20 października obchodzimy Europejski Dzień Seniora, datę dedykowaną osobom starszym, której celem jest promowanie ich aktywności społecznej oraz zwracanie uwagi na wyzwania, z jakimi się zmagają. To jedno z trzech świąt seniorów w kalendarzu.
Trzy daty dla seniorów
Osoby starsze mają kilka okazji do świętowania w ciągu roku:
- 1 października obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Osób Starszych, ustanowiony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1990 roku.
- 20 października przypada Europejski Dzień Seniora,
- natomiast 14 listopada to Ogólnopolski Dzień Seniora.
Wszystkie te daty łączy wspólny cel – kształtowanie społecznego postrzegania osób starszych oraz podejmowanie działań mających na celu zapewnienie im godnego życia.
Jak podkreślają polskie instytucje publiczne, obchody Dnia Seniora to okazja do zwrócenia uwagi na problemy dotyczące osób starszych, podniesienie jakości ich życia oraz umocnienie więzi międzypokoleniowych.
Demografia – Polska się starzeje
W 2025 roku liczba osób powyżej 60 roku życia w Polsce przekroczyła 10 milionów. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, na koniec marca 2025 roku liczba ludności Polski wyniosła 37,437 mln osób, zmniejszając się w skali roku o 158 tys. W grupie seniorów na każde 100 mężczyzn przypada 139 kobiet, co wynika z różnic w średniej długości życia.
Proces starzenia się społeczeństwa nie przebiega jednakowo w całym kraju. Największy odsetek osób powyżej 60 roku życia mieszka w województwie świętokrzyskim i łódzkim (po 35,2 proc. populacji w 2023 r.). Z kolei najmniejszy udział seniorów odnotowano w województwie małopolskim. Większość osób starszych – aż 64 proc. – mieszka w obszarach miejskich.
W 2025 roku wskaźnik starości osiągnął poziom 141, co oznacza, że na 100 dzieci w wieku 0-14 lat przypada 141 osób powyżej 65 roku życia. Różnica w wielkości tych populacji wynosi 2,2 mln na niekorzyść dzieci. Mediana wieku w Polsce wynosi obecnie 42,5 lat.
Według prognoz demograficznych, w 2050 roku osoby w wieku 60 lat i więcej będą stanowić około 40 proc. społeczeństwa, co oznacza niemal 12,4 mln osób. W 2060 roku liczba seniorów ma wynieść 11,9 mln (38,3 proc. ogółu ludności). Światowa Organizacja Zdrowia za początek starości uznaje 60 rok życia, wyróżniając trzy etapy: wiek podeszły (60-75 lat), wiek starczy (75-90 lat) oraz wiek sędziwy (powyżej 90 lat).
Dramatyczna sytuacja demograficzna
Dane za 2025 rok pokazują pogłębiającą się zapaść demograficzną. W pierwszym kwartale 2025 roku urodziło się zaledwie 58 tys. dzieci – o ponad 6 tys. mniej niż rok wcześniej. Współczynnik dzietności może osiągnąć dramatyczny poziom 1,03 dziecka na kobietę, podczas gdy do prostej zastępowalności pokoleń potrzebne jest 2,1. Przyrost naturalny pozostał głęboko ujemny i wyniósł -54,5 tys. osób tylko w pierwszych trzech miesiącach roku.
W lipcu 2025 roku populacja Polski spadła do 37,392 mln osób, czyli o 100 tys. mniej niż na początku roku. Według pesymistycznych prognoz, jeśli obecne trendy się utrzymają, populacja Polski może spaść do zaledwie 10-14,5 mln osób do końca wieku.
Sytuacja ekonomiczna seniorów
Według danych z 2024 roku gospodarstwa domowe z osobami starszymi charakteryzują się odmienną strukturą wydatków niż gospodarstwa bez seniorów. Seniorzy rzadziej mają zadłużenie – aż 87,4 proc. gospodarstw z seniorami nie posiada żadnych zobowiązań finansowych, co świadczy o większej ostrożności finansowej tej grupy.
W latach 2023-2024 dochody gospodarstw domowych wzrosły średnio o 18 proc., a w przypadku gospodarstw z osobami starszymi o 17 proc. Wydatki tych rodzin zwiększyły się o 12,4 proc. Nadal jednak oceny sytuacji materialnej seniorów są mniej optymistyczne niż w przypadku gospodarstw bez osób starszych.
W 2023 roku saldo kredytów konsumpcyjnych osób w wieku 60 lat i więcej wyniosło 34,8 mld zł, co oznaczało wzrost o 2,9 proc. w stosunku do roku poprzedniego. Średnie zadłużenie kredytobiorcy w wieku senioralnym ukształtowało się na poziomie 20,8 tys. zł. Odsetek kredytobiorców kredytów konsumpcyjnych w populacji seniorów wyniósł 16,9 proc., a kredytobiorców kredytów hipotecznych – 3,2 proc.
Aktywność zawodowa i społeczna
W 2024 roku odsetek ludności w wieku produkcyjnym-mobilnym obniżył się do 34,8 proc. (wobec 35,4 proc. w 2023 r.), podczas gdy wzrósł udział ludności w wieku poprodukcyjnym do 23,8 proc. Współczynnik obciążenia demograficznego pokazuje, że na koniec 2024 r. na każde 100 osób w wieku produkcyjnym przypadało 31 osób w wieku przedprodukcyjnym i aż 41 osób w wieku poprodukcyjnym.
Seniorzy coraz częściej angażują się również w działalność społeczną i wolontariat, korzystając z oferty klubów seniora, uniwersytetów trzeciego wieku czy dziennych domów pobytu. Według raportu „Ocena potrzeb w zakresie wsparcia dla Seniorów w Polsce 2024”, aż 90 proc. seniorów deklaruje znajomość obsługi Internetu, choć istnieje potrzeba dalszej edukacji w zakresie bezpieczeństwa cyfrowego.
