Osteoporoza dotyka miliony ludzi na całym świecie, a mimo to wciąż pozostaje chorobą niedostatecznie rozpoznawaną. Światowy Dzień Osteoporozy, obchodzony 20 października, to okazja do przypomnienia o tej podstępnej chorobie, która przez lata rozwija się bezobjawowo, niszcząc strukturę kości.
Epidemia ukryta w ciszy
Światowy Dzień Osteoporozy został ustanowiony w 1996 roku przez Międzynarodową Fundację Osteoporozy w związku z rosnącą liczbą osób borykających się z tą chorobą. Skala problemu jest alarmująca – według najnowszych statystyk Międzynarodowej Fundacji Osteoporozy na całym świecie jedna na trzy kobiety w wieku powyżej 50 lat i jeden na pięciu mężczyzn doświadczy w życiu złamań osteoporotycznych.
W Polsce sytuacja również budzi niepokój. Szacowana liczba osób chorych na osteoporozę w 2024 roku wynosi 2,3 miliona, z czego 1,8 miliona to kobiety – wynika z raportu Narodowego Funduszu Zdrowia opublikowanego w czerwcu 2023 roku i zaktualizowanego w 2025 roku. Badania sugerują, że na osteoporozę w naszym kraju cierpi około 11 procent populacji. Według danych NFZ, stopień niedoszacowania liczby chorych na osteoporozę w 2024 roku wyniósł 73 procent, co odpowiada liczbie 1,64 miliona niezdiagnozowanych osób, z czego 239 tysięcy było powyżej 80. roku życia.
Choroba wielu twarzy
Osteoporoza to choroba metaboliczna kości charakteryzująca się zwiększoną ich łamliwością. Polega na zmniejszeniu gęstości mineralnej kości, wskutek czego stają się one kruche i podatne na złamania. Proces ten postępuje stopniowo – wnętrze kości, które przypomina strukturę gąbki i nazywane jest substancją gąbczastą, staje się rzadsze i bardziej porowate. Maleje również zawartość związków wapnia w siatce kolagenowej, co prowadzi do spadku masy kostnej.
Do głównych niemodyfikowalnych czynników ryzyka zachorowania należą zaawansowany wiek, płeć żeńska oraz rasa kaukaska. U kobiet zasadniczą przyczyną jest menopauza, która powoduje nagłe obniżenie poziomu estrogenów – hormonów korzystnie wpływających na strukturę kości.
Istnieje jednak szereg potencjalnie modyfikowalnych czynników ryzyka. Należą do nich:
- niska podaż wapnia,
- niedobór witaminy D,
- nadmierne spożycie alkoholu,
- palenie tytoniu oraz
- siedzący tryb życia i unieruchomienie.
Obecnie choroba jest diagnozowana u coraz młodszych osób, czemu sprzyjają:
- nadwaga,
- otyłość,
- niewłaściwa dieta oraz
- brak aktywności fizycznej.
Podstępny przeciwnik
Osteoporoza jest nazywana cichym złodziejem kości, ponieważ bardzo długo nie daje żadnych dolegliwości bólowych. Choroba rozwija się przez lata w sposób bezobjawowy, dopóki nie nastąpi złamanie. Często pierwszym i jedynym sygnałem osteoporozy jest właśnie złamanie kości, które może wystąpić nawet po drobnym urazie lub podczas zwykłych codziennych czynności.
W 2024 roku odnotowano w Polsce 169 tysięcy złamań, które najczęściej przypisywane są osteoporozie – jak wynika z danych NFZ. Wartość refundacji świadczeń z tego powodu wyniosła 1,14 miliarda złotych, z czego 62 procent to środki przeznaczone na świadczenia z powodu złamań bliższego końca kości udowej, których odnotowano 37 tysięcy w 2024 roku. Najczęściej złamania dotyczą kręgów kręgosłupa, kości ręki promieniowej oraz kości szyjki udowej.
Badania wykazały, że w Polsce w ciągu roku odnotowuje się 12 tysięcy złamań szyjki kości udowej. Upadek jest przyczyną 90-100 procent złamań kości promieniowej i szyjki kości udowej. Po 60. roku życia upada raz w roku około 40 procent zdrowych osób, a po 80. roku życia – 50 procent. Co 20. upadek kończy się złamaniem.
Diagnostyka i leczenie
Podstawowym badaniem w diagnostyce osteoporozy jest densytometria, która polega na sprawdzeniu gęstości kości. Jest to badanie bezbolesne, które warto wykonać, aby w razie pojawienia się choroby szybko zacząć leczenie i nie dopuścić do złamań. Rozpoznając osteoporozę lekarz bierze pod uwagę szereg informacji, szczególnie dotyczących czynników ryzyka jej rozwoju oraz występowania w przeszłości złamań kości.
Celem leczenia osteoporozy jest uniknięcie złamań i poprawa jakości życia. Na leczenie składa się uzupełnienie niedoborów wapnia i witaminy D – wapń jest budulcem kości, a witamina D3 sprawia, że wapń lepiej się wchłania w jelicie cienkim i wzmacnia kości. Współcześnie medycyna dysponuje wieloma lekami o wysokiej skuteczności przeciwzłamaniowej, które dostępne są wyłącznie na receptę. Istotne jest również zapobieganie upadkom i prowadzenie zdrowego trybu życia.
