27 września obchodzimy Międzynarodowy Dzień Turystyki, święto ustanowione przez Światową Organizację Turystyki (UNWTO) w 1979 roku. Data została wybrana na pamiątkę przyjęcia Statutu UNWTO w 1970 roku. Pierwsze oficjalne obchody miały miejsce w 1980 roku, a od tamtej pory co roku przypominamy sobie o znaczeniu turystyki dla światowej gospodarki i kultury.
Ale jak w ogóle zaczęła się ta cała turystyczna przygoda? Historia nowoczesnej turystyki sięga XIX wieku i ma dość nieoczekiwane początki. Wszystko zaczęło się w 1841 roku, gdy Thomas Cook zorganizował pionierską wycieczkę turystyczną na trasie Leicester – Loughborough. Była to wyprawa dla 570 osób, które chciały dotrzeć na wiec przeciwników alkoholu.
Cook, z zawodu stolarz, z powołania kaznodzieja baptystyczny, walczył z alkoholizmem i uważał, że lepiej będzie, gdy ludzie będą podróżować, niż siedzieć w karczmach. Ten pomysł okazał się strzałem w dziesiątkę. Po sukcesie pierwszych wyjazdów Cook założył własną firmę Thomas Cook & Son. W 1855 roku zorganizował swoją pierwszą zagraniczną wycieczkę do Paryża, inaugurując tym samym międzynarodowe wyjazdy turystyczne.
Firma Cooka wprowadza broszury turystyczne, czeki podróżne (1879 rok) i możliwość rezerwacji podróży dookoła świata. To prawdziwa rewolucja w myśleniu o podróżowaniu.
Kiedy masa ruszyła w świat
XX wiek przyniósł nam początki turystyki masowej, która w Polsce pojawiła się już w 1920 r. wraz z powstaniem we Lwowie pierwszego biura podróży – Orbis. Prawdziwy boom przyszedł jednak dopiero po II wojnie światowej wraz z rozwojem lotnictwa i rosnącymi dochodami społeczeństw zachodnich.
Turystyka masowa to jednak nie tylko pozytywne zjawisko. W ostatnich latach europejskie miasta zmaga się z „overturism” – nadmierną turystyką szkodzącą lokalnym społecznościom.
Miasta pod presją turystów
2024 rok przejdzie do historii jako czas wielkiej fali protestów przeciwko masowej turystyce. Barcelona, Wenecja, Amsterdam, Lizbona – mieszkańcy tych miast wyszli na ulice, domagając się ograniczenia napływu turystów.
W Barcelonie sytuacja jest szczególnie dramatyczna. Dane z 2024 roku pokazują dramatyczne dysproporcje:
- 15,5 miliona turystów rocznie przy populacji 1,7 miliona mieszkańców;
- Niemal dziesięciu turystów na każdego mieszkańca miasta;
- Ponad 20 tysięcy protestujących w centrum miast;
- Radykalne formy protestu, włącznie z polewaniem turystów wodą.
Problem ma wiele twarzy
Skąd taki opór mieszkańców? Główne problemy to:
- Rosnące koszty życia związane z presją turystyczną;
- Zatłoczenie przestrzeni publicznej i infrastruktury;
- Zastępowanie lokalnych sklepów przez sklepy turystyczne;
- Zamiana mieszkań na wynajem długoterminowy w apartamenty dla turystów;
- Ogromna ilość lokali na wynajem dla turystów powoduje brak przystępnych mieszkań dla mieszkańców.
Jak miasta walczą z problemem
Europejskie metropolie nie pozostają bierne. Wprowadzane są różnorodne rozwiązania:
- Wenecja – wprowadziła opłatę dzienną w wysokości 5 Euro dla turystów jednodniowych
- Amsterdam – ograniczył liczbę statków wycieczkowych, które mogą wpłynąć do portu
- Barcelona – planuje całkowity zakaz wynajmu krótkoterminowego do 2028 roku
- Inne miasta – wprowadzają analogiczne ograniczenia i taksę turystyczną
Eksperci z branży turystycznej ostrzegają przed nadchodzącym kryzysem. Miasta muszą znaleźć złoty środek między korzyściami ekonomicznymi z turystyki a jakością życia mieszkańców.
Historia turystyki pokazuje paradoks: podróżowanie zbliża kultury, ale może prowadzić do konfliktów społecznych. Przyszłość wymaga równowagi między rozwojem turystyki a potrzebami mieszkańców.
Źródła:
- Światowa Organizacja Turystyki (UNWTO) – informacje o powstaniu Międzynarodowego Dnia Turystyki
- Wikipedia – Thomas Cook (polskojęzyczna) – https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Thomas_Cook
- Globtrotuar.pl – „Thomas Cook” – http://www.globtrotuar.pl/thomas-cook.php
- Story of Leicester – „Thomas Cook’s Leicester” – https://storyofleicester.info/city-stories/thomas-cooks-leicester/
- TVN24 Biznes – dane o protestach antyturystycznych
- RMF24 – informacje o problemach z turystyką masową
- Bankier.pl – dane o protestach w Barcelonie
- Rzeczpospolita – „Thomas Cook, czyli turystyka w służbie trzeźwości” (2008)
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
