20 grudnia przypada Dzień Ryby – święto ustanowione w 2003 roku przez Stowarzyszenie Empatia. To okazja do refleksji nad traktowaniem tych zwierząt oraz uświadomienia społeczeństwu, że ryby są istotami zdolnymi do odczuwania.
Święto z przesłaniem
Dzień Ryby obchodzony jest corocznie 20 grudnia – data nie jest przypadkowa. Jak informuje portal województwa łódzkiego, została wybrana „ze względu na przedświąteczny zwyczaj powszechnej sprzedaży detalicznej żywych karpi przeznaczonych do konsumpcji”. Inicjatywa ma zwracać uwagę na niehumanitarne warunki, w jakich przetrzymywane i zabijane są te zwierzęta w okresie świątecznym.
Stowarzyszenie Empatia, organizator święta, od początku jego istnienia podkreśla, że dotyczy ono wszystkich form krzywdzenia ryb – nie tylko sprzedaży karpi, ale również rybołówstwa i wędkarstwa. Jak czytamy na stronie Parków Łódzkich, celem obchodów jest „zwrócenie uwagi społecznej na potrzebę ochrony ichtiofauny” oraz mobilizacja do działania w zakresie ochrony gatunkowej ryb.
Ryby odczuwają ból – co mówią badania
Jednym z najważniejszych przesłań Dnia Ryby jest informacja o zdolności tych zwierząt do odczuwania bólu. Portal Ekologia.pl opisuje ryby jako najstarszą i najbardziej zróżnicowaną grupę kręgowców na Ziemi – znanych jest ponad 30 tysięcy gatunków, które pojawiły się na planecie ponad 500 milionów lat temu.
Badania naukowe dostarczają coraz więcej dowodów na zdolność ryb do odczuwania cierpienia. Ryby posiadają receptory bólowe oraz złożony układ nerwowy umożliwiający reagowanie na bodźce bólowe. W eksperymentach przeprowadzonych w 2003 roku naukowcy wstrzyknęli w usta pstrąga jad pszczeli – ryby natychmiast zaczęły ocierać usta o ściany i dna akwariów, kołysały się z boku na bok, a ich oddech przyspieszył do poziomu porównywalnego z intensywnym wysiłkiem fizycznym.
Kolejne badania z 2009 roku wykazały, że ryby po doświadczeniu bolesnego przeżycia zachowywały się defensywnie oraz stroniły od kontaktów, co wskazuje na pamięć bólu. Jak podaje portal administracji publicznej gov.pl, „skóra ryb jest bardzo delikatna i tak wrażliwa, jak ludzkie oko”.
W 2024 roku naukowcy podpisali Nowojorską Deklarację o Świadomości Zwierząt, która potwierdza, że wiele gatunków zwierząt, w tym ryby, posiada zdolność odczuwania emocji i bólu oraz charakteryzuje się skomplikowanymi procesami poznawczymi.
Zagrożenia dla polskiej ichtiofauny
Polska Czerwona Księga Zwierząt, opracowywana przez Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, zawiera listę zagrożonych gatunków. Wśród nich znajdują się ryby sklasyfikowane w różnych kategoriach zagrożenia.
Do gatunków najbardziej zagrożonych (CR – skrajnie zagrożone) należy łosoś. W kategorii silnie zagrożonych (EN) znajdują się między innymi koza złotawa, minóg morski oraz troć jeziorowa. Z kolei do kategorii wysokiego ryzyka (VU – narażone na wyginięcie) zaliczane są minóg rzeczny i piekielnica.
Dodatkowo, w polskich wodach jako zagrożone wymienia się między innymi ciose, głowacza białopłetwego oraz kiełba kesslera. Problem dotyczy nie tylko Polski – dane Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) z 2023 roku wskazują, że ponad 3 tysiące z blisko 15 tysięcy ocenianych gatunków ryb słodkowodnych jest zagrożonych wyginięciem.
Przyczyny zagrożeń
Ryby odgrywają kluczową rolę w ekosystemach wodnych i są istotnym elementem utrzymania równowagi biologicznej. Mimo to podlegają licznym zagrożeniom antropogenicznym. Główne z nich to przełowienie, zanieczyszczenie wód, niszczenie dna morskiego, budowa tam przegradzających cieki wodne oraz zmiany klimatyczne.
W przypadku Polski szczególnie widoczny jest problem przedświątecznej sprzedaży żywych karpi. Ryby przetrzymywane są w ciasnych basenach, skrzyniach czy wiaderkach, często w niedostatecznie napowietrzonej wodzie. Pakowane w worki foliowe duszą się i przechodzą niewyobrażalne katusze. Nierzadko są zabijane nieudolnie i w niehumanitarny sposób, często na oczach dzieci.
Znaczenie ekologiczne i edukacyjne
Dzień Ryby stanowi ważną okazję do edukacji społecznej. Ryby, jako najliczniejsza gromada kręgowców licząca ponad 20 tysięcy gatunków, są często postrzegane jako stworzenia odległe i tajemnicze. Istnieje wiele błędnych przekonań na ich temat – między innymi, że są nieme i nie czują bólu.
Tymczasem ryby mają rozwinięte zmysły słuchu, węchu, smaku i dotyku. Badania wykazują, że nie tylko odczuwają ból, ale także potrafią się uczyć, mają pamięć oraz wykazują złożone zachowania. Wiele gatunków komunikuje się ze sobą za pomocą dźwięków – według danych z EkoKalendarza ryby „piszczą, kraczą, krzyczą, wysyłają dźwięki podobne do gry na organach, rechotu żab, odgłosu wielkich dzwonów lub gry na harfie”. Karpie potrafią mruczeć.
Część ryb opiekuje się swoim potomstwem, budując dla niego gniazda i chroniąc przed drapieżnikami. Niektóre przechowują młode w pyszczku lub specjalnych kieszeniach lęgowych.
Właściwa ochrona i odpowiedzialne wybory
Obchody Dnia Ryby koncentrują się nie tylko na problemie sprzedaży karpi, ale też na szerszym spojrzeniu na ochronę gatunkową. Działania obejmują zakaz połowu i przetrzymywania ryb chronionych, niszczenia ich siedlisk oraz zachowanie poszczególnych gatunków na obszarze ich występowania.
Święto zachęca także do refleksji nad źródłem połowu oraz gatunkiem kupowanej ryby. Nieświadomie możemy przyczyniać się do zmniejszenia populacji ryb zagrożonych wyginięciem. Warto rozważyć ograniczenie spożycia mięsa rybiego lub wybór produktów pochodzenia roślinnego jako alternatywy.
Dzień Ryby przypomina, że traktowanie tych zwierząt z szacunkiem i godnością nie jest jedynie kwestią etyczną, ale także ważnym elementem zachowania równowagi ekologicznej w ekosystemach wodnych.
Źródła:
- Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego – www.lodzkie.pl
- Parki Łódzkie – parkilodzkie.pl
- Portal Gov.pl – Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Świnoujściu
- Portal Ekologia.pl
- EkoKalendarz – www.ekokalendarz.pl
- Instytut Ochrony Przyrody PAN – Polska czerwona księga zwierząt
- Portal Otwarte Klatki – Nowojorska Deklaracja o Świadomości Zwierząt (2024)
- Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) – Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
