26 września świętujemy Europejski Dzień Języków – okazję do zastanowienia się nad bogactwem językowym naszego kontynentu, ale także nad tym, jak Polacy radzą sobie z nauką i używaniem języków obcych. To już 25. edycja tego święta, które pierwotnie zostało ustanowione w 2001 roku podczas konferencji inauguracyjnej Europejskiego Roku Języków Obcych.
Okazuje się, że nasza językowa rzeczywistość to mieszanka sukcesów i wyzwań, która różni się znacznie w zależności od wieku, wykształcenia czy miejsca zamieszkania.
Pozytywne zmiany w językowej rzeczywistości
Najnowsze dane GUS pochodzące z międzynarodowego badania „Uczenie się osób dorosłych w 2022” przeprowadzanego co 6 lat (Publikacja 2024) przynoszą dobre wiadomości – 72,8% osób w wieku 18-69 lat zadeklarowało znajomość języka obcego. To oznacza znaczną poprawę w porównaniu do wcześniejszych lat.
Szczegółowy rozkład pokazuje, że 45,8% badanych potrafi posługiwać się jednym językiem obcym, a 27% badanych zna więcej niż jeden język. Jedynie około 27% Polaków w tej grupie wiekowej pozostaje jednojęzycznymi.
Inne badania z 2023 roku potwierdzają tę tendencję – 70% Polaków zna język obcy na tyle, by w podstawowym stopniu porozumieć się z obcokrajowcami w miejscu pracy.
Angielski króluje bezwzględnie
Nie ma zaskoczenia co do tego, który język dominuje wśród Polaków. Najczęściej jest to język angielski (82%) wśród tych, którzy deklarują znajomość jakiegokolwiek języka obcego. To naturalne w dobie globalizacji, kiedy angielski stał się lingua franca współczesnego świata.
Dane z 2022 roku dotyczące systemu edukacji pokazują, że w szkołach podstawowych w UE średnio 6,5% uczniów uczyło się co najmniej dwóch języków obcych. W Polsce wskaźnik ten był niższy od średniej europejskiej, co może wpływać na przyszłe kompetencje językowe młodego pokolenia.
Jak wypadamy na tle świata?
Najnowsze dane z EF English Proficiency Index 2024 pokazują, że Polska utrzymuje stabilną pozycję w rankingu znajomości angielskiego. Zajmujemy 15. miejsce na świecie spośród 116 krajów z wynikiem 588 punktów, co plasuje nas w grupie krajów z wysokim poziomem znajomości angielskiego. W Europie zajmujemy 13. pozycję na 35 krajów.
To potwierdza, że choć wielu Polaków ma podstawową znajomość angielskiego, wciąż istnieje przestrzeń do rozwoju w zakresie płynnego posługiwania się językiem w zaawansowanych sytuacjach zawodowych i akademickich.
Geografia językowa Polski
Ciekawie wygląda rozkład kompetencji językowych w poszczególnych regionach kraju. Najlepsze wyniki w znajomości angielskiego osiąga Małopolska (610 punktów), a najsłabsze województwa warmińsko-mazurskie i lubuskie (po 573 punkty).
Wśród miast prym wiedzie Kraków (626 punktów), następnie Poznań (622), Gdańsk (613) i Warszawa (612). To naturalne, że większe ośrodki miejskie, będące centrami akademickimi i gospodarczymi, wykazują wyższą znajomość języków obcych.
Pokoleniowe różnice w nauce języków
Dane GUS z 2022 roku pokazują wyraźne różnice pokoleniowe w znajomości języków obcych. Młodsze generacje, które dorastały w czasach otwartych granic, internetu i programów wymiany międzynarodowej, znacznie lepiej radzą sobie z językami obcymi niż starsze pokolenia.
Badania potwierdzają, że najwyższy odsetek znajomości języków obcych odnotowuje się w grupach wiekowych 18-34 lata, gdzie wskaźnik ten przekracza 80%. Z wiekiem deklarowana znajomość języków obcych systematycznie spada – w grupie 55-69 lat wynosi już tylko około 50%.
To zjawisko ma swoje odzwierciedlenie w systemie edukacji – podczas gdy dzisiejsi uczniowie mają obowiązkową naukę dwóch języków obcych, ich rodzice i dziadkowie często uczyli się jedynie rosyjskiego jako języka obowiązkowego.
Wyzwania na przyszłość
W krajach Unii Europejskiej ok. 35% badanych deklarowało brak znajomości jakiegokolwiek języka obcego, a kolejne 35% znajomość jednego. Polska nie odbiega znacząco od tej średniej, ale wciąż ma potencjał do poprawy.
Kluczowe wydaje się nie tylko zwiększenie odsetka osób znających języki obce, ale przede wszystkim podniesienie poziomu tej znajomości. W dobie rosnącej mobilności zawodowej i międzynarodowej współpracy, znajomość języków obcych staje się nie tyle dodatkowym atutem, co podstawową kompetencją.
Europejski Dzień Języków przypomina nam, że nauka języków to nie tylko wzmocnienie możliwości mózgu i łączenie ludzi, ale także ułatwianie wymiany idei, emocji i doświadczeń – wzmacnianie empatii i szacunku dla różnych sposobów życia.
Źródła:
- GUS – Uczenie się osób dorosłych w 2022 r. (2023)
- EF English Proficiency Index 2024: https://www.ef.pl/epi/
- Eurostat – dane o nauce języków obcych w UE 2022 (2024)
- Dziennik.pl – Raport GUS potwierdza zmiany w edukacji Polaków (8 grudnia 2023)
- Bankier.pl – Zatrudnienie a języki obce (9 lipca 2023)
- TVN24 – Eurostat przyjrzał się nauce języków obcych (10 października 2024)
- Antyweb – Znajomość języków obcych wśród Polaków (6 lipca 2023)
- Europejski Dzień Języków – oficjalna strona: https://www.europejskidzienjezykow.pl/
