Rządowe Centrum Bezpieczeństwa ostrzega przed złą jakością powietrza w południowej Polsce
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydało w piątek, 23 stycznia 2026 roku, alert dotyczący prognozowanej złej jakości powietrza w wybranych regionach województw śląskiego i opolskiego. Ostrzeżenie dotyczy podwyższonego stężenia pyłu zawieszonego PM10, który stanowi jedno z najgroźniejszych zanieczyszczeń atmosferycznych.
Alert został wysłany do mieszkańców następujących obszarów:
- województwo śląskie: powiat wodzisławski, cieszyński i żywiecki
- województwo opolskie: miasto Opole oraz powiaty opolski i krapkowicki
Treść komunikatu przesłanego przez RCB jest jednoznaczna: „Uwaga! Dziś (23.01) prognozowana zła jakość powietrza – SMOG (pył zawieszony – PM10). Jeśli możesz, unikaj aktywności na zewnątrz i nie wietrz pomieszczeń”.
Czym jest pył PM10 i dlaczego stanowi zagrożenie
Pył zawieszony PM10 to mieszanina drobnych cząstek stałych i kropelek cieczy o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, które unoszą się w powietrzu. W jego składzie znajdują się substancje szczególnie groźne dla zdrowia: wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, metale ciężkie, dioksyny oraz alergeny, takie jak pyłki roślin i zarodniki grzybów.
Głównym źródłem emisji pyłu PM10 w okresie zimowym jest spalanie paliw stałych w domowych piecach i kotłach. Proces ten, w połączeniu z niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi – brakiem wiatru i występowaniem inwersji termicznej – prowadzi do powstania smogu, czyli zjawiska polegającego na mieszaniu się dymu, pyłów i innych zanieczyszczeń z wilgotnym powietrzem.
Według norm obowiązujących w Polsce i całej Unii Europejskiej średnie dobowe stężenie pyłu PM10 nie powinno przekraczać 50 µg/m³ przez więcej niż 35 dni w roku, natomiast średnie roczne stężenie nie może być wyższe niż 40 µg/m³. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca jeszcze bardziej restrykcyjne wartości: 45 µg/m³ dla średniego stężenia dobowego i 15 µg/m³ dla średniego stężenia rocznego.
Wpływ smogu na zdrowie człowieka
Narażenie na wysokie stężenia pyłu PM10 niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Cząsteczki te z łatwością wnikają do górnych dróg oddechowych i oskrzeli, a najmniejsze z nich – PM2.5 – mogą dotrzeć nawet do pęcherzyków płucnych i przedostać się do układu krwionośnego.
Krótkotrminowe narażenie na smog może powodować:
- podrażnienie dróg oddechowych
- kaszel i trudności z oddychaniem
- zaostrzenie objawów astmy
- zwiększoną podatność na infekcje dróg oddechowych
- zaburzenia rytmu serca i zwiększoną krzepliwość krwi
Długotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze prowadzi do znacznie poważniejszych skutków. Badania naukowe wykazują, że systematyczne wdychanie pyłu zawieszonego zwiększa ryzyko wystąpienia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, astmy, nowotworów płuc, pęcherza i układu krwiotwórczego, a także chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym zawału serca i udaru mózgu.
Szczególnie narażone na negatywne skutki zdrowotne są dzieci, osoby starsze, kobiety w ciąży oraz pacjenci cierpiący na przewlekłe schorzenia układu oddechowego i krążenia. U osób aktywnych fizycznie wysiłek dodatkowo nasila wchłanianie szkodliwych cząstek, ponieważ podczas intensywnego oddychania wdychamy większe ilości zanieczyszczonego powietrza.
Zalecenia dla mieszkańców objętych alertem
W obliczu złej jakości powietrza Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydało konkretne zalecenia dla mieszkańców zagrożonych obszarów:
- Unikanie aktywności fizycznej na zewnątrz – należy zrezygnować ze spacerów i uprawiania sportu na świeżym powietrzu.
- Ograniczenie wietrzenia pomieszczeń – w dni o wysokim stężeniu pyłów zawieszonych wietrzenie mieszkania lub biura może prowadzić do wprowadzenia zanieczyszczeń do wnętrz.
- Szczególna ostrożność w przypadku osób z grupy ryzyka – osoby cierpiące na choroby układu oddechowego, seniory, dzieci i kobiety w ciąży powinny zwracać szczególną uwagę na swoje samopoczucie i w razie potrzeby skonsultować się z lekarzem.
Eksperci zalecają również monitorowanie bieżących komunikatów o jakości powietrza oraz, jeśli to możliwe, korzystanie z oczyszczaczy powietrza w pomieszczeniach zamkniętych. W okresach smogowych warto także unikać dodatkowych źródeł zanieczyszczeń, takich jak palenie w kominkach czy używanie aromatycznych świec.
Skala problemu w Polsce
Alert wydany 23 stycznia 2026 roku nie jest zjawiskiem odosobnionym. W ostatnich dniach stycznia smog dusił większość Polski. W dniach poprzedzających piątkowy alert RCB wysyłało ostrzeżenia do mieszkańców aż dziewięciu województw: śląskiego, kujawsko-pomorskiego, pomorskiego, mazowieckiego, podkarpackiego, łódzkiego, lubelskiego, świętokrzyskiego i małopolskiego.
Według danych Polskiego Alarmu Smogowego, w ostatnich dniach w wielu polskich miejscowościach odnotowano niespotykane od lat stężenia pyłów zawieszonych. W Rzeszowie średniogodzinowe stężenie pyłu PM10 sięgnęło 304 µg/m³ – najwyższe w tym sezonie grzewczym, a średniodobowy poziom zanieczyszczenia osiągnął wartość niewystępującą od pięciu lat. W Białymstoku stężenia pyłu PM2.5 przekroczyły normę o 1030 procent, natomiast w Krakowie siedem z ośmiu stacji pomiarowych oceniło jakość powietrza jako „bardzo złą”.
Problem smogu w Polsce ma charakter strukturalny i wynika z wciąż działających milionów kopciuchów – przestarzałych pieców węglowych – oraz dużego ruchu samochodowego w miastach. Mimo spadku średniorocznych stężeń PM2.5 o około 35 procent między 2015 a 2024 rokiem, zimowe epizody smogowe nadal stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia Polaków.
System Alert RCB
Alert RCB to SMS-owy system ostrzegania przed zagrożeniami, który został wprowadzony w Polsce na mocy nowelizacji Prawa telekomunikacyjnego z 11 czerwca 2018 roku. System ten nie wymaga wcześniejszej rejestracji – osoby znajdujące się na obszarze potencjalnego wystąpienia sytuacji kryzysowej automatycznie otrzymują na swoje telefony komórkowe krótką wiadomość tekstową z informacjami o rodzaju zagrożenia, lokalizacji i źródle ostrzeżenia.
Komunikaty Alert RCB są wydawane wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, które realnie mogą zagrażać życiu i zdrowiu człowieka. Operator sieci komórkowej nie ma znaczenia – wszyscy operatorzy mają ustawowy obowiązek niezwłocznego wysłania komunikatu do wszystkich użytkowników na określonym przez dyrektora RCB obszarze.
Źródła
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa – Alert RCB – SMOG (23.01): https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb–smog-2301
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – portal Jakość Powietrza: http://powietrze.gios.gov.pl/
- Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Pył zawieszony PM10 i PM2,5: http://smog.imgw.pl/content/health
