Kiedy myślimy o służbach mundurowych, przed oczami stają nam policjanci, strażnicy graniczni czy funkcjonariusze celni. Rzadko jednak zastanawiamy się nad tym, że obok nich, ramię w ramię – a właściwie łapa w łapę – służą setki zwierząt. Światowy Dzień Zwierząt, obchodzony 4 października, to doskonała okazja, by przypomnieć o tych niezwykłych czworonożnych funkcjonariuszach.
Psy – nieocenieni specjaliści
W polskiej Policji służy obecnie imponująca armia czworonogów. Według danych z 2024 roku, w służbie prewencyjnej pełni obowiązki 867 psów służbowych, z których 133 „wstąpiło do służby” w minionym roku, a 105 odeszło na zasłużoną emeryturę. To nie są zwykłe psy – każdy z nich przechodzi specjalistyczne szkolenie i ma swoją unikalną specjalizację.
Polskie psy policyjne to mistrzowie wszechstronności. Wykorzystywane są nie tylko do klasycznego patrolowania i tropienia, ale również do wyszukiwania narkotyków, materiałów wybuchowych, broni i łusek, a nawet zwłok ludzkich. W ostatnich latach pojawiły się także zupełnie nowe specjalizacje – psy szkolone do wykrywania urządzeń elektronicznych, dysków twardych i pamięci USB, co ma ogromne znaczenie w śledztwie dotyczącym przestępstw cybernetycznych i pedofilii.
Czworonożni strażnicy granic
W Straży Granicznej sytuacja wygląda jeszcze bardziej spektakularnie pod względem specjalizacji. Straż Graniczna jest jedyną formacją w Polsce, która posiada psy wyszkolone do wyszukiwania broni i materiałów wybuchowych. To właśnie te czworonogi często jako pierwsze stają na linii frontu w walce z terroryzmem i przemytem.
Jeśli chodzi o rasy, w Straży Granicznej dominują owczarki niemieckie (ponad 60%) oraz owczarki belgijskie (prawie 30%). Jednak formacja nie ogranicza się tylko do tych popularnych ras. W służbie można spotkać także labradory, golden retrievery, a nawet pojedyncze egzemplarze rzadszych ras jak cocker spaniel, parson russel terier czy chodsky pes. Każda rasa jest dobierana pod konkretne zadania – mniejsze psy sprawdzają się doskonale przy pracy w trudno dostępnych miejscach, podczas gdy większe owczarki są nieocenione w patrolach i przy obezwładnianiu sprawców.
Celni tropiciele
Krajowa Administracja Skarbowa również nie obywa się bez pomocy czworonożnych funkcjonariuszy. Na przykład na lotnisku w Gdańsku służą Diego – specjalista od substancji odurzających oraz waluty, i Lola – wykrywająca substancje psychotropowe i narkotyczne. Te psy to prawdziwe gwiazdy w wykrywaniu przemytu, a ich węch często okazuje się skuteczniejszy niż najnowocześniejsza technologia.
Konie – majestatyczni partnerzy
Choć coraz rzadziej spotykane, konie służbowe wciąż odgrywają ważną rolę w niektórych jednostkach. Polska Policja dysponuje obecnie 63 końmi służbowymi, z których 10 zostało zakupionych w 2024 roku. To pokazuje, że mimo rozwoju technologii, konie nie tracą na znaczeniu.
Konie policyjne wykorzystywane są przede wszystkim do zabezpieczania imprez masowych, gdzie ich obecność ma nie tylko praktyczne, ale także psychologiczne znaczenie. Patrol konny jest doskonale widoczny w tłumie, a sama sylwetka konia nierzadko powstrzymuje potencjalnych wandali przed nierozważnymi działaniami. Funkcjonariusz na koniu ma znacznie lepszy widok na otoczenie niż patrol pieszy czy nawet zmotoryzowany.
Konie policyjne przechodzą intensywne szkolenie, podczas którego uczą się poruszania w trudnych warunkach miejskich – od hałasów i tłumów po ruch uliczny. Proces ich adaptacji do służby trwa wiele miesięcy.
Straż miejska na koniu
Choć to rzadkość, niektóre miasta w Polsce również korzystają z patroli konnych. Wrocław i Łódź posiadają własne sekcje konne straży miejskiej. Konie patrolujące miasto muszą charakteryzować się szczególnym spokojem i odpornością na miejskie hałasy. Jak pokazuje przykład wrocławskiej straży, w służbie są tam między innymi Eryk, Tankred i Solaris – konie dobierane pod względem charakteru i odpowiednio szkolone do pracy w warunkach miejskich.
