W czwartek 22 stycznia przypada Dzień Dziadka. To święto, które od lat 80. XX wieku celebrują polskie rodziny. W tym roku zyskuje szczególny wymiar – wobec rosnącej liczby seniorów, eksperci NASK przygotowali dla nich poradnik o sztucznej inteligencji, a od stycznia 2026 roku obowiązuje centralna e-rejestracja ułatwiająca seniorom dostęp do opieki medycznej.
Rosnąca populacja seniorów w Polsce
Według najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce żyje obecnie 9,9 miliona osób w wieku 60 lat i więcej. Z publikacji GUS za 2023 rok wynika, że seniorzy stanowią już 26,3 procent całkowitej liczby ludności kraju. W stosunku do roku 2022 liczba osób w wieku senioralnym wzrosła o 96 tysięcy, czyli o 1,0 procent.
Prognozy demograficzne GUS pokazują kontynuację tego trendu. W 2030 roku liczba seniorów ma osiągnąć poziom 10,3 miliona, w 2040 roku – 11,4 miliona, a w 2050 roku już 12,4 miliona osób w wieku 60 lat i więcej. W 2060 roku w Polsce będzie mieszkać 11,9 miliona osób starszych, stanowiąc 38,3 procent ogółu ludności.
Największy odsetek osób starszych mieszka w województwie świętokrzyskim, gdzie stanowią 29,3 procent populacji. Najmniej seniorów w relacji do ogółu mieszkańców odnotowano w Małopolsce – 24,2 procent.
Demografia pokazuje wyraźną feminizację starości
Statystyki ujawniają znaczącą dysproporcję płci wśród osób starszych. Na każde 100 mężczyzn w grupie senioralnej przypada 138 kobiet. Wynika to z różnic w średniej długości życia, która w 2023 roku wyniosła 74,7 roku dla mężczyzn i 82,0 lat dla kobiet. Mężczyzna w wieku 60 lat ma przed sobą przeciętnie 19,6 roku życia, natomiast kobieta w tym wieku – 24,4 roku.
Większość seniorów, bo aż 63,9 procent, mieszka w miastach. Prognozy wskazują, że feminizacja starości będzie się pogłębiać. W 2060 roku kobiety w wieku 60 lat i więcej będą stanowiły 21,7 procent ogółu ludności kraju, podczas gdy mężczyźni jedynie 16,7 procent.
Centralna e-rejestracja dla seniorów
Od 1 stycznia 2026 roku w Polsce obowiązuje centralna e-rejestracja – nowy system umawiania wizyt i badań w publicznych placówkach medycznych. System dotyczy przede wszystkim badań profilaktycznych, z których korzystają osoby starsze: mammografii dla kobiet oraz pierwszych wizyt u kardiologa.
Centralna e-rejestracja umożliwia pacjentom zapisywanie się na wizyty przez internet za pośrednictwem Internetowego Konta Pacjenta lub aplikacji mojeIKP. Starsi pacjenci mogą jednak umówić się tradycyjnie – telefonicznie lub osobiście w placówce. W takim przypadku personel medyczny dokona rejestracji w ich imieniu przez centralny system.
System automatycznie powiadamia pacjentów o dostępnych terminach, przypomina o zaplanowanych wizytach i pozwala na wygodne odwoływanie lub zmianę terminu bez konieczności kontaktu z przychodnią. Placówki medyczne oferujące mammografię, cytologię i konsultacje kardiologiczne mają czas do 30 czerwca 2026 roku na podłączenie się do systemu. Od 1 sierpnia 2026 roku centralna e-rejestracja obejmie osiem kolejnych świadczeń medycznych.
Cyfrowe wyzwania dla najstarszego pokolenia
W odpowiedzi na rosnące zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją, Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa przygotowała 21 stycznia publikację skierowaną do seniorów. Poradnik zatytułowany „Nie zadzierAI ze mną” jest już piątą odsłoną serii edukacyjnej. Materiał ma pomóc starszym użytkownikom internetu rozpoznawać zagrożenia związane z treściami generowanymi przez AI.
„Technologia rozwija się bardzo szybko i coraz trudniej odróżnić treści tworzone przez człowieka od tych generowanych przez AI. Chcemy pomóc seniorom świadomie wybierać wartościowe informacje, bo to one często wpływają na nasze codzienne decyzje” – wyjaśnia Beata Frankiewicz, współautorka publikacji NASK.
