Dostępność gotówki w sytuacjach kryzysowych

Bezpieczeństwo depozytów w obliczu zagrożeń hybrydowych
Napięcia geopolityczne, cyberataki i działania dezinformacyjne coraz częściej wzbudzają obawy Polaków o dostęp do zgromadzonych w bankach środków. Komisja Nadzoru Finansowego w osobie Emila Radziszewskiego, dyrektora zarządzającego pionem nadzoru bankowego, zabrała głos w tej sprawie, wskazując zarówno na rzeczywiste mechanizmy zabezpieczające, jak i na zagrożenia płynące z nieprawdziwych informacji.

Jak działa dostęp do gotówki w polskich bankach

Podstawową zasadą funkcjonowania depozytów bankowych jest zobowiązanie banku do zwrotu powierzonych środków na każde żądanie klienta, również w formie gotówkowej. W praktyce jednak realizacja tego prawa nie zawsze jest natychmiastowa i zależy od kilku czynników.

Wypłaty gotówki możliwe są przez trzy główne kanały: bankomaty, usługi cashback oraz placówki bankowe z obsługą kasową. W przypadku większych kwot konieczne jest udanie się do oddziału banku i często wcześniejsze uzgodnienie terminu wypłaty. Wynika to z zasad bezpieczeństwa – banki przechowują w swoich placówkach ograniczoną ilość gotówki.

Reklamy

Bankomaty – nie obowiązek, lecz ułatwienie

Według KNF bankomat nie jest prawnie wymaganym kanałem dostępu do środków. Urząd podkreśla, że jego funkcja ma charakter dodatkowy i służy głównie do wypłat stosunkowo niewielkich kwot przez posiadaczy kart płatniczych. Przez bankomat nie można wypłacić dużych sum, środków z rachunku bez przypisanej karty ani zlikwidować lokaty.

Sieć bankomatów i ich dostępność wiąże się bezpośrednio z rentownością tych urządzeń. Są drogie zarówno w zakupie, jak i eksploatacji, a ich opłacalność zależy od liczby wykonanych transakcji. KNF nie może wydawać bankom wiążących wytycznych dotyczących zapewnienia powszechnej dostępności bankomatów.

Alternatywą dla bankomatów są usługi cashback oferowane w placówkach pocztowych, na stacjach benzynowych i w popularnych sieciach handlowych.

Ocena bezpieczeństwa sektora bankowego

Urząd KNF nie identyfikuje obecnie realnych poważnych zagrożeń związanych z zapewnieniem dostępu do środków zdeponowanych w bankach. Polski sektor bankowy oceniany jest jako bezpieczny, wysoko stechnologizowany i odpowiednio zabezpieczony na wypadek sytuacji kryzysowych.

Zdecydowana większość banków detalicznych posiada sieć placówek z obsługą kasową, a KNF wymaga, aby taka obsługa była zapewniona przynajmniej w minimalnym zakresie. Klienci, dla których szybki dostęp do gotówki jest szczególnie istotny, powinni dokładniej zapoznać się z ofertą poszczególnych banków w tym zakresie.

Przygotowanie na sytuacje kryzysowe

Gwałtowne sytuacje skrajne, takie jak blackout, rozległe awarie systemów informatycznych czy powszechna panika, mogą skutkować utrudnionym dostępem do środków. Nie wpływa to jednak na bezpieczeństwo depozytów, lecz na swobodę dysponowania nimi przez klientów.

Banki są zobowiązane do wdrożenia polityki ciągłości działania ICT zgodnie z rozporządzeniem unijnym DORA (Digital Operational Resilience Act). Muszą posiadać udokumentowane plany, procedury i mechanizmy zapewniające szybkie przywrócenie funkcji krytycznych, które są regularnie przeglądane, testowane i audytowane.

KNF podkreśla, że najrozsądniejszym postępowaniem dla klientów banków w sytuacjach kryzysowych jest zachowanie spokoju i unikanie pochopnych decyzji podyktowanych emocjami, na przykład zamiany bezpiecznego depozytu w znaczące kwoty gotówki.

Doświadczenia z pandemii i inwazji na Ukrainę

Banki dysponują istotnymi wnioskami z praktycznych doświadczeń związanych z początkami pandemii COVID-19 oraz pierwszymi dniami rosyjskiej inwazji na Ukrainę, kiedy znacznie wzrosło zapotrzebowanie na wypłaty gotówkowe. W tamtych sytuacjach KNF koordynował działania instytucji publicznych oraz przedstawicieli rynku finansowego, w tym w zakresie zaopatrzenia banków w gotówkę.

Narodowa Strategia Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego

Bezpieczeństwo obrotu gotówkowego jest kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa finansowego Polski. Przy Narodowym Banku Polskim działa rada ds. obrotu gotówkowego, w której uczestniczą także przedstawiciele KNF. Rada wypracowała Narodową Strategię Bezpieczeństwa Obrotu Gotówkowego, której celem jest minimalizacja ryzyka systemowego oraz usprawnienie i zwiększenie bezpieczeństwa obrotu gotówką.

Zagrożenie dezinformacją

KNF zwraca szczególną uwagę na zagrożenia związane z dezinformacją i wykorzystywaniem informacji o potencjalnych utrudnieniach w dostępie do gotówki do budowania atmosfery niepewności i lęku. Dezinformacji sprzyjają clickbaitowe artykuły wykorzystujące zaniepokojenie klientów.

Przykładem może być niedawno rozpowszechniona w polskich mediach informacja sugerująca wprowadzenie ograniczeń prawnych dotyczących transakcji płatniczych, która w rzeczywistości odnosiła się do meksykańskiego rynku finansowego. Tego typu fałszywe informacje mogą być wykorzystywane przez organizacje przestępcze, na przykład do uruchomienia kampanii phishingowej.

KNF apeluje do mediów o szczególną ostrożność i odpowiednie wyważenie przy prezentowaniu faktów dotyczących funkcjonowania rynku finansowego oraz zachowanie dystansu przy wyciąganiu wniosków z publikacji dotyczących sektora bankowego.

Źródła