Dziś, 31 października, obchodzimy Światowy Dzień Miast – międzynarodowe święto ustanowione przez Organizację Narodów Zjednoczonych w celu zwrócenia uwagi na rosnące znaczenie obszarów miejskich w życiu ludzkości. To okazja, by zastanowić się nad przyszłością miast i ich rolą w zrównoważonym rozwoju.
Historia i cel święta
Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło 31 października Światowym Dniem Miast w rezolucji 68/239. Po raz pierwszy święto to obchodzono w 2014 roku. Organizatorzy oczekiwali, że przyczyni się ono do zwiększenia zainteresowania społeczności międzynarodowej globalną urbanizacją oraz poprawi współpracę między krajami w zakresie rozwiązywania wyzwań związanych z rozwojem miast.
Ogólnym hasłem przewodnim Światowego Dnia Miast jest „Better City, Better Life” (Lepsze miasto, lepsze życie), jednak każdego roku wybierany jest konkretny podtemat, który koncentruje się na aktualnych wyzwaniach urbanistycznych. W tym roku temat brzmi „People-Centred Smart Cities” (Inteligentne miasta skoncentrowane na ludziach). Zgodnie z informacjami Organizacji Narodów Zjednoczonych, globalne obchody odbywają się w Bogocie w Kolumbii i skupiają się na pokazaniu, jak podejmowanie decyzji w oparciu o dane, technologia i sztuczna inteligencja mogą być wykorzystywane do poprawy życia w miastach.
Urbanizacja jako globalny megatrend
Proces urbanizacji nabiera coraz większego tempa na całym świecie. Według danych przytaczanych przez Związek Miast Polskich, przewiduje się, że do 2050 roku miasta będą stanowić miejsce zamieszkania dla 70 procent populacji świata. Szacuje się również, że do 2030 roku 60 procent ludzi będzie mieszkać na obszarach miejskich.
Na świecie wskaźnik urbanizacji wynosi obecnie 56,5 procent, co oznacza, że ponad 4,4 miliarda ludzi mieszka w miastach. Tempo tego procesu jest szczególnie dynamiczne w krajach Azji i Afryki, gdzie przyrost naturalny oraz migracje ludzi z terenów wiejskich powodują gwałtowny rozwój aglomeracji miejskich.
Sytuacja w Polsce
Polska podąża odmienną ścieżką niż globalne trendy. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2024 roku wskaźnik urbanizacji w Polsce wyniósł 59,4 procent, co oznacza, że około 22,3 miliona Polaków mieszkało w miastach. Co istotne, od 2000 roku wskaźnik ten lekko spada – z miast zniknęło około 1,3 miliona osób.
Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy podkreśla szczególne wyzwania dla województwa śląskiego, gdzie powierzchnia terenów zabudowanych i zurbanizowanych wynosi 14,8 procent, co stanowi najwyższy wskaźnik w kraju. Dla porównania średnia krajowa to 7,6 procent.
Miasta wobec zmian klimatycznych
Obszary miejskie odgrywają kluczową rolę w kontekście zmian klimatu. Jak wskazuje Joint Research Centre, miasta konsumują 75 procent globalnych zasobów energetycznych, co przekłada się na 75 procent światowych emisji gazów cieplarnianych. Jednocześnie to właśnie miasta są szczególnie narażone na skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak fale upałów czy powodzie.
Program Narodów Zjednoczonych ds. Osiedli Ludzkich (UN-Habitat) zwraca uwagę, że miasta potrzebują wsparcia w rozwijaniu zdolności do radzenia sobie z zagrożeniami. Głównym założeniem działań na rzecz miast jest wsparcie ich w taki sposób, aby potrafiły ochronić życie i zdrowie swoich mieszkańców, ograniczyć uszkodzenia infrastruktury oraz zapewnić funkcjonowanie podstawowych usług nawet w sytuacjach kryzysowych.
Lokalne odpowiedzi na globalne wyzwania
Światowy Dzień Miast to również okazja do prezentowania innowacyjnych rozwiązań stosowanych w różnych częściach świata. UN-Habitat podaje przykłady działań adaptacyjnych: w Bangkoku zbudowano podziemną infrastrukturę umożliwiającą magazynowanie ogromnych ilości wody, co zmniejsza ryzyko powodzi. W stolicy Ekwadoru, Quito, samorząd zrekultywował i objął ochroną ponad 200 tysięcy hektarów ziemi, aby zabezpieczyć miasto przed powodziami i chronić źródła pitnej wody.
Zrównoważone planowanie przestrzenne i adaptacja miast do zmian klimatu mogą poprawić jakość życia całych społeczeństw. Jak zauważa Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy, motto tegorocznych obchodów doskonale oddaje wyzwania związane ze zmianami klimatu w kontekście urbanistyki – globalne zmiany klimatu mają bowiem lokalne skutki.
Przyszłość należy do miast
Miasta stają się nie tylko centrami życia społecznego i gospodarczego, ale także miejscami, gdzie koncentrują się największe wyzwania związane z rozwojem społecznym i ochroną środowiska. Przewiduje się, że liczba mieszkańców obszarów miejskich będzie stale rosła, co wymaga przemyślanych strategii rozwoju, inwestycji w zieloną infrastrukturę oraz włączania obywateli w procesy decyzyjne.
Światowy Dzień Miast przypomina, że odpowiedzialność za przyszłość urbanizacji spoczywa zarówno na władzach lokalnych i krajowych, jak i na samych mieszkańcach. Tylko wspólne działania, oparte na zrównoważonym rozwoju i innowacyjnych rozwiązaniach, mogą sprawić, że miasta staną się bezpiecznymi i przyjaznymi miejscami dla wszystkich.
Źródła:
- Związek Miast Polskich – 31 października – Światowy Dzień Miast, https://www.miasta.pl/aktualnosci/31-pazdziernika-swiatowy-dzien-miast
- Raport CSR – Światowy Dzień Miast – działaj lokalnie, myśl globalnie, https://raportcsr.pl/swiatowy-dzien-miast-dzialaj-lokalnie-mysl-globalnie/
- Teraz Środowisko – Za 75% emisji gazów cieplarnianych odpowiadają miasta, https://www.teraz-srodowisko.pl/aktualnosci/swiatowy-dzien-miast-ekstremalne-zjawiska-pogodowe-adaptacja-do-zmiany-klimatu-jrc-ios-pib-aeris-futuro-15867.html
- Ciekawe Statystyki – Wskaźnik urbanizacji. Ile osób w Polsce i na świecie mieszka w miastach?, https://www.ciekawestatystyki.pl/wskaznik-urbanizacji/
- EKO Kalendarz – Światowy Dzień Miast, https://www.ekokalendarz.pl/swiatowy-dzien-miast/
- Instytut Rozwoju Myśli Ekologicznej – Światowy Dzień Miast, https://irme.pl/swiatowy-dzien-miast/
