Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wystosowało 7 stycznia 2026 roku alert dotyczący groźnego poziomu zanieczyszczenia powietrza pyłem zawieszonym PM10. Ostrzeżenie trafiło do mieszkańców Łomży, powiatów otwockiego, kłodzkiego oraz łaskiego. W niektórych lokalizacjach odnotowano ekstremalne przekroczenia norm – stężenie pyłu PM2,5 osiągnęło nawet 1296 procent dopuszczalnej wartości.
Treść i zasięg alertu RCB
Alert RCB wysłany 7 stycznia zawierał następujący komunikat: „Uwaga! Dziś (07.01) prognozowana jest zła jakość powietrza w zakresie pyłu zawieszonego PM10 (smog). Unikaj aktywności na zewnątrz.”
Ostrzeżenie otrzymali mieszkańcy przebywający na terenie:
- Łomży (województwo podlaskie)
- powiatu otwockiego (województwo mazowieckie)
- powiatu kłodzkiego (województwo dolnośląskie)
- powiatu łaskiego (województwo łódzkie)
Ekstremalne stężenia zanieczyszczeń w Łomży
W Łomży sytuacja okazała się szczególnie alarmująca. W rejonie Szkoły Podstawowej nr 5 wskaźnik CAQI osiągnął poziom 139, co oficjalnie klasyfikuje się jako ekstremalne zanieczyszczenie. Stężenie pyłu PM2,5 wyniosło tam 1296 procent normy. W innych punktach miasta, przy ulicy Szkolnej, stężenia sięgały 875 procent normy, czyniąc powietrze niemal niezdatnym do oddychania.
Sytuacja w pozostałych regionach Polski
Wysokie stężenia pyłów zawieszonych odnotowano również w innych częściach kraju. W Warszawie stężenie PM2,5 osiągnęło 248 procent normy (62 µg/m³), a PM10 – 317 procent normy (127 µg/m³). W Swarzędzu wskaźniki wynosiły odpowiednio 140 procent normy dla PM2,5 (35 µg/m³) i 210 procent normy dla PM10 (84 µg/m³).
Dla porównania, Kraków i Poznań odnotowały znacznie lepsze wyniki – w stolicach Małopolski i Wielkopolski stężenia pyłów mieściły się w granicach normy lub nieznacznie je przekraczały.
Zalecenia dla mieszkańców
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa w swoim komunikacie zaleca, aby w okresie złej jakości powietrza:
- zrezygnować ze spacerów na świeżym powietrzu
- zrezygnować z uprawiania sportu na zewnątrz
- ograniczyć wietrzenie pomieszczeń
Szczególnie narażone na negatywne skutki zanieczyszczonego powietrza są dzieci, osoby starsze oraz osoby z chorobami układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.
Czym są pyły zawieszone PM10 i PM2,5
Pyły zawieszone to mieszanina cząsteczek stałych i płynnych unoszących się w powietrzu. PM10 to cząstki o średnicy nieprzekraczającej 10 mikrometrów, natomiast PM2,5 to frakcja drobnoziarniста o średnicy poniżej 2,5 mikrometra.
Według Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Polski indeks jakości powietrza liczony jest na podstawie jednogodzinnych wyników pomiarów stężeń w powietrzu między innymi pyłu PM10 i PM2,5. Dla uproszczenia, za górną normę PM2,5 przyjmuje się 25 µg/m³, a dla PM10 – 40 µg/m³.
Wpływ na zdrowie
Pył zawieszony stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Cząsteczki PM10 absorbowane są w górnych drogach oddechowych i oskrzelach, powodując kaszel, trudności z oddychaniem i zadyszkę. Mogą przyczyniać się do zwiększenia zagrożenia infekcjami układu oddechowego oraz występowania zaostrzeń objawów chorób alergicznych.
Jeszcze groźniejszy jest pył PM2,5, który dzięki swoim mikroskopijnym rozmiarom może przenikać bezpośrednio do krwioobiegu poprzez pęcherzyki płucne. Drobne frakcje pyłów mogą mieć istotny wpływ na przebieg chorób serca, w tym nadciśnienia i zawału, a także zwiększać ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe, szczególnie płuc.
Światowa Organizacja Zdrowia uznaje PM2,5 za najbardziej szkodliwe dla zdrowia człowieka spośród wszystkich zanieczyszczeń atmosferycznych. Długotrwałe narażenie na działanie pyłu zawieszonego skutkuje skróceniem średniej długości życia, a krótkotrwała ekspozycja na wysokie stężenia powoduje wzrost liczby zgonów z powodu chorób układu oddechowego i krążenia.
Źródła zanieczyszczeń
Szacuje się, że w Polsce 52 procent smogu pochodzi z tak zwanej niskiej emisji, czyli spalania w domowych kotłach i piecach o złych parametrach emisji. Do głównych źródeł emisji PM10 w Polsce zalicza się spalanie paliw w gospodarstwach domowych, transport drogowy oraz procesy przemysłowe.
W okresie jesienno-zimowym, gdy rozpoczyna się sezon grzewczy, stężenia pyłów zawieszonych znacząco wzrastają. Dodatkowo niekorzystne warunki meteorologiczne, takie jak bezwietrzna pogoda i inwersja temperatury, sprzyjają gromadzeniu się zanieczyszczeń w przyziemnych warstwach atmosfery.
Kontrowersje wokół funkcjonowania szkół
Alert z 7 stycznia wywołał kontrowersje związane z brakiem procedur ochronnych w placówkach edukacyjnych. Mimo drastycznych odczytów stężeń pyłów, szkoły funkcjonowały w trybie normalnym. W wielu z nich, w tym w Szkole Podstawowej nr 5 w Łomży, gdzie zanieczyszczenie osiągnęło poziom ekstremalny, odbywały się poranne lekcje wychowania fizycznego.
Sytuacja ta pokazuje, że systemy ostrzegania, takie jak Alert RCB, są jedynie pierwszym krokiem, za którym nie idą konkretne procedury ochronne. Brakuje odważnych decyzji o czasowym zamykaniu szkół lub przechodzeniu na nauczanie zdalne w dniach o ekstremalnym zanieczyszczeniu powietrza.
Normy jakości powietrza
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby średnioroczne stężenie PM10 nie przekraczało 15 µg/m³, a poziom dobowy – 45 µg/m³. Dla PM2,5 norma średnioroczna wynosi 5 µg/m³, a dobowa – 15 µg/m³.
W Unii Europejskiej limity są łagodniejsze – dla PM10 wynoszą 40 µg/m³ średniorocznie oraz 50 µg/m³ w skali dobowej. Dla PM2,5 średnioroczne stężenie w Unii nie może przekroczyć 25 µg/m³, a w Polsce – 20 µg/m³.
Źródła:
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa – Alert RCB – SMOG (7.01): https://www.gov.pl/web/rcb/alert-rcb–smog-701
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – Ocena jakości powietrza: http://powietrze.gios.gov.pl/
- Polski Alarm Smogowy – Wpływ na zdrowie PM10, PM2.5: https://polskialarmsmogowy.pl/zdrowie/wplyw-na-zdrowie-pm10-pm2-5-bap-wwa/
- Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Warszawie – Informacje o pyłach zawieszonych
- Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Wpływ zanieczyszczeń powietrza atmosferycznego na zdrowie ludzi
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
