 wchodzą substancje szczególnie szkodliwe dla zdrowia, w tym metale ciężkie i związki organiczne o właściwościach rakotwórczych. Według Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska pył PM10 powstaje głównie w wyniku spalania paliw stałych w piecach i kotłach, co stanowi dominujące źródło zanieczyszczeń w okresie jesienno-zimowym.
Dopuszczalne stężenie pyłu PM10 zgodnie z polskimi normami nie powinno przekraczać 50 µg/m³ w ujęciu dobowym oraz 40 µg/m³ w ujęciu rocznym. Poziom informowania, przy którym wydawane są ostrzeżenia publiczne, wynosi 100 µg/m³ dla wartości średniodobowej, natomiast poziom alarmowy to 150 µg/m³.
Skutki zdrowotne wysokiego stężenia pyłu
Ekspozycja na podwyższone stężenia pyłu PM10 wywołuje szereg negatywnych następstw dla organizmu człowieka. Pyły zawieszone przenikają do dróg oddechowych, powodując podrażnienia, kaszel i duszności. U osób z chorobami przewlekłymi dochodzi do pogorszenia objawów.
Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczenia powietrza zwiększa ryzyko infekcji dróg oddechowych, przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz chorób układu sercowo-naczyniowego. Szczególnie narażone na negatywne skutki smogu są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi układu oddechowego i krążenia.
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała zanieczyszczenie powietrza za czynnik rakotwórczy dla ludzi, co potwierdza poważne długoterminowe zagrożenia związane z ekspozycją na pył zawieszony.
Zalecenia dla mieszkańców
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w komunikacie z 21 stycznia 2026 roku zaleciło mieszkańcom objętych ostrzeżeniem obszarów:
- rezygnację ze spacerów na świeżym powietrzu
- rezygnację z uprawiania sportu na zewnątrz
- ograniczenie wietrzenia pomieszczeń
Eksperci podkreślają, że krótkotrwałe ograniczenie aktywności na zewnątrz w dniach z wysokim stężeniem PM10 może zmniejszyć ryzyko negatywnych skutków zdrowotnych. Dodatkowym zaleceniem jest monitorowanie komunikatów o jakości powietrza oraz, jeśli to możliwe, korzystanie z oczyszczaczy powietrza w pomieszczeniach.
Kontekst zjawiska
Według danych Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w dniu 21 stycznia 2025 roku poziom informowania dla pyłu zawieszonego PM10 został przekroczony w kilku województwach, a w województwie małopolskim, w Nowym Targu, odnotowano przekroczenie poziomu alarmowego ze stężeniem wynoszącym 174,9 µg/m³.
Przyczyną wysokich stężeń zanieczyszczeń są warunki meteorologiczne sprzyjające kumulacji zanieczyszczeń pochodzących głównie z ogrzewania domów i mieszkań. Słaby wiatr oraz niskie temperatury sprzyjają powstawaniu i utrzymywaniu się smogu, szczególnie w okresie zimowym.
Źródła
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa, Alert RCB – Smog (21.01), gov.pl, 21.01.2026, https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb—smog-2101
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Portal Jakość Powietrza, powietrze.gios.gov.pl
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Komunikat GIOŚ z dnia 22.01.2025 r. w sprawie aktualnej i prognozowanej jakości powietrza w Polsce, powietrze.gios.gov.pl
