Polska gospodarka coraz rzadziej sięga po umowę o dzieło. Zakład Ubezpieczeń Społecznych opublikował coroczny raport analizujący dane z rejestru umów o dzieło za pełny rok 2025. Wyniki są jednoznaczne: liczba zawieranych umów spada nieprzerwanie od 2021 roku, a rok 2025 przyniósł historyczne minimum w całej historii prowadzonego rejestru.
Czym jest rejestr umów o dzieło i skąd się wziął?
Obowiązek informowania ZUS o zawieranych umowach o dzieło wszedł w życie 1 stycznia 2021 roku. Podmioty zlecające wykonanie dzieła mają obowiązek przekazania do ZUS formularza RUD — zgłoszenia umowy o dzieło. Wpisuje się w nim dane zlecającego i wykonawcy, przedmiot umowy oraz daty jej rozpoczęcia i zakończenia. Formularz można złożyć elektronicznie przez Platformę Usług Elektronicznych ZUS (PUE ZUS) lub w formie papierowej. ZUS gromadzi te dane w rejestrze umów o dzieło, który stał się ważnym narzędziem analitycznym rynku pracy.
Rejestr nie służy wyłącznie statystykom — jego dane mogą być wykorzystywane do weryfikacji, czy dana umowa o dzieło nie powinna być w rzeczywistości ozusowaną umową zlecenia lub stosunkiem pracy. Umowa o dzieło bowiem, w odróżnieniu od umowy zlecenia czy umowy o pracę, nie podlega co do zasady obowiązkowym składkom na ubezpieczenia społeczne.
1,3 miliona umów — rekordowo mało
Według raportu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.”, w całym 2025 roku do ZUS przekazano 1 082 055 formularzy RUD, na których zgłoszono łącznie 1 283 090 umów o dzieło. Informacje te napłynęły od 69 621 podmiotów, z czego 97,59% stanowili płatnicy składek.
Dla porównania, w szczytowym roku 2021 zarejestrowano 1 716 684 umów. Oznacza to, że w ciągu pięciu lat liczba zgłaszanych umów o dzieło spadła o blisko jedną czwartą. Rok 2025 był kolejnym z rzędu, w którym odnotowano historycznie najniższe wartości w każdej mierzonej kategorii — liczbie formularzy, umów, podmiotów zgłaszających i wykonawców.
W porównaniu z 2024 rokiem liczba złożonych formularzy RUD spadła o 2,49 proc., a liczba wykazanych umów o dzieło — o 6,5 proc. Odnosząc się natomiast do roku 2023, spadek składanych formularzy wyniósł 10,57 proc., a spadek liczby umów — aż 20,32 proc. (dane: ZUS, raport za 2025 r.).
Kto składa formularze RUD?
Zdecydowana większość podmiotów zgłaszających umowy o dzieło — 97,59% — to płatnicy składek zarejestrowani w ZUS. Osoby fizyczne niebędące płatnikami składek złożyły 2 335 formularzy (1,36% ogółu). Wśród pozostałych zgłaszających znalazły się m.in. wspólnoty mieszkaniowe, fundacje i stowarzyszenia, które formalnie nie miały takiego obowiązku.
Co ważne, ze wszystkich aktywnych płatników składek w ubezpieczeniach emerytalnym i rentowym — których liczba wynosiła 2,34 mln według stanu na 30 września 2025 roku — jedynie 291 na 10 000 wykazywało zawieranie umów o dzieło. Oznacza to, że z tej formy współpracy korzysta zaledwie niespełna 3% podmiotów prowadzących działalność.
Elektronizacja zgłoszeń — imponujące tempo
Wyraźnym trendem jest postępująca cyfryzacja kontaktów z ZUS. W 2025 roku aż 92,46% formularzy RUD zostało złożonych za pośrednictwem Platformy Usług Elektronicznych ZUS — to rekordowy udział od początku funkcjonowania rejestru. Dla porównania, w 2021 roku kanałem elektronicznym złożono 84,88% formularzy.
Równocześnie liczba zgłoszeń pocztowych niemal o połowę zmniejszyła się w ciągu pięciu lat: z 148 269 w 2021 roku do 74 259 w roku 2025. Osobiste składanie formularzy w salach obsługi klientów stało się zjawiskiem marginalnym — zaledwie 6 923 przypadki w całym 2025 roku (0,64% ogółu).
Kto i gdzie wykonuje umowy o dzieło?
W 2025 roku w formularzach RUD zgłoszono 318 000 unikalnych wykonawców umów o dzieło. Liczba ta jest zaskakująco stabilna — mimo że łączna liczba zawartych umów spadła o ponad 25% w porównaniu z 2021 rokiem, liczba wykonawców zmniejszyła się jedynie o około 5%. Oznacza to, że te same osoby realizują coraz mniej umów, a nie że maleje grono ludzi korzystających z tej formy współpracy.
Nieznacznie przeważali mężczyźni — 51,29% wszystkich wykonawców. Najliczniejszą grupę wiekową stanowiły osoby w przedziale 30–39 lat (24,22% zgłoszonych). Ponad 80% wszystkich wykonawców mieściło się w przedziale 20–59 lat.
Geograficznie rynek umów o dzieło jest silnie skoncentrowany. Województwo mazowieckie skupiło 27,69% wszystkich wykonawców. Na 10 tys. płatników składek zgłoszono tam 13 018 umów o dzieło — prawie dziewięciokrotnie więcej niż w województwie warmińsko-mazurskim, gdzie wskaźnik ten wyniósł zaledwie 1 487. Trzy województwa — mazowieckie, śląskie i małopolskie — skupiają łącznie 46,65% wszystkich podmiotów zgłaszających umowy o dzieło oraz 47,23% ich wykonawców.
Branże dominujące w rejestrze
Analiza według sekcji PKD pokazuje, że ponad połowa wszystkich wykonawców umów o dzieło skupiała się w trzech sektorach:
- Sekcja J — informacja i komunikacja — obejmowała 81 635 wykonawców (20,5% ogółu).
- Na kolejnym miejscu znalazła się sekcja M — działalność profesjonalna, naukowa i techniczna — z 69 799 wykonawcami (17,53%).
- Trzecia pod względem liczebności była sekcja R — działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją — z 58 096 wykonawcami (14,59%).
Warto zwrócić uwagę na kontrast między liczebnością płatników a liczebnością ich wykonawców. W sekcji J — informacja i komunikacja — 6 300 płatników zgłosiło aż 81 635 wykonawców, co świadczy o tym, że pojedyncze firmy technologiczne zawierają umowy z bardzo wieloma specjalistami jednocześnie.
Umowy zawierane na jeden dzień — co mówi mediana?
Jeden z najbardziej charakterystycznych wniosków raportu dotyczy długości trwania umów. Aż 29,15% wszystkich umów o dzieło zostało zawartych na jeden dzień. Kolejne 7,37% trwało dwa dni. Prawie 62% umów o dzieło nie przekraczało 9 dni.
Mediana długości umowy wynosiła 5 dni, co oznacza, że połowa wszystkich umów o dzieło zakończyła się przed upływem tygodnia. Średnia arytmetyczna była natomiast znacznie wyższa — 34 dni — co wskazuje na istnienie grupy dłuższych, bardziej złożonych zleceń, które statystycznie zawyżają tę wartość. Krótki charakter umów potwierdza, że służą one głównie do realizacji jednorazowych, ściśle określonych zadań, a nie do długotrwałej współpracy.
Cudzoziemcy w rejestrze
Spośród 318 000 wykonawców umów o dzieło w 2025 roku, 19 400 osób (6,11%) stanowili cudzoziemcy — przy czym ustalono to z pomocą dodatkowych danych o kraju pochodzenia, ponieważ wielu zlecających nie uzupełniało tego pola w formularzu.
Dominowali obywatele Ukrainy, stanowiący 43,59% wszystkich cudzoziemców, oraz obywatele Białorusi (30,52%). Kolejne pozycje zajęli obywatele Rosji (3,53%), Wielkiej Brytanii (1,48%), Niemiec (1,45%), Indii (1,19%) i Włoch (1,09%). Łącznie z cudzoziemcami zawarto 66 100 umów o dzieło, co stanowiło 5,15% wszystkich zarejestrowanych umów.
Obywatele Ukrainy dominowali szczególnie w sekcji usług administrowania i działalności wspierającej, gdzie stanowili 62,38% cudzoziemców, a także w przetwórstwie przemysłowym (75,65% cudzoziemców w tej branży).
Co czeka rejestr w przyszłości?
Po pięciu latach funkcjonowania rejestru umów o dzieło dane ZUS wskazują na utrwalone trendy: systematyczny spadek liczby zawieranych umów, stabilną liczbę wykonawców, postępującą cyfryzację zgłoszeń oraz dominację krótkich, jednodniowych zleceń. Skala zjawiska okazała się znacznie mniejsza niż zakładano przed uruchomieniem rejestru.
Raport ZUS za 2025 rok potwierdza, że umowa o dzieło pozostaje narzędziem dla wąskiej grupy podmiotów — przede wszystkim małych firm z branż technologicznych, kreatywnych i naukowych. Z tej formy współpracy korzysta niecałe 3% aktywnych płatników składek. Rynek pracy wyraźnie ewoluuje w kierunku innych form zatrudnienia — czy jest to trwała zmiana strukturalna, pokaże kolejna edycja raportu.
Źródła
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r., Warszawa 2026 — dostęp: zus.pl
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 30 czerwca 2025 r., Warszawa 2025 — dostęp: zus.pl
- Portal Statystyczny ZUS — dane o aktywnych płatnikach składek oraz ubezpieczonych: psz.zus.pl
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
