Czesne rosło wbrew prawu. Dwie uczelnie ukarane, studenci czekają na zwroty

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów wydał decyzje, z których wynika, że Uniwersytet SWPS w Warszawie i Politechnika Lubelska przez lata podwyższały czesne w sposób niezgodny z obowiązującym wówczas prawem. Łączna kara to blisko 3 miliony złotych. Obie uczelnie będą musiały zwrócić studentom nadpłacone kwoty – jeśli decyzje się uprawomocnią.

Prawo zakazywało podwyżek – uczelnie je wprowadzały

Od lipca 2018 r. do września 2023 r. polskie prawo gwarantowało studentom niezmienność opłat przez cały cykl kształcenia. Zgodnie z ówczesnym brzmieniem przepisów uczelnia, po podpisaniu umowy ze studentem, nie mogła ani podnosić czesnego, ani wprowadzać nowych opłat dla danego rocznika. Obowiązek ten wynikał wprost z ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 poz. 1668 z późn. zm.).

Dopiero od roku akademickiego 2023/2024, po nowelizacji przepisów, uczelnie uzyskały możliwość korygowania wysokości czesnego – jednak wyłącznie raz w roku i co najwyżej o wskaźnik inflacji ogłoszony przez Główny Urząd Statystyczny.

Prezes UOKiK ustalił, że w czasie obowiązywania zakazu obie uczelnie podwyższały opłaty studentom przyjętym przed wprowadzeniem nowych regulacji. Część zawartych wówczas umów nadal obowiązuje.

Skala problemu – kilkaset do kilku tysięcy złotych różnicy

W przypadku Politechniki Lubelskiej problem dotyczył studentów studiów niestacjonarnych, którzy rozpoczęli naukę w latach akademickich 2021/2022 oraz 2022/2023. Różnice w opłatach między kolejnymi semestrami sięgały kilkuset złotych. Jak podaje UOKiK, przykładowo na kierunku Zarządzanie czesne za III i IV semestr wzrosło po roku od przyjęcia na studia z 1750 zł do 2300 zł.

Znacznie szersza w skali okazała się praktyka stosowana przez Uniwersytet SWPS w Warszawie (wcześniej: SWPS Uniwersytet Humanistycznospołeczny). Podwyżki czesnego dotyczyły studentów przyjętych na pierwszy rok w latach 2019/2020 do 2022/2023. Uczelnia stosowała klauzule waloryzacyjne, które pozwalały podnosić opłaty w kolejnych latach nauki. Różnice między poszczególnymi latami studiów wynosiły nawet tysiąc złotych, a porównując pierwszy i ostatni rok nauki na kierunkach takich jak prawo czy psychologia – nawet kilka tysięcy złotych.

Milionowe kary i nakaz zwrotu pieniędzy

Za naruszanie zbiorowych interesów konsumentów Prezes UOKiK nałożył:

• na Uniwersytet SWPS w Warszawie karę w wysokości 2 075 000 zł (praktyka dotyczyła czterech roczników, większości kierunków I i II stopnia w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym oraz jednolitych studiów magisterskich),
• na Politechnikę Lubelską karę w wysokości

Łączna suma kar wynosi blisko 3 miliony złotych (decyzja nr RLU-2/2026, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, 2026).

Oprócz sankcji finansowych Prezes Urzędu nakazał uczelniom zaniechanie stosowanych praktyk oraz zwrot niesłusznie pobranych opłat. Jak precyzuje UOKiK: uczelnie mają oddać studentom różnicę między wpłaconym czesnym a kwotą obowiązującą w chwili podpisania umowy.

„W ciągu trzech miesięcy od uprawomocnienia się decyzji uczelnie poinformują o tym na swoich stronach internetowych i profilach w mediach społecznościowych oraz indywidualnie powiadomią uprawnionych konsumentów o kwocie zwrotu, danych potrzebnych do wypłaty i terminie przekazania środków.”

— Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, komunikat z marca 2026 r.

Głos Prezesa UOKiK: cena musi być przewidywalna

Prezes UOKiK Tomasz Chróstny podkreślił w oficjalnym komunikacie, że przewidywalność kosztów edukacji jest fundamentalnym prawem studenta jako konsumenta:

„W płatnej formie edukacji cena gra kluczową rolę. Dla osób zawierających umowę z uczelnią niezbędna jest wiedza o tym, jakie są warunki odpłatności za studia, które pozwolą im na uzyskanie planowanego tytułu zawodowego. W ubiegłych latach prawo nie pozwalało na podwyżki. Mimo to czesne rosło dla tysięcy studentów Uniwersytetu SWPS i części uczących się na niestacjonarnych kierunkach Politechniki Lubelskiej. Niektórzy z nich przez cały czas mogą ponosić koszty związane z tą praktyką.”

— Tomasz Chróstny, Prezes UOKiK

Urząd zaznaczył, że umowy z uczelniami zawierane są raz – przed rozpoczęciem studiów – i obowiązują do zakończenia całego cyklu kształcenia, zazwyczaj przez kilka semestrów. Z tego powodu wysokość czesnego powinna być jasno określona jeszcze przed rekrutacją, tak by kandydaci mogli świadomie porównywać oferty różnych uczelni.

Uczelnie szykują się do walki w sądzie

Obie decyzje nie są prawomocne. Przysługuje od nich odwołanie do sądu.

Uniwersytet SWPS jednoznacznie zakwestionował rozstrzygnięcie Urzędu. Rzeczniczka prasowa uczelni Renata Czeladko przekazała Polskiej Agencji Prasowej:

„Znamy treść decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Stanowczo się z nią nie zgadzamy. Podkreślamy, że decyzja wydana przez UOKiK nie jest prawomocna. Będziemy odwoływać się do sądu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.”

— Renata Czeladko, rzeczniczka prasowa Uniwersytetu SWPS

Politechnika Lubelska również zapowiedziała odwołanie od decyzji Prezesa UOKiK.

Co oznacza to dla studentów?

Do czasu uprawomocnienia się decyzji – co może nastąpić po zakończeniu ewentualnych postępowań sądowych – zwroty nie muszą zostać wypłacone. Studenci, których dotyczy sprawa, powinni śledzić komunikaty zamieszczane przez uczelnie na ich stronach internetowych i w mediach społecznościowych. Zgodnie z nakazem UOKiK to właśnie w tych kanałach, a także w indywidualnych powiadomieniach, uczelnie zobowiązane są poinformować uprawnionych o wysokości zwrotu, danych niezbędnych do wypłaty i terminie przekazania środków.

Sprawa ma też wymiar precedensowy: po raz pierwszy tak wyraźnie zarysowała granicę między dopuszczalną elastycznością cenową uczelni a ochroną praw studenta jako konsumenta – ochroną, która przez lata była gwarantowana literą prawa, lecz – jak ustalił UOKiK – nie zawsze respektowana w praktyce.