27 grudnia to okazja, by celebrować jedno z najbardziej popularnych ciast kojarzonych z okresem Bożego Narodzenia. Dzień Keksa przypomina o wypieku, którego korzenie sięgają starożytności.
Keks to tradycyjne ciasto biszkoptowe lub babka piaskowa z dużą ilością bakalii, wypiekane w charakterystycznej prostokątnej formie zwanej potocznie keksówką. Wypełniony kandyzowanymi owocami, rodzynkami, suszonymi figami czy orzechami, stanowi nieodłączny element polskich świąt, choć jego historia wykracza daleko poza granice naszego kraju.
Starożytne korzenie wypieku
Historia keksa sięga starożytnego Rzymu, gdzie żołnierze zabierali ze sobą na wyprawy wojenne podobne wypieki bogate w suszone owoce i orzechy. Rzymianie wypiekali ciasto z dodatkiem miodu, orzeszków piniowych, rodzynek i owoców granatowca, korzystając z ciasta jęczmiennego. W średniowieczu do tradycyjnego przepisu dołączono także miód oraz różnorodne przyprawy korzenne.
Współczesna forma keksa wywodzi się z Wielkiej Brytanii, gdzie ciasto znane jako „fruit cake” stało się nieodzownym elementem tradycji bożonarodzeniowej. W Polsce keks zyskał popularność szczególnie w czasach PRL, kiedy do jego przygotowania wystarczyły podstawowe składniki: mąka, masło, jajka i dostępne w sklepach kolorowe bakalie, które wprowadzały odrobinę świątecznego kolorytu w szare dni powojennej rzeczywistości.
Cwibak czy keks?
W polskiej tradycji kulinarnej funkcjonuje również nazwa „cwibak”, pochodząca od niemieckich słów „zwei” i „backen”, czyli „pieczone dwa razy”. Określenie to nawiązuje do dawnego sposobu wypiekania ciasta – najpierw przed, a następnie po dodaniu warstwy bakalii. Choć oba terminy często stosuje się wymiennie, prawdziwy przedwojenny cwibak różnił się od współczesnego keksa brakiem tłuszczu i spulchniaczy w recepturze.
Dlaczego keks pozostaje popularny?
Sekret długotrwałej popularności keksa tkwi w jego prostocie i uniwersalności. Ciasto łatwo przygotować, można je dostosować do indywidualnych preferencji smakowych, wybierając ulubione bakalie, a przede wszystkim długo zachowuje świeżość. Co więcej, smak keksa najlepiej rozwija się po kilku dniach od upieczenia, co czyni go idealnym wypiekiem przygotowywanym z wyprzedzeniem przed świętami.
Tradycyjnie keks pieczony jest z dodatkiem suszonych owoców, kandyzowanej skórki pomarańczowej i cytrynowej, rodzynek, fig, moreli czy żurawiny. Wierzch ciasta często dekoruje się lukrem lub posypuje cukrem pudrem. Podawany do kawy lub herbaty, stanowi doskonałe uzupełnienie świątecznego stołu.
Okazja do kulinarnych eksperymentów
Dzień Keksa, przypadający 27 grudnia, tuż po Świętach Bożego Narodzenia, to idealny moment nie tylko na dojadanie pozostałości świątecznych wypieków, ale również na eksperymentowanie z nowymi recepturami. Miłośnicy pieczenia mogą wypróbować warianty bezglutenowe, z mąką owsianą czy migdałową, lub wzbogacić tradycyjny przepis o własne składniki.
Współcześnie keks pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych ciast świątecznych w Polsce, łącząc pokolenia i przywołując wspomnienia rodzinnych spotkań. Jego prostota wykonania i bogactwo smaków sprawiają, że ciasto to z powodzeniem odnajduje się zarówno na tradycyjnych, jak i nowoczesnych stołach.
Źródła:
- Szefowie Wybrzeża Zachodniego – 27 grudnia dzień keksa
https://szefowiewybrzezazachodniego.pl/27-grudnia-dzien-keksa/ - Kalbi.pl – Dzień Keksa 27 grudnia
https://www.kalbi.pl/dzien-keksa - Kalbi.pl – 27 grudnia 2025 kartka z kalendarza
https://www.kalbi.pl/27-grudnia - Tadar.pl – Keks przepis do wypróbowania na święta
https://tadar.pl/keks-przepis-do-wyprobowania-na-swieta-i-nie-tylko - Kwestia Smaku – Keks (przepis z 2024)
https://www.kwestiasmaku.com/przepis/keks - Beszamel.pl – Świąteczny keks sprawdzony przepis, historia i wartości odżywcze
https://beszamel.se.pl/przepisy/ciasta-okazjonalne/swiateczny-keks-sprawdzony-przepis-historia-i-wartosci-odzywcze-re-zYG8-u4Jo-AMk5.html - Matczyne Fanaberie – Przepis na keks nr 1
https://www.matczynefanaberie.pl/najlepszy-keks-naszpikowany-bakaliami/ - Kuchenne Drzwi – Keks świąteczny przepis z rodzinnego zeszytu
https://www.kuchennymidrzwiami.pl/keks-swiateczny-przepis-z-rodzinnego-zeszytu/
