Międzynarodowy Dzień Bez Oleju Palmowego – między zagrożeniem a certyfikacją

1 lutego obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Bez Oleju Palmowego. To okazja do refleksji nad wpływem produkcji tego surowca na środowisko naturalne oraz zdrowie człowieka. Eksperci podkreślają, że problem dotyczy nie tyle samego oleju, ile sposobu jego pozyskiwania.

Olej palmowy w liczbach

Olej palmowy jest jednym z najczęściej wykorzystywanych tłuszczów roślinnych na świecie. Według danych Fundacji WWF Polska znajduje się w około 50 procent produktów dostępnych na sklepowych półkach. Światowa produkcja tego surowca sięga obecnie ponad 70 milionów ton rocznie, a według prognoz Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) do 2050 roku popyt na olej palmowy potroi się.

Głównym producentem oleju palmowego jest Indonezja, gdzie zgodnie z danymi z 2025 roku powstaje 35,6 miliona ton surowca rocznie. Wraz z Malezją te dwa kraje odpowiadają za 85 procent światowego zapotrzebowania na olej palmowy. W Polsce od 2004 roku spożycie tego produktu wzrosło o 150 procent.

palma2 - B2BData.pl

Zagrożenia środowiskowe

Rosnące zapotrzebowanie na olej palmowy prowadzi do poważnych konsekwencji dla środowiska naturalnego. Plantacje palm olejowych powstają głównie w południowo-wschodniej Azji, Afryce i Ameryce Środkowej, zastępując lasy deszczowe – ekosystemy uznawane za najbogatsze pod względem różnorodności biologicznej na świecie.

W latach 1990-2020 w wyniku wylesiania utracono około 420 milionów hektarów lasów – czyli obszar wielkości Unii Europejskiej, zgodnie z danymi Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa. Tylko w 2020 roku zniknęło, spłonęło lub zostało pod uprawę palm wycięte 4,2 miliona hektarów lasów deszczowych. Wylesianie odpowiada za około 10 procent globalnej emisji gazów cieplarnianych, zajmując drugą pozycję po sektorze energetycznym.

Reklamy

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody szacuje, że niezrównoważona uprawa palmy olejowej zagraża 193 gatunkom zwierząt i roślin na całym świecie. Wśród zagrożonych gatunków znajdują się orangutany, tygrysy sumatrzańskie, nosorożce, słonie oraz panterty mgliste.

Wpływ na zdrowie

Olej palmowy zawiera około 50 procent tłuszczów nasyconych. Spożycie nadmiernych ilości tego typu tłuszczów może prowadzić do podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi, zwiększając ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.

Szczