Narodowy Bank Polski wprowadził do sprzedaży złote i srebrne monety kolekcjonerskie z serii „Hetmani Rzeczypospolitej”, poświęcone Janowi Tarnowskiemu — jednemu z najwybitniejszych polskich dowódców wojskowych epoki renesansu. Emisja wpisuje się w cykl, w ramach którego NBP oddaje hołd postaciom, które kształtowały potęgę militarną i polityczną dawnej Rzeczypospolitej.
Parametry techniczne emisji
Zgodnie z informacją opublikowaną przez Narodowy Bank Polski, emisja obejmuje dwa warianty monet:
- Moneta złota o nominale 500 zł wykonana jest ze złota o próbie 999,9. Ma średnicę 32,00 mm i masę 31,10 g. Nakład emisyjny wynosi do 800 sztuk. Cena sprzedaży ustalona przez NBP to 22 500 zł.
- Moneta srebrna o nominale 10 zł wykonana jest ze srebra o próbie 999. Ma identyczną średnicę (32,00 mm) i identyczną masę (31,10 g) jak wariant złoty. Nakład emisyjny wynosi do 7 000 sztuk. Cena sprzedaży to 650 zł.
Projekt monet — co przedstawiają awersy i rewersy?
Na rewersach obu monet — złotej i srebrnej — umieszczono wizerunek hetmana Jana Tarnowskiego. Na awersach, obok stałych elementów obowiązkowych (napisu „Rzeczpospolita Polska”, roku emisji, nominału oraz wizerunku orła ustalonego dla godła Rzeczypospolitej Polskiej), widnieją buława oraz herb Jana Tarnowskiego.
Gdzie kupić monety?
Monety są dostępne we wszystkich Oddziałach Okręgowych NBP oraz w sklepie internetowym Kolekcjoner (kolekcjoner.nbp.pl) od 11 marca 2026 r.
Kim był Jan Tarnowski?
Jan Tarnowski to postać, której znaczenie w historii Polski trudno przecenić. Wywodził się ze starego i znaczącego rodu — był potomkiem sławnego rycerza Zawiszy Czarnego. Jak zaznacza NBP w opisie emisji, jego przeznaczeniem była służba wojskowa.
Militarne zdolności Tarnowskiego ujawniły się wcześnie. Swój talent pokazał już w bitwie pod Orszą 8 września 1514 r., gdzie dowodził hufcem rycerskim. Po podróży po Bliskim Wschodzie i Egipcie trafił do Portugalii, gdzie zaciągnął się na służbę u króla Manuela I Szczęśliwego i walczył z Maurami.
Po powrocie do kraju uczestniczył w wojnie z zakonem krzyżackim, a następnie w walkach przeciwko Turkom na Węgrzech i Podolu. 2 kwietnia 1527 r. otrzymał buławę wielką koronną — wtedy też po raz pierwszy wyraźnie określono zakres władzy i obowiązków hetmana, któremu podporządkowano wszystkie wojska zaciężne.
Szczytowym osiągnięciem militarnym Tarnowskiego była bitwa pod Obertynem 22 sierpnia 1531 r. Stojąc na czele 5 600 żołnierzy, pokonał ponad 17-tysięczną armię mołdawską hospodara Piotra Rareşa. Jak opisuje NBP, „polski wódz po uszykowaniu taboru wytrzymał napór wroga, a następnie za pomocą kawalerii wyprowadził decydujący cios”. W wyniku bitwy odzyskano armaty utracone niegdyś przez Jana Olbrachta w wyprawie bukowińskiej.
W 1534 r. Tarnowski wyruszył na wyprawę przeciwko Moskwie. Rok później zdobył silne twierdze: Homel i Starodub.
Hetman był człowiekiem o złożonej osobowości. Jego współczesny i biograf Stanisław Orzechowski charakteryzował go słowami: „trzeźwość, czujność, groza i rząd”. Niezwykła ambicja i duma przysparzały mu wrogów i nierzadko prowadziły do konfliktów z królem, sejmem i szlachtą, lecz jednocześnie podziwiano go za rozum, przenikliwość i liczne osiągnięcia taktyczne i polityczne.
Tarnowski był też nowatorem w dziedzinie sztuki wojennej. Jako hetman zmodyfikował sposób organizacji, funkcjonowania i walki polskiej armii — łączył obronę taborową z artylerią i piechotą, po czym wyprowadzał śmiałe ataki kawaleryjskie. Był pionierem zastosowania sztuki minerskiej. Swoje doświadczenia zawarł w dziele Consilium rationis bellicae (Rada sprawy wojennej) — pierwszej i fundamentalnej pracy z dziedziny teorii wojskości, która wywarła trwały wpływ na staropolską sztukę wojenną.
Oprócz działalności militarnej i politycznej Tarnowski był również mecenasem kultury. W polityce zagranicznej wielokrotnie zajmował stanowisko opozycyjne wobec dworu królewskiego, reprezentując stronnictwo prohabsburskie, choć potrafił stanąć po stronie władcy w sporze ze szlachtą, sprzeciwiając się nadawaniu jej zbytnich praw.
Kontekst serii „Hetmani Rzeczypospolitej”
Seria „Hetmani Rzeczypospolitej” to część szerszej polityki emisyjnej NBP, w ramach której na monetach kolekcjonerskich upamiętnia się wybitne postaci historyczne związane z tradycją wojskową i polityczną Polski. Monety kolekcjonerskie NBP, choć posiadają status prawnego środka płatniczego, przeznaczone są przede wszystkim dla kolekcjonerów i nie funkcjonują w obrocie codziennym. Ich wartość rynkowa może znacząco odbiegać od wartości nominalnej.
Źródła
- Narodowy Bank Polski, komunikat z 10 marca 2026 r.: Nowe monety kolekcjonerskie NBP: „Jan Tarnowski” — https://nbp.pl/nowe-monety-kolekcjonerskie-nbp-jan-tarnowski/
- Narodowy Bank Polski, katalog monet okolicznościowych: https://nbp.pl/banknoty-i-monety/monety-okolicznosciowe/katalog/
- Narodowy Bank Polski, folder emisyjny „Hetmani Rzeczypospolitej – Jan Tarnowski” (PDF, 2026): pobierz folder
