14 listopada w Polsce obchodzimy Dzień Czystego Powietrza – święto ustanowione w 2005 roku przez Fundację Ekologiczną Arka. Celem tej inicjatywy jest kształtowanie świadomości na temat zagrożeń związanych z zanieczyszczeniami atmosfery oraz podkreślenie, że prawo do oddychania nieskażonym powietrzem jest jednym z podstawowych praw człowieka.
Problem zanieczyszczenia powietrza w Polsce
Głównym źródłem zanieczyszczeń w Polsce pozostaje tzw. niska emisja, czyli emisja ze źródeł znajdujących się do 40 metrów nad ziemią. Należą do nich przede wszystkim domowe paleniska oraz spaliny z pojazdów silnikowych. Jakość powietrza zależy również od warunków pogodowych, takich jak ciśnienie atmosferyczne czy siła wiatru.
Problem ten ilustrują dane z gminy Pszczyna, gdzie w ciągu ostatnich lat udało się znacząco ograniczyć skalę zjawiska. Jak informuje burmistrz Dariusz Skrobol: „Liczba dni smogowych spadła ze 125 do 36 rocznie, a stężenia pyłów systematycznie maleją”. To dowód na skuteczność konsekwentnie prowadzonych działań, choć nadal w Pszczynie funkcjonuje ponad 1500 starych, wysokoemisyjnych kotłów wymagających wymiany.
Uchwały antysmogowe i terminy wymiany kotłów
Zgodnie z obowiązującą w województwie śląskim uchwałą antysmogową, właściciele nieruchomości muszą dostosować się do określonych terminów. Do końca 2023 roku należało wymienić kotły wyprodukowane w 2012 roku i starsze, do końca 2025 roku – kotły wyprodukowane w latach 2013-2017, a do końca 2027 roku również kotły klasy 3 i 4.
Wymiana przestarzałych urządzeń grzewczych to nie tylko obowiązek prawny, ale przede wszystkim inwestycja w zdrowie społeczności lokalnej i poprawę jakości środowiska.
Programy wsparcia dla mieszkańców
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkie fundusze oferują mieszkańcom szereg programów dofinansowań na działania proekologiczne:
- Program „Czyste Powietrze” umożliwia właścicielom budynków jednorodzinnych uzyskanie wsparcia finansowego na termomodernizację domu, w tym wymianę tzw. kopciuchów. Wysokość dotacji zależy od dochodów i uzyskanego efektu ekologicznego. Obecnie można otrzymać nawet do 171 700 złotych w zależności od kryterium dochodowego i zakresu przedsięwzięcia. Wnioski składa się do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Program cieszy się dużym zainteresowaniem mieszkańców całej Polski.
- Program „Mój Prąd” wspiera inwestycje osób fizycznych w instalacje fotowoltaiczne. Dotychczas odbyło się sześć edycji programu prowadzonego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Obecnie nie jest on aktywny, ale zapowiadane są kolejne dotacje na fotowoltaikę dla osób indywidualnych.
- Program „NaszEauto” oferuje wsparcie finansowe na zakup, leasing lub wynajem długoterminowy nowych, zeroemisyjnych pojazdów elektrycznych kategorii M1, M2 i N1. Jest on skierowany między innymi do osób fizycznych oraz prowadzących działalność gospodarczą.
- Program „Moja Elektrownia Wiatrowa” skierowany do właścicieli budynków lub lokali mieszkalnych, oferuje wsparcie finansowe na zakup i montaż przydomowej siłowni wiatrowej wraz z magazynem energii elektrycznej. Nabór wniosków prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Monitorowanie jakości powietrza
Główny Inspektorat Ochrony Środowiska udostępnia mapę prognoz jakości powietrza na stronie internetowej powietrze.gios.gov.pl/pjp/airPollution. Jeśli pomiary zanieczyszczeń wskazują na złą jakość powietrza danego dnia, warto rozważyć ograniczenie przebywania na zewnątrz.
Na poziomie lokalnym coraz więcej samorządów wdraża własne systemy monitoringu z siecią czujników umieszczanych na terenie miast i gmin. Wyniki pomiarów są udostępniane mieszkańcom w czasie rzeczywistym za pośrednictwem stron internetowych oraz dedykowanych aplikacji mobilnych.
