W niedzielę, 21 grudnia 2025 roku, o godzinie 16:03 nastąpi przesilenie zimowe, które oznacza początek astronomicznej zimy na półkuli północnej. Jest to moment, w którym Słońce góruje w zenicie nad Zwrotnikiem Koziorożca – najdalej na południe wysuniętej szerokości geograficznej. Od tego dnia światło dzienne będzie stopniowo przybywać, choć początkowo różnice będą niemal niezauważalne.
Najkrótsza doba w roku
W dniu przesilenia zimowego Polacy doświadczą najkrótszego dnia w całym roku. Długość dnia zależy od lokalizacji geograficznej – na północy kraju, w okolicach Suwalszczyzny, Łeby i Władysławowa, dzień potrwa zaledwie około 7 godzin i 10-15 minut. Na południu, w regionie Zakopanego i Bieszczad, będzie to około 8 godzin i 10-15 minut. Oznacza to, że najdłuższa noc w roku potrwa ponad 16 godzin, szczególnie w północnej części Polski.
Różnica w długości dnia między północno-wschodnim krańcem Polski a południowo-zachodnim może wynosić ponad godzinę. Jest to naturalny efekt nachylenia osi Ziemi względem Słońca, które w tym okresie osiąga maksymalną wartość na półkuli północnej.
Trzy rodzaje zimy
Warto rozróżnić trzy pojęcia związane z początkiem zimy, które często bywają mylone:
- Zima astronomiczna rozpoczyna się w dniu przesilenia zimowego, który przypada między 21 a 22 grudnia, i trwa do równonocy wiosennej (około 20 marca). Z powodu stosowania lat przestępnych data ta jest ruchoma. W 2025 roku zima astronomiczna rozpoczyna się 21 grudnia i potrwa 88 lub 89 dni.
- Zima kalendarzowa ma stałą datę początkową – zawsze zaczyna się 22 grudnia i kończy 21 marca, trwając równo trzy miesiące.
- Zima meteorologiczna rozpoczyna się najwcześniej, bo już 1 grudnia, i kończy się 28 lutego. Jest to rozwiązanie praktyczne, wprowadzone na potrzeby meteorologii i klimatologii, które ułatwia obliczanie i porównywanie średnich statystycznych dla stałych przedziałów czasu.
Eksperymentalna prognoza IMGW na nadchodzącą zimę
Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej opublikował długoterminową prognozę pogody na zimę 2025/2026. Według analiz, grudzień 2025 roku charakteryzować się będzie średnią miesięczną temperaturą powietrza oraz sumą opadów atmosferycznych w zakresie normy wieloletniej z lat 1991-2020. Meteorolodzy wskazują jednak, że miesięczna suma opadów może być powyżej normy, co daje szansę na białe święta.
Styczeń 2026 roku zapowiada się jako miesiąc z temperaturami w normie, ale z możliwością występowania opadów powyżej normy wieloletniej w całym kraju. Luty natomiast ma utrzymać się w granicach normy zarówno pod względem temperatury, jak i sumy opadów.
IMGW podkreśla, że prognozy długoterminowe mają charakter eksperymentalny i orientacyjny. Błędy mogą wynikać z lokalnych zjawisk pogodowych oraz różnorodności wykorzystywanych modeli prognostycznych. Eksperci przypominają, że z tak dużym wyprzedzeniem nie jest możliwe dokładne opisanie przewidywanej pogody, a prognozy dotyczą średniego przebiegu dla całego regionu.
Znaczenie przesilenia zimowego w kulturze
Przesilenie zimowe od tysięcy lat odgrywało istotną rolę w kulturze wielu narodów. W Polsce starożytni Słowianie obchodzili w tym okresie Szczodre Gody – święto symbolizujące zwycięstwo światła nad ciemnością. Wśród rytuałów znajdowały się łamanie chlebem, kolędowanie oraz wróżby dotyczące pogody i przyszłych zbiorów. Z tego okresu pochodzi również tradycja kładzenia sianka pod wigilijnym obrusem.
W starożytnym Rzymie organizowano Saturnalia – święto pojednania i równości, podczas którego zawieszano działalność gospodarczą, a niewolnicy mogli świętować na równi z wolnymi. W Persji obchodzono narodziny bóstwa Słońca, podczas gdy w północnej Europie celebrowano Jul (Yule) – święto zimowe związane z przesileniem.
Fizyczne ślady znaczenia przesilenia zimowego dla dawnych cywilizacji można odnaleźć w stanowiskach archeologicznych takich jak Stonehenge w Anglii czy Newgrange w Irlandii. Główne osie tych monumentów zostały starannie wyrównane tak, aby wskazywać kierunek wschodu lub zachodu słońca podczas przesilenia zimowego.
Wpływ przesilenia zimowego na zdrowie i samopoczucie
Okres przesilenia zimowego jest szczególnie trudny dla organizmu, który od dłuższego czasu pozbawiony jest odpowiedniej ilości promieni słonecznych. Specjaliści zalecają, aby w tym czasie zaplanować dzień tak, by szczyt aktywności przypadał na moment, gdy jest jasno na zewnątrz. Dobrym rozwiązaniem jest spędzanie czasu na świeżym powietrzu – odpowiednie dotlenienie ma pozytywny wpływ na odporność oraz samopoczucie.
W czasie przesilenia zimowego szczególnie istotna jest suplementacja witaminy D, której niedobory dotykają około 90 procent Polaków. Witamina ta wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne, ale również na psychikę. Odpowiednia ilość snu i odpoczynku również pomaga przetrwać trudny zimowy okres.
Źródła
- Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB) – eksperymentalna prognoza długoterminowa na zimę 2025/2026, publikacje z października i listopada 2025 roku
- Dane astronomiczne dotyczące przesilenia zimowego 2025 – oficjalne źródła meteorologiczne
- Kalendarium astronomiczne – daty przesilenia zimowego i długość dnia w Polsce
- Opracowania dotyczące tradycji związanych z przesileniem zimowym w Polsce i na świecie
- Badania nad wpływem przesilenia zimowego na zdrowie i samopoczucie
- Archeologiczne stanowiska związane z obchodami przesilenia zimowego (Stonehenge, Newgrange)