Nie tylko służba, ale także godna emerytura
To, co wyróżnia polskie służby mundurowe, to humanitarne podejście do zwierząt służbowych. Polska Policja należy do najbardziej humanitarnych organizacji na świecie pod tym względem. Po zakończeniu służby wszystkim zwierzętom służbowym jest dożywotnio zapewniane specjalne świadczenie emerytalne przeznaczone na utrzymanie i opiekę medyczną. Emerytury kryją koszty karmy, wizyt weterynaryjnych i wszystkiego, co potrzebne do zapewnienia godnego życia po latach ciężkiej pracy.
Wiele psów i koni trafia po służbie do swoich dotychczasowych przewodników, którzy nie wyobrażają sobie rozstania ze swoimi czworonożnymi partnerami. Więź, która powstaje podczas wspólnej służby, trwa przez całe życie zwierzęcia.
Szkolenie na najwyższym poziomie
Żeby zostać zwierzęciem służbowym, trzeba przejść prawdziwą szkołę życia. Psy i konie uczestniczą w intensywnych programach szkoleniowych, które trwają wiele miesięcy. W przypadku psów szkolenie obejmuje nie tylko podstawowe posłuszeństwo, ale także specjalistyczne umiejętności związane z konkretną specjalizacją – od tropienia po wyszukiwanie narkotyków czy materiałów wybuchowych.
Polska Policja regularnie organizuje prestiżowe zawody dla swoich czworonożnych funkcjonariuszy. W 2024 roku odbyły się między innymi XXI Kynologiczne Mistrzostwa Policji, podczas których psy i ich przewodnicy mogli pokazać swoje umiejętności. To nie tylko rywalizacja, ale przede wszystkim doskonała okazja do wymiany doświadczeń i ciągłego doskonalenia technik pracy ze zwierzętami służbowymi.
Bohaterowie bez orderów
Zwierzęta służbowe rzadko trafiają na pierwsze strony gazet. Nie otrzymują medali ani odznaczeń, choć ich wkład w bezpieczeństwo publiczne jest nieoceniony. Wchodzą do potencjalnie niebezpiecznych miejsc, wykrywają zagrożenia niewidoczne dla człowieka i pomagają ratować życie.
Każdego roku psy służbowe uczestniczą w tysiącach interwencji. Tropią zbiegłych przestępców, odnajdują zaginione osoby, wykrywają przemyt narkotyków i broni. Ich praca pozostaje w cieniu działań ich dwunożnych kolegów, ale bez nich wiele operacji byłoby niemożliwych do zrealizowania.
Światowy Dzień Zwierząt – czas na podziękowanie
4 października to doskonała okazja, by przypomnieć o tych niezwykłych zwierzętach i ich służbie. To dzień, kiedy warto docenić nie tylko nasze domowe pupile, ale także te, które każdego dnia ryzykują życie, chroniąc nasze bezpieczeństwo.
Zwierzęta służbowe to prawdziwi bohaterowie w cieniu. Nie domagają się aplauzu ani pochwał – wystarczy im dobre słowo od przewodnika i miska smacznej karmy po ciężkim dniu pracy. Ale zasługują na znacznie więcej – na naszą wdzięczność, szacunek i świadomość tego, jak wiele dla nas robią.
W Światowym Dniu Zwierząt warto o tym pamiętać. Bo służba to nie tylko ludzie w mundurach – to także setki psich nosów, czujnych oczu i końskich kopyt, które niestrudzenie pracują dla naszego bezpieczeństwa.
Źródła:
- Policja.pl – Działania służby prewencyjnej w 2024 roku: https://www.policja.pl/pol/aktualnosci/255111,Dzialania-sluzby-prewencyjnej-w-2024-roku.html
- Policja.pl – Psy służbowe w polskiej Policji: https://policja.pl/pol/aktualnosci/219520,Psy-sluzbowe-w-polskiej-Policji.html
- Straż Graniczna – Psy służbowe w Straży Granicznej: https://www.strazgraniczna.pl/pl/aktualnosci/10329,Psy-sluzbowe-w-Strazy-Granicznej-DzienPsa.html
- InfoSecurity24.pl – SG o psach wyszukujących broń i materiały wybuchowe: https://infosecurity24.pl/sluzby-mundurowe/straz-graniczna/sg-jako-jedyni-posiadamy-psy-wyszkolone-do-wyszukiwania-broni-i-materialow-wybuchowych
- Radio Malbork FM – Pracowity 2024 rok na lotnisku, psy KAS: https://www.radiomalbork.fm/artykul/12777,pracowity-2024-rok-na-lotnisku-efekty-pracy-funkcjonariuszy-pomorskiej-kas
- Wrocław.pl – Straż miejska rekrutuje do patroli konnych: https://www.wroclaw.pl/dla-mieszkanca/straz-miejska-praca-w-patrolu-konnym
- KMP Częstochowa – Policja konna: https://czestochowa.policja.gov.pl/ka7/z-zycia-jednostki/policja-konna
