Dzisiaj, 17 grudnia 2025 roku, obchodzimy Dzień bez Przekleństw – inicjatywę, która powstała w 2007 roku w Kalifornii za sprawą 14-letniego McKaya Hatcha. Nastolatek założył wówczas No Cussing Club w swojej szkole średniej w South Pasadena, zaniepokojony narastającą wulgaryznacją języka wśród rówieśników. Pierwszego spotkania klubu, które odbyło się 1 czerwca 2007 roku, wzięło udział około 50 osób.
Polacy w czołówce przeklinających narodów
Jak wynika z badania CBOS przeprowadzonego w 2013 roku, aż 79 procent dorosłych Polaków przyznaje się do używania wulgaryzmów. To jeden z wyższych wskaźników w Europie. Średnio Polak przeklina 19 razy dziennie – niemal dwukrotnie częściej niż Brytyjczycy.
Interesujące dane przedstawia także analiza platformy Preply, która zbadała częstotliwość przeklinania w polskich miastach. Liderem okazała się Gdynia, gdzie mieszkańcy używają średnio 31 wulgaryzmów dziennie. Na drugim miejscu znalazła się Bydgoszcz z wynikiem 29 przekleństw, a na trzecim Szczecin z liczbą 23. Najrzadziej przeklinają mieszkańcy Częstochowy i Gliwic – około 10 razy dziennie.
Przeklinanie ma swoją cenę
Nie każdy zdaje sobie sprawę, że używanie wulgaryzmów w miejscu publicznym jest w Polsce wykroczeniem. Zgodnie z artykułem 141 Kodeksu wykroczeń osoba, która w miejscu publicznym umieszcza nieprzyzwoite ogłoszenie, napis lub rysunek albo używa słów nieprzyzwoitych, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny do 1500 złotych albo karze nagany.
Za miejsce publiczne uważa się przestrzeń dostępną dla nieokreślonej liczby osób – ulice, parki, przystanki, środki komunikacji miejskiej, a zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego także internet. Przepisy te mają na celu ochronę porządku publicznego oraz zapewnienie komfortu wszystkim uczestnikom życia społecznego.
Gdy przeklinanie pomaga
Paradoksalnie, nauka dostarcza argumentów na rzecz przeklinania. Przełomowe badanie przeprowadzone w 2009 roku przez doktora Richarda Stephensa z Keele University wykazało, że wulgaryzmy mają rzeczywisty wpływ na odczuwanie bólu. W eksperymencie 64 studentów trzymało dłoń zanurzoną w lodowatej wodzie. Osoby, które powtarzały przekleństwa, wytrzymywały średnio o 40 sekund dłużej i odczuwały mniej bólu niż te, które używały neutralnych słów.
Późniejsze badania, opublikowane w latach 2018-2023, potwierdziły, że przeklinanie wpływa również na siłę i wytrzymałość fizyczną. Uczestnicy powtarzający wulgaryzmy podczas wysiłku fizycznego osiągali lepsze wyniki – poprawę siły o 8-22 procent.
Kluczowe jest jednak to, że efekt ten działa najlepiej u osób przeklinających rzadziej. Badania Stephensa i Umlanda z 2011 roku oraz Philippa i Lombardo z 2017 roku wykazały, że osoby przeklinające często w życiu codziennym doświadczają znacznie słabszego efektu zmniejszenia bólu. To zjawisko zwane habituacją – im częściej używamy wulgaryzmów, tym słabszy ich wpływ przeciwbólowy.
Społeczny paradoks
Badania CBOS z 2013 roku ujawniają interesujący paradoks. Choć 79 procent Polaków przyznaje się do przeklinania, aż 91 procent twierdzi, że rażą ich przekleństwa wypowiadane przez innych. Polacy najczęściej unikają wulgaryzmów w obecności dzieci – deklaruje tak 74 procent badanych. Podobnie wielu stara się powstrzymać od używania brzydkich słów w towarzystwie przełożonego (72 procent) oraz przy stole (72 procent).