Rola roślin w oczyszczaniu powietrza
Kluczową rolę w poprawie czystości powietrza odgrywają rośliny. Poprzez fotosyntezę pochłaniają dwutlenek węgla i uwalniają tlen, a także wchłaniają inne szkodliwe substancje zanieczyszczające atmosferę. Liście roślin działają jak naturalny filtr, który wychwytuje cząsteczki pyłów i innych zanieczyszczeń unoszących się w powietrzu. Drzewa iglaste to specjaliści w wychwytywaniu pyłów, podczas gdy drzewa liściaste lepiej pochłaniają zanieczyszczenia gazowe.
Niektóre rośliny pełnią funkcję bioindykatorów czystości powietrza. Szczególnie wrażliwe na zanieczyszczenia, takie jak dwutlenek siarki, są porosty. Ich zanik, blaknięcie czy brak w danym miejscu świadczy o złej jakości powietrza. Im niższe stężenie zanieczyszczeń, tym większa różnorodność i więcej wrażliwych gatunków porostów.
Kontrole i egzekucja przepisów
W celu egzekucji przepisów służby miejskie prowadzą kontrole w budynkach, gdzie może dochodzić do spalania niedozwolonych paliw lub odpadów. W wielu miastach uruchomione zostały platformy internetowe, gdzie mieszkańcy mogą zgłaszać podejrzenia takich incydentów. Naruszenia środowiskowe można również zgłaszać korzystając z aplikacji mobilnej MObywatel.
Każda decyzja o likwidacji kopciucha to realnie mniej zanieczyszczeń w powietrzu, którym wszyscy oddychamy. Dlatego samorządy z jednej strony pomagają mieszkańcom pozyskać środki na sfinansowanie inwestycji, a z drugiej prowadzą działania kontrolne i egzekucyjne.
Edukacja i świadomość ekologiczna
Równie ważna jak inwestycje technologiczne jest edukacja społeczna. W gminie Pszczyna od kilku lat prowadzona jest akcja „Gramy czysto! #smogover”, w ramach której organizowane są zajęcia edukacyjne w szkołach podstawowych i przedszkolach. Organizowane są również spektakle dla najmłodszych, takie jak „Lisek Eko i Tajemnica Smogu”, które w zabawny i pouczający sposób uczą dzieci, jak ważna jest troska o czyste powietrze i środowisko naturalne.
Burmistrz Dariusz Skrobol podsumowuje: „Zdajemy sobie sprawę, że jest to proces wieloletni, ale zdecydowanymi krokami osiągniemy cel, jakim jest dotarcie do takiego punktu, w którym produkcja zanieczyszczeń powietrza będzie w naszej gminie minimalna”.
Indywidualna odpowiedzialność
Dzień Czystego Powietrza przypomina, że każdy człowiek jest odpowiedzialny za jakość powietrza, którym oddycha. Codzienne decyzje mają wpływ na stan atmosfery. Zamiast podróży samochodem spalinowym warto wybierać ekologiczne środki transportu. Zamiast ogrzewania domu kopciuchem należy wymienić go na ekologiczne źródło ciepła. Zmiana codziennych nawyków ma ogromne znaczenie dla środowiska i zdrowia publicznego.
Czyste powietrze to nie przywilej, lecz podstawowe prawo każdego człowieka i warunek zdrowego życia. Poprawa jakości powietrza wymaga współpracy na wszystkich poziomach – od decyzji indywidualnych mieszkańców, przez działania samorządów lokalnych, aż po politykę państwową i międzynarodową.
Źródła:
- Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu – https://www.wfosgw.poznan.pl/aktualnosci-z-funduszu/14-listopada-dzien-czystego-powietrza/
- Parki Łódzkie – https://parkilodzkie.pl/aktualnosci/3215-dzien-czystego-powietrza-14-11-2025
- Urząd Miejski w Pszczynie – https://www.pszczyna.pl/main/aktualnosci/Dzien-Czystego-Powietrza-2025-dzialajmy-wspolnie-dla-naszego-zdrowia-/idn:5132
- Program Czyste Powietrze – https://czystepowietrze.gov.pl
- Program NaszEauto – https://naszeauto.gov.pl
- Program Moja Elektrownia Wiatrowa – https://mojaelektrowniawiatrowa.gov.pl
- Główny Inspektorat Ochrony Środowiska – https://powietrze.gios.gov.pl/pjp/airPollution
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