Zdrowie i bezpieczeństwo
Z wiekiem pojawia się więcej chorób i dysfunkcji, które mogą powodować szereg ograniczeń dla osób starszych. Przeciętne trwanie życia w Polsce systematycznie się wydłuża, jednak kluczowa pozostaje jakość tego życia.
Dlatego tak istotne są regularne kontrole stanu zdrowia, aktywność fizyczna oraz dbałość o kontakty społeczne, które zapobiegają samotności – jednemu z najtrudniejszych doświadczeń tej grupy wiekowej. Według raportów z 2024 roku, 39,6 proc. seniorów uważa, że dostęp do usług medycznych jest niewystarczający, a głównymi problemami są długie kolejki i brak specjalistów.
Policja przypomina o podstawowych zasadach bezpieczeństwa seniorów. Wśród najważniejszych zaleceń znajdują się: ostrożność przy wpuszczaniu nieznajomych do domu, uważność podczas zakupów i korzystania z usług bankowych oraz zachowanie środków ostrożności w miejscach publicznych i środkach komunikacji.
Specjalna oferta z okazji święta
Z okazji Europejskiego Dnia Seniora niektóre instytucje przygotowują specjalne oferty dla osób starszych. 20 października 2025 roku pasażerowie, którzy ukończyli 60 lat, mogli skorzystać z przejazdu pociągami PKP Intercity w ramach promocji za 1 zł. Oferta obowiązywała na przejazdy w komunikacji krajowej w klasie drugiej, we wszystkich pociągach, w tym w składach typu Pendolino.
Sprzedaż promocyjnych biletów rozpoczęła się 1 października i była dostępna we wszystkich kanałach sprzedaży – w kasach biletowych, biletomatach, u konduktora w pociągu oraz przez stronę internetową i aplikację mobilną. Promocja cieszyła się ogromnym zainteresowaniem, a bilety znikały z systemu w błyskawicznym tempie.
Wyzwania na przyszłość
Dane demograficzne z 2025 roku pokazują narastające wyzwania związane ze starzejącym się społeczeństwem. W pierwszym półroczu 2025 roku urodziło się około 115,5 tys. dzieci, czyli o ponad 10 tys. mniej niż w analogicznym okresie roku poprzedniego. Współczynnik urodzeń obniżył się do poziomu 6,2 promila. W tym samym czasie liczba zgonów wyniosła 209 tys., a ubytek naturalny sięgnął niemal 94 tys. osób.
Niski poziom dzietności, utrzymujący się od trzech dekad, będzie miał negatywny wpływ na przyszłą liczbę urodzeń z uwagi na zmniejszającą się liczbę kobiet w wieku rozrodczym. Zjawisko to nasila się również w wyniku utrzymującego się od wielu lat wysokiego poziomu emigracji Polaków za granicę, szczególnie ludzi młodych.
Do najważniejszych zadań należy walka z wykluczeniem osób w podeszłym wieku, ułatwienie dostępu do opieki medycznej oraz zapewnienie możliwości pełnego uczestnictwa w życiu kulturalnym i społecznym. Seniorzy, dzięki swojemu doświadczeniu życiowemu, wiedzy i zaangażowaniu, stanowią cenną część społeczeństwa. Europejski Dzień Seniora to nie tylko okazja do wyrażenia wdzięczności, ale również do refleksji nad tym, jak zapewnić osobom starszym godne i aktywne życie w każdym wieku.
Źródła
- Główny Urząd Statystyczny, „Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju – Ludność”, styczeń 2025 https://ssgk.stat.gov.pl/01.2025/Ludnosc.html
- Główny Urząd Statystyczny, „Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju – Sytuacja demograficzna Polski”, lipiec 2025 https://ssgk.stat.gov.pl/Ludnosc.html
- Główny Urząd Statystyczny, „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2023 roku”, Warszawa 2024 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/osoby-starsze/sytuacja-osob-starszych-w-polsce-w-2023-roku,2,6.html
- Główny Urząd Statystyczny, „Sytuacja osób starszych w Polsce w 2024 roku”, Warszawa 2025 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/osoby-starsze/
- Departament Analiz i Strategii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, „Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2023 r.”, Warszawa 2024 https://das.mpips.gov.pl/source/2024/Informacja%20o%20sytuacji%20osob%20starszych%20w%20Polsce%20za%202023%20r..pdf
- Departament Analiz i Strategii, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, „Informacja o sytuacji osób starszych w Polsce za 2024 r.”, Warszawa 2025 https://das.mpips.gov.pl/
- PKP Intercity, „20 października seniorzy podróżują pociągami PKP Intercity za 1 zł!”, 1 października 2025 https://www.intercity.pl/pl/site/o-nas/dzial-prasowy/aktualnosci/20-pazdziernika-seniorzy-podrozuja-pociagami-pkp-intercity-za-1-zl!.html
- Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna we Wrześni, Portal Gov.pl, „Europejski Dzień Seniora” https://www.gov.pl/web/psse-wrzesnia/europejski-dzien-seniora
- Komenda Powiatowa Policji w Rawie Mazowieckiej, „20 października – Europejski Dzień Seniora” https://rawa-mazowiecka.policja.gov.pl/erw/informacje/30704,20-pazdziernika-Europejski-Dzien-Seniora.html
- Polityka Senioralna, Portal Rządowy, „Sprawozdanie z realizacji Polityki Senioralnej w Polsce”, 2024-2025 https://polityka-senioralna.gov.pl/
