Brak ceny na produkcie, cennik niedostępny dla klienta, promocja obliczana od zawyżonej podstawy – to nie wyjątki, lecz zjawisko, które kontrolerzy Inspekcji Handlowej spotykali w co drugiej skontrolowanej placówce w Polsce. Wyniki ogólnokrajowej akcji kontrolnej za rok 2025 nie pozostawiają złudzeń: część rynku detalicznego i usługowego traktuje obowiązek rzetelnego informowania o cenie jak martwą literę prawa.
Skala działań kontrolnych
W 2025 roku Inspekcja Handlowa, działając na zlecenie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, przeprowadziła kontrolę w 3026 placówkach na terenie całego kraju. Zakres był szeroki: sklepy stacjonarne (w tym duże sieci handlowe), punkty usługowe – przychodnie weterynaryjne, salony fryzjerskie i kosmetyczne, warsztaty mechaniczne – a także stacje benzynowe, parkingi i hotele. Łącznie oceniono sposób uwidocznienia ceny w przypadku 461 437 produktów. Doboru podmiotów do kontroli dokonano na podstawie monitoringu rynku, wyników wcześniejszych kontroli oraz sygnałów napływających od konsumentów.
Wyniki: co drugi sprzedawca łamie przepisy
Spośród skontrolowanych podmiotów aż 1462 przedsiębiorców – czyli niemal połowa – nieprawidłowo informowała o cenach. Różnego rodzaju uchybienia stwierdzono w odniesieniu do 13 procent skontrolowanych produktów, co w liczbach bezwzględnych oznacza ponad 60 000 pozycji. Najczęściej stwierdzano całkowity brak jakiejkolwiek informacji o cenie – konsument stojący przed półką lub korzystający z usługi po prostu nie wiedział, ile zapłaci.
W punktach usługowych – u krawca, fryzjera, kosmetyczki, weterynarza czy mechanika – nagminnie brakowało cenników. Tam, gdzie cennik był dostępny, pojawiały się niedozwolone widełki cenowe w formule „od–do”, uniemożliwiające konsumentowi poznanie ostatecznej kwoty przed skorzystaniem z usługi.
Odrębnym problemem okazały się promocje. Sprzedawcy najczęściej obliczali wysokość obniżki w stosunku do ceny regularnej, a nie – jak nakazuje prawo – w odniesieniu do najniższej ceny obowiązującej w ciągu 30 dni przed wprowadzeniem promocji. W efekcie informacja o „przecenie” bywała czysto iluzoryczna.
Głos Prezesa UOKiK
Prezes UOKiK Tomasz Chróstny tak podsumował wyniki kontroli: „Zanim konsument włoży produkt do koszyka czy skorzysta z usługi, musi wiedzieć ile zapłaci, bez dopytywania sprzedawcy. Jak wynika z kontroli Inspekcji Handlowej, przedsiębiorcy nie zawsze wywiązują się z tego obowiązku. Łamali tym samym podstawowe prawo konsumenckie, czyli prawo do informacji. Cena musi być czytelna, jednoznaczna i ostateczna. Niedozwolone są widełki cenowe „od-do””.
Prawo: co wynika z przepisów
Obowiązek rzetelnego informowania o cenie wynika z ustawy z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług. Kluczowym uzupełnieniem jest implementowana do polskiego prawa z początkiem 2023 roku unijna dyrektywa Omnibus, która nałożyła na sprzedawców dodatkowy wymóg: przy każdej obniżce ceny muszą oni podać najniższą cenę towaru lub usługi, jaka obowiązywała w ciągu 30 dni przed wprowadzeniem promocji. Celem tej regulacji jest wyeliminowanie praktyki sztucznego zawyżania cen tuż przed ogłoszeniem „wyprzedaży”.
Każda cena powinna być jednoznaczna, ostateczna (zawierać wszystkie podatki) i widoczna bez konieczności pytania obsługi. Sprzedawcy mają też obowiązek podawania ceny jednostkowej – za litr, kilogram lub metr – co umożliwia konsumentom rzetelne porównanie ofert.
Sankcje finansowe
Działania kontrolne przyniosły wymierne rezultaty. Większość przedsiębiorców, u których stwierdzono uchybienia, jeszcze w toku kontroli wprowadzała poprawne oznakowanie cenowe. Wobec 899 przedsiębiorców Inspekcja Handlowa nałożyła kary finansowe – łącznie na kwotę ponad 1,2 mln zł (dokładnie: 1 204 194 zł), zgodnie z oficjalnym raportem UOKiK.
Warto przypomnieć, że przepisy przewidują możliwość nałożenia kary do 20 000 zł za naruszenie obowiązku oznaczania towarów cenami, a w przypadku co najmniej trzykrotnego naruszenia w ciągu 12 miesięcy – do 40 000 zł. W sytuacji gdy stwierdzone nieprawidłowości zostaną zakwalifikowane jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów, Prezes UOKiK może nałożyć karę sięgającą nawet 10 procent rocznego obrotu przedsiębiorcy.
Tendencja i perspektywy
Wyniki kontroli z 2025 roku wpisują się w trwający od kilku lat systemowy wysiłek organów ochrony konsumentów. Prezes UOKiK zapowiedział, że w 2026 roku tempo działań kontrolnych nie zostanie zwolnione. W ubiegłym roku urząd wydał łącznie 900 decyzji, a łączna kwota nałożonych kar przekroczyła 1,15 mld zł we wszystkich obszarach działalności, jak wynika z komunikatu Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej w Łodzi.
Szczególna uwaga organów skupia się na handlu elektronicznym, gdzie nieprzejrzyste informowanie o cenach historycznych i fałszywe promocje mają znaczną skalę. Zapowiedziane zostało też testowanie narzędzi opartych na sztucznej inteligencji do wykrywania manipulacji cenowych w sprzedaży internetowej.
Co może zrobić konsument
Każdy konsument, który zauważy nieprawidłowości w eksponowaniu cen – brak cennika, brak ceny jednostkowej, promocję bez podania najniższej ceny z ostatnich 30 dni – może zgłosić sprawę do właściwego terytorialnie Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej. Jeśli cena na półce okaże się niższa niż przy kasie, konsument ma prawo nabyć towar po cenie dla niego korzystniejszej.
Źródła
- Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Poznaniu, komunikat „Ceny widmo – kontrole Inspekcji Handlowej”, marzec 2026: https://poznan.wiih.gov.pl/ceny-widmo-kontrole-inspekcji-handlowej/
- Wypowiedź Prezesa UOKiK Tomasza Chróstnego, 26.03.2025, opublikowana w ramach komunikatu WIIH Poznań
- Raport UOKiK / Inspekcja Handlowa: Informacje o cenach towarów i usług – kontrola IH 2025, dostępny do pobrania na stronach Wojewódzkich Inspektoratów IH
- Wojewódzki Inspektorat Inspekcji Handlowej w Łodzi, komunikat „UOKiK w 2025: Blisko tysiąc decyzji, ponad miliard złotych kar”: https://www.wiih.lodz.pl/?p=6962
- Ustawa z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz.U. 2019 poz. 178 ze zm.)
- Dyrektywa Omnibus (Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/2161), implementowana do polskiego prawa od 1 stycznia 2023 r.
