Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wysłało w poniedziałek, 20 stycznia 2026 roku ostrzeżenie o złej jakości powietrza do mieszkańców wybranych powiatów w sześciu województwach. Prognozy wskazują na przekroczenie dopuszczalnych norm pyłu zawieszonego PM10, co stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia.
Treść alertu i zasięg ostrzeżenia
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa rozesłało w poniedziałek komunikat o brzmieniu: „Uwaga! Dziś (20.01) prognozowana jest zła jakość powietrza w zakresie pyłu zawieszonego PM10 (smog). Unikaj aktywności na zewnątrz”.
Alert dotyczył mieszkańców następujących obszarów:
- powiatu tomaszowskiego w województwie lubelskim,
- Łomży w województwie podlaskim,
- Rzeszowa i powiatu rzeszowskiego w województwie podkarpackim,
- Tychów i powiatu bieruńsko-lędzińskiego w województwie śląskim,
- Krakowa oraz powiatów: nowotarskiego, oświęcimskiego i krakowskiego w województwie małopolskim.
Czym jest pył zawieszony PM10
Pył zawieszony PM10 to mieszanina cząstek o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, które unoszą się w atmosferze. Dla porównania – średnica ludzkiego włosa wynosi około 50-70 mikrometrów, co oznacza, że cząsteczki pyłu są niewidoczne gołym okiem.
W skład PM10 wchodzą substancje pochodzące zarówno ze źródeł naturalnych (erozja gleby, pożary lasów), jak i antropogenicznych. Głównymi źródłami emisji w Polsce jest spalanie paliw stałych w piecach domowych, emisje z transportu drogowego oraz działalność przemysłowa. W sezonie grzewczym udział domowych kotłów i pieców, szczególnie tych niespełniających norm emisyjnych, dominuje wśród przyczyn zanieczyszczenia powietrza. Pył może zawierać substancje toksyczne, takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, metale ciężkie oraz dioksyny i furany.
Zagrożenia dla zdrowia
Skutki zdrowotne narażenia na pył PM10 są poważne i dotyczą przede wszystkim układu oddechowego oraz krążenia. Ze względu na swoje małe rozmiary cząsteczki te mogą przedostawać się do oskrzeli i głębszych partii płuc podczas oddychania.
Długotrwała ekspozycja na pył zawieszony zwiększa ryzyko wystąpienia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, astmy, zawałów serca i nadciśnienia tętniczego. Badania przeprowadzone we Wrocławiu w latach 2009-2013 na podstawie rejestrów Pogotowia Ratunkowego wykazały, że zgłaszalność stanów nagłego zagrożenia zdrowotnego w zakresie chorób układu krążenia i układu oddechowego zwiększa się wraz ze wzrostem pyłowych zanieczyszczeń powietrza. Wzrost koncentracji pyłu zawieszonego jest szczególnie niebezpieczny dla osób powyżej 65 roku życia.
Badania wskazują również na związek między narażeniem na PM10 a podwyższonym ryzykiem nowotworów płuc oraz zaburzeniami rozwoju płodu. U kobiet ciężarnych ekspozycja może prowadzić do niskiego ciężaru urodzeniowego, wad wrodzonych i powikłań przebiegu ciąży.
Szczególnie narażone na negatywne skutki smogu są grupy wrażliwe: dzieci, osoby starsze oraz osoby z przewlekłymi chorobami układu oddechowego i krążenia. U dzieci, których układ oddechowy i układ odpornościowy są w fazie rozwoju, ekspozycja na zanieczyszczone powietrze może prowadzić do alergii, przewlekłych stanów zapalnych dróg oddechowych oraz astmy.
Normy jakości powietrza
W Polsce obowiązujące normy jakości powietrza określają, że średniodobowe stężenie PM10 nie powinno przekraczać 50 mikrogramów na metr sześcienny częściej niż 35 razy w roku, a stężenie średnioroczne nie może przekraczać 40 mikrogramów na metr sześcienny. Są to normy określone w przepisach krajowych na podstawie dyrektyw unijnych.
Światowa Organizacja Zdrowia opublikowała we wrześniu 2021 roku nowe, bardziej restrykcyjne wytyczne dotyczące jakości powietrza. Zgodnie z nimi dzienne stężenie PM10 nie powinno przekraczać 45 mikrogramów na metr sześcienny, a średnioroczne utrzymywało się poniżej 15 mikrogramów na metr sześcienny. Wytyczne te stanowią narzędzie odniesienia dla decydentów przy ustalaniu prawnie wiążących norm, jednak nie są same w sobie przepisami prawa.
Alert RCB jest przygotowywany przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska i rozsyłany przez Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w przypadku wystąpienia ryzyka przekroczenia średniodobowego stężenia pyłu zawieszonego PM10 wynoszącego 150 mikrogramów na metr sześcienny.
Zalecenia dla mieszkańców
W sytuacji pogorszonej jakości powietrza Rządowe Centrum Bezpieczeństwa zaleca:
- rezygnację ze spacerów na świeżym powietrzu,
- rezygnację z uprawiania sportu na zewnątrz,
- ograniczenie wietrzenia pomieszczeń.
Osoby z grup wrażliwych powinny szczególnie przestrzegać tych zaleceń. Przy zwiększonym wysiłku fizycznym oddychamy szybciej i głębiej, co oznacza wdychanie większej ilości szkodliwych cząstek. Eksperci zalecają również monitorowanie bieżącej jakości powietrza za pomocą aplikacji mobilnych lub stron internetowych oraz rozważenie stosowania oczyszczaczy powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych.
Problem smogu w Polsce
Smog to zjawisko, z którym polska służba zdrowia i administracja publiczna borykają się od wielu lat. Według danych Europejskiej Agencji Środowiska z raportu z 2019 roku, w Polsce narażenie na zanieczyszczenie powietrza pyłem zawieszonym PM2,5 przyczyniało się do około 307 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie w 27 krajach członkowskich Unii Europejskiej.
Początek stycznia 2026 roku przyniósł szczególnie trudne warunki atmosferyczne sprzyjające kumulacji zanieczyszczeń. Niekorzystne warunki meteorologiczne, takie jak wyżowy układ baryczny, inwersja temperaturowa i niewielki wiatr lub jego brak, sprawiają, że zanieczyszczenia gromadzą się w dolnych warstwach atmosfery zamiast ulegać rozproszeniu.
Według oceny jakości powietrza za rok 2024, opublikowanej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, przekroczenie średniodobowego poziomu dopuszczalnego pyłu zawieszonego PM10 odnotowano na obszarach trzech województw: śląskiego, małopolskiego oraz dolnośląskiego. Największym problemem zanieczyszczenia powietrza w Polsce pozostaje wysoka zawartość benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10.
Eksperci zwracają uwagę, że mimo podejmowanych działań, takich jak program Czyste Powietrze czy wprowadzanie uchwał antysmogowych, problem smogu w Polsce pozostaje poważny. Od 1 stycznia 2026 roku zakaz używania kotłów pozaklasowych obejmuje kolejne województwa: śląskie i podkarpackie. W Krakowie od tego samego dnia rozpoczęło funkcjonowanie Strefę Czystego Transportu.
Źródła
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa – Alert RCB – SMOG (20.01), https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb–smog-2002, dostęp: 20.01.2026
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – Ocena jakości powietrza za rok 2024, https://www.gov.pl/web/gios/ocena-jakosci-powietrza-za-rok-2024-raporty-wojewodzkie, dostęp: 20.01.2026
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – Portal Jakość Powietrza, http://powietrze.gios.gov.pl/, dostęp: 20.01.2026
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
