Od 16 do 25 kwietnia 2026 roku na terenie całego województwa podkarpackiego przeprowadzona zostanie wiosenna akcja ochronnego szczepienia dzikich lisów przeciwko wściekliźnie. Szczepionka trafi do zwierząt drogą powietrzną – zrzucana z samolotów – oraz przez ręczne wykładanie przynęt w okolicach ludzkich osiedli. To kolejna odsłona ogólnopolskiego programu immunizacji dzikiej fauny, który od lat stanowi jeden z filarów zwalczania tej groźnej choroby zakaźnej w Polsce.
Dlaczego lis, a nie inne zwierzę?
Odpowiedź jest prosta, choć mało znana poza środowiskiem weterynaryjnym. W Polsce rezerwuarem wirusa wścieklizny jest lis rudy – to właśnie ten gatunek odpowiada za podtrzymywanie i rozprzestrzenianie choroby w środowisku naturalnym. Potwierdza to Główny Inspektorat Weterynarii, który zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień dzikich lisów przeciwko wściekliźnie, prowadzi szczepienia lisów wolno żyjących na obszarach o największym ryzyku wystąpienia choroby. Sytuacja epidemiologiczna w Polsce nie jest przy tym bagatelna – tylko w 2024 roku stwierdzono w kraju 43 ogniska wścieklizny, w przeważającej większości wśród lisów.
Wścieklizna jest chorobą wirusową atakującą centralny układ nerwowy, na którą wrażliwe są wszystkie gatunki ssaków, w tym człowiek. Jak podaje Główny Inspektorat Weterynarii, wirus przenosi się głównie poprzez kontakt śliny zakażonego zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błoną śluzową, najczęściej w wyniku pogryzienia. Jest to choroba śmiertelna – według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) wścieklizna powoduje rocznie zgon około 60 tysięcy osób, głównie w Azji i Afryce.
Jak wygląda szczepienie z powietrza?
Jak informuje Podkarpacki Wojewódzki Lekarz Weterynarii, uodparnianie lisów prowadzone będzie poprzez zrzuty z samolotów szczepionki doustnej – z wyłączeniem terenów zurbanizowanych i akwenów wodnych – oraz wykładanie ręczne wokół osiedli ludzkich.
Przynęta, która trafia na ziemię, ma charakterystyczny, intensywny zapach. Wewnątrz niej ukryty jest aluminiowo-plastikowy pojemnik z płynną szczepionką. Mechanizm działania jest prosty: gdy lis przegryzie blister, szczepionka w zetknięciu ze śluzówką jamy ustnej wytwarza odporność immunologiczną przeciwko wściekliźnie. Działanie uodparniające szczepionki skierowane jest wyłącznie na lisy i jenoty azjatyckie.
Wiosenna akcja na Podkarpaciu nie jest odosobniona. W tym samym terminie, tj. między 16 a 19 kwietnia 2026 r., analogiczne szczepienia przeprowadzone zostaną m.in. w województwie lubelskim, jak poinformował Zastępca Lubelskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii. Wcześniej – między 27 marca a 13 kwietnia 2025 r. – zbliżone akcje objęły województwa: lubelskie, mazowieckie, podlaskie, świętokrzyskie i podkarpackie, co potwierdził komunikat Głównego Lekarza Weterynarii z 2025 roku.
Co zrobić, gdy znajdziemy przynętę?
Tu komunikat służb weterynaryjnych jest jednoznaczny: nie dotykać. Podkarpacki Wojewódzki Lekarz Weterynarii apeluje do mieszkańców, aby nie podnosili szczepionek, ponieważ przynęty dotykane przez ludzi nie będą już przyjmowane przez lisy. Zapach człowieka na przynęcie powoduje, że lis instynktownie ją omija – a zmarnowana dawka to zmniejszona skuteczność całej akcji.
Co jednak, gdy dojdzie do przypadkowego kontaktu? Zgodnie z komunikatem Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii, kontakt człowieka ze szczepionką ukrytą w przynęcie wymaga konsultacji medycznej. Główny Inspektorat Weterynarii precyzuje, że w takiej sytuacji należy niezwłocznie umyć skórę wodą z mydłem i zwrócić się o pomoc lekarską. Jeśli kontaktu ze szczepionką doświadczyło zwierzę domowe lub gospodarskie, konieczny jest kontakt z lekarzem weterynarii.
Psy i koty – ważne zalecenia na czas akcji
Szczepionka nie jest przeznaczona dla zwierząt domowych i może powodować u nich zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. Podkarpacki Wojewódzki Lekarz Weterynarii zaleca, aby w okresie trwania akcji szczepienia lisów i przez 14 dni po jej zakończeniu trzymać w zamknięciu mięsożerne zwierzęta domowe na terenach objętych szczepieniem. Ponadto zalecane jest wstrzymanie się od polowań w tym czasie.
Akcja doustnych szczepień lisów przeciwko wściekliźnie jest współfinansowana ze środków Unii Europejskiej, co podkreśla rangę i ciągłość tego programu w ramach unijnej polityki zwalczania chorób odzwierzęcych.
Obowiązkowe szczepienie psów – nadal w mocy
Niezależnie od akcji w terenie, właściciele psów muszą pamiętać o swoich obowiązkach. Zgodnie z ustawą z dnia 21 listopada 2025 r. o zdrowiu zwierząt, która weszła w życie 18 marca 2026 r., na terytorium Polski obowiązkowemu ochronnemu szczepieniu przeciwko wściekliźnie podlegają psy powyżej 3. miesiąca życia. Na obszarach występowania wścieklizny zalecane są również szczepienia kotów oraz zwierząt gospodarskich mających potencjalny kontakt z dzikimi zwierzętami, takimi jak lis, jenot czy kuna.
Źródła
- Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie, komunikat z 8 kwietnia 2026 r.: https://rzeszow.uw.gov.pl/komunikaty/wiosenna-akcja-szczepienia-lisow-przeciwko-wsciekliznie-2
- Główny Inspektorat Weterynarii – informacje o wściekliźnie: https://www.wetgiw.gov.pl/nadzor-weterynaryjny/wscieklizna
- Główny Inspektorat Weterynarii – komunikat dot. wiosennej akcji 2025 r. (lubelskie, mazowieckie, podlaskie, świętokrzyskie, podkarpackie): wetgiw.gov.pl – komunikat 2025
- Gmina Trzydnik Duży – komunikat Zastępcy Lubelskiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii, kwiecień 2026: trzydnikduzy.pl – komunikat LWLW 2026
- Główny Inspektorat Weterynarii – komunikat dot. jesiennej akcji 2025 r.: wetgiw.gov.pl – komunikat jesień 2025
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