Najwięcej przekleństw pada, gdy spotykamy się ze znajomymi poza domem. Stosunkowo często przeklinamy również w domu oraz w pracy. Najmniej wulgaryzmów słyszymy w samochodzie. Co ciekawe, Polacy najczęściej przeklinają sami do siebie – to najczęstszy adresat wulgaryzmów, na co wskazuje 37 procent badanych.
Językoznawcy o bogactwie polszczyzny
Profesor Jerzy Bralczyk, wybitny językoznawca, zwraca uwagę na ciekawostką – wszystkie polskie wulgaryzmy wywodzą się z zaledwie pięciu podstawowych słów. To pokazuje, że mimo pozornego bogactwa polskich przekleństw, ich źródło jest ograniczone.
Język polski oferuje przy tym szerokie możliwości wyrażania emocji bez sięgania po wulgaryzmy. Zamiast przeklinać, można użyć wyrażeń takich jak: kurczę, kurcze blade, o rety, o matko, niech to, jejku czy oj tam. Są to alternatywy, które pozwalają wyrazić frustrację, zaskoczenie czy gniew bez naruszania norm społecznych.
Dzień eksperymentu
Dzień bez Przekleństw to nie próba eliminacji wulgaryzmów z języka na zawsze, ale okazja do refleksji nad własnym sposobem komunikacji. To eksperyment, który może uświadomić, jak często używamy mocnych słów automatycznie, bez rzeczywistej potrzeby.
Dla wielu osób 17 grudnia będzie wyzwaniem – zwłaszcza dla mieszkańców Gdyni, którzy muszą powstrzymać się od 31 potencjalnych przekleństw. Ale to tylko jeden dzień. Nawet krótkie doświadczenie może zmienić sposób, w jaki myślimy o słowach i ich roli w komunikacji.
Źródła:
- Dane o powstaniu Dnia bez Przekleństw i McKayu Hatchu:
- Artykuły o No Cussing Club z 2007-2009 roku dokumentujące powstanie inicjatywy
- Źródła: The Free Library (2009), The Church of Jesus Christ (2009), Dove Foundation (2008)
- Badania CBOS o przeklinaniu w Polsce (2013):
- 79% dorosłych Polaków używa wulgaryzmów
- 91% twierdzi, że rażą ich przekleństwa innych
- Dane cytowane w artykułach z 2023-2025
- Badania Preply o częstotliwości przeklinania w polskich miastach:
- Gdynia – 31 przekleństw dziennie
- Średnio Polak – 19 wulgaryzmów dziennie
- Źródło: Allegro.pl (2023), Kalbi.pl (2025)
- Artykuł 141 Kodeksu wykroczeń:
- Grzywna do 1500 zł za używanie słów nieprzyzwoitych w miejscu publicznym
- Źródła: sejm.gov.pl, arslege.pl, Policja KPP Lubliniec
- Badania dr. Richarda Stephensa z Keele University:
- Badanie z 2009 roku opublikowane w NeuroReport
- 40 sekund dłuższa tolerancja bólu przy przeklinaniu
- Źródła: KopalniaWiedzy.pl, DomZdrowia.pl, Kalbi.pl (2025)
- Badania o wpływie przeklinania na siłę fizyczną:
- Poprawa siły o 8-22% przy przeklinaniu
- Źródło: Kalbi.pl (2025), kompleksowy przegląd badań 2018-2023
- Badania Stephensa i Umlanda (2011) oraz Philippa i Lombardo (2017):
- Efekt habituacji – osoby przeklinające często mają słabszy efekt przeciwbólowy
- Źródło: Kalbi.pl (2025)
Wypowiedź prof. Jerzego Bralczyka:
- Wszystkie polskie wulgaryzmy z 5 podstawowych słów
- Źródło: Kalbi.pl (2025)