Eksperci podkreślają, że choć seniorzy zachowują większą ostrożność wobec narzędzi AI niż młodsze pokolenia, w praktyce już korzystają z rozwiązań opartych na tej technologii, często nieświadomie.
„Choć seniorzy podchodzą do narzędzi sztucznej inteligencji z większą ostrożnością niż młodsze pokolenia, w praktyce korzystają z rozwiązań opartych na AI, nawet jeśli nie używają tych narzędzi w sposób świadomy. Dlatego tak ważne jest, by znali zarówno możliwości, jakie daje ta technologia, jak i zagrożenia, które się z nią wiążą” – zaznacza Sylwia Adamczyk, druga z autorek poradnika.
W sieci coraz trudniej odróżnić prawdziwe materiały od tych generowanych komputerowo. Obrazy czy nagrania wideo tworzone przez sztuczną inteligencję mogą wyglądać bardzo realistycznie, co stwarza ryzyko wykorzystania ich do oszustw i manipulacji wymierzonych właśnie w seniorów.
Historia świętowania
Dzień Dziadka w Polsce obchodzony jest zawsze 22 stycznia, dzień po Dniu Babci. Święto pojawiło się w polskim kalendarzu w latach 80. XX wieku, inspirowane tradycją ze Stanów Zjednoczonych. Jego inicjatorem była Telewizja Polska, która ogłosiła konkurs na ustalenie daty obchodów. Początkowo planowano, aby święto przypadało 30 maja, w dniu urodzin popularnego piosenkarza Mieczysława Fogga, jednak data ta się nie przyjęła.
Ostatecznie Dzień Dziadka zaczęto celebrować 22 stycznia, tuż po Dniu Babci, który ustanowiono wcześniej – w 1965 roku. W tym roku Dzień Dziadka wypada w czwartek.
Według polskiej tradycji, w tym dniu wnukowie składają życzenia dziadkom, wręczają im własnoręcznie wykonane laurki i drobne upominki. W szkołach i przedszkolach organizowane są specjalne przedstawienia i akademie z udziałem zaproszonych seniorów. To także okazja do wspólnie spędzonego czasu i rozmów międzypokoleniowych.
Aktywność dzisiejszych seniorów
Współczesne dane statystyczne pokazują, że dziadkowie to aktywna grupa społeczna. W 2023 roku współczynnik aktywności zawodowej osób w wieku 60-89 lat wyniósł 15,4 procent. Wskaźnik zatrudnienia w tej grupie wieku ukształtował się na poziomie 15,2 procent.
Wśród ogółu pracujących w wieku 60 lat i więcej 41,4 procent osób posiadało ustalone prawo do emerytury. Najwięcej seniorów z ustalonym prawem do emerytury pracowało w sekcji handel i naprawa pojazdów samochodowych oraz w opiece zdrowotnej i pomocy społecznej.
Seniorzy zmieniają także stereotypowy obraz starości w życiu osobistym. W 2023 roku mężczyźni w wieku 60 lat i więcej zawarli 6621 związków małżeńskich, natomiast kobiety w tym wieku 4041. Współczynnik małżeństw wśród mężczyzn w wieku senioralnym wyniósł 1,6, a wśród kobiet 0,7.
Źródła
- Urząd Statystyczny w Rzeszowie, Infografika – Dzień Babci i Dziadka 2026, 21.01.2026, https://rzeszow.stat.gov.pl/infografiki-us/infografika-dzien-babci-i-dziadka-2026,21,12.html
- NASK, Nie zadzierAI ze mną – poradnik na Dzień Babci i Dzień Dziadka, 21.01.2026, https://bezpiecznymiesiac.pl/aktualnosci/nie-zadzierai-ze-mna-poradnik-na-dzien-babci-i-dzien-dziadka/
- Główny Urząd Statystyczny, Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 roku, Warszawa, Białystok 2024
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r., Warszawa 2024
- Ministerstwo Zdrowia, Centralna e-rejestracja już obowiązuje, 2026, https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/centralna-e-rejestracja-juz-obowiazuje
- Ministerstwo Zdrowia, Poznaj e-rejestrację, 2026, https://pacjent.gov.pl/e-rejestracja