Wartość refundacji świadczeń z powodu osteoporozy w 2024 roku wyniosła 126 milionów złotych dla 270 tysięcy pacjentów. W tym samym roku recepty na refundowane leki stosowane w leczeniu osteoporozy zrealizowało 197 tysięcy pacjentów, a wartość refundacji tych leków wyniosła 108 milionów złotych – podaje NFZ.
Profilaktyka to klucz
Profilaktyka odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu chorobie i jej powikłaniom. Poprzez odpowiednie zmiany w stylu życia w wieku dorosłym można zmniejszyć utratę tkanki kostnej o około jedną trzecią.
Podstawowe zalecenia w profilaktyce to:
- stosowanie optymalnej diety,
- systematyczna aktywność fizyczna,
- niepalenie papierosów,
- niepicie alkoholu oraz
- codzienne przebywanie na słońcu przez 15-30 minut w celu zapewnienia sobie produkcji witaminy D.
Zalecana jest suplementacja witaminy D szczególnie od października do kwietnia.
Zarówno w leczeniu, jak i zapobieganiu osteoporozie najważniejszym czynnikiem jest wapń jako główny budulec kości. Dzienne zapotrzebowanie jest zależne od płci, wieku i stanu organizmu i wynosi od 800 do 1200 miligramów na dobę. Najlepszym źródłem w pożywieniu są produkty mleczne, z których wapń przyswaja się w organizmie w 30 procent, podczas gdy z roślin już tylko w 10 procent.
Warto unikać produktów bogatych w szczawiany, które wiążą wapń w przewodzie pokarmowym i obniżają jego wchłanianie, a także produktów zwiększających wydalanie wapnia z moczem. Należy również ograniczyć spożywanie produktów zawierających duże ilości fosforanów, jak żywność typu fast food.
Zapobieganie upadkom
Zapobieganie upadkom jest niezwykle istotne w kontekście osteoporozy. Upadki wynikają zarówno z przyczyn zdrowotnych, jak i środowiskowych. Do przyczyn zdrowotnych należą wada wzroku, osłabienie mięśni, zawroty głowy, zaburzenia chodu, zmiany zwyrodnieniowe stawów oraz zażywanie wielu leków, w tym uspokajających, nasennych i przeciwdepresyjnych.
Najczęstsze przyczyny upadków w domu to:
- słabe oświetlenie,
- przeszkody na podłodze,
- śliskie podłogi,
- brak dywanika oraz
- brak uchwytu w łazience.
Poza domem należy uważać na:
- śliskie powierzchnie,
- nierówne chodniki,
- śnieg i lód.
Dla zachowania sprawności fizycznej potrzeba minimum 30 minut spaceru dziennie, najlepiej Nordic Walking, podczas którego zaangażowanych jest 80 procent mięśni. Warto dbać o odpowiednie obuwie, zwłaszcza zimą, a w razie potrzeby nie wahać się przed użyciem laski.
Inwestycja w przyszłość
Światowy Dzień Osteoporozy to okazja, by przypomnieć, że zdrowe kości to inwestycja w przyszłość – niezależność, sprawność i dobre samopoczucie na długie lata. Wczesne rozpoznanie osteoporozy pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia i znacząco zmniejsza ryzyko złamań, które mogą prowadzić do utraty samodzielności i pogorszenia jakości życia.
Wraz ze starzeniem się społeczeństw i wydłużaniem długości życia liczba przypadków osteoporozy systematycznie rośnie. Obecnie szacuje się, że na osteoporozę cierpi ponad 200 milionów ludzi na świecie. Dzięki wczesnej diagnozie tej choroby przed wystąpieniem złamań oraz ocenie gęstości mineralnej kości i wczesnemu leczeniu można zapobiegać tej epidemii. Dlatego podnoszenie świadomości wśród lekarzy i całego społeczeństwa jest kluczowe w walce z tą chorobą.
Źródła
- Narodowy Fundusz Zdrowia – Raport „NFZ o zdrowiu. Osteoporoza 2013-2024”, opublikowany 23 czerwca 2025 roku, dostępny na: https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-osteoporoza
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Siedlcach – „Światowy Dzień Osteoporozy 2025”, opublikowano 24 czerwca 2025 roku, dostępne na: https://www.gov.pl/web/psse-siedlce/swiatowy-dzien-osteoporozy-2025
- Narodowy Instytut Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji – „20 października obchodzimy Światowy Dzień Osteoporozy!”, dostępne na: https://spartanska.pl/20-pazdziernika-obchodzimy-swiatowy-dzien-osteoporozy/
- Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy – „Światowy Dzień Osteoporozy”, dostępne na: https://www.gov.pl/web/wsse-bydgoszcz/swiatowy-dzien-osteoporozy
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Jaworze – „20 października to Światowy Dzień Osteoporozy”, dostępne na: https://www.gov.pl/web/psse-jawor/20-pazdziernika-to-swiatowy-dzien-osteoporozy
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
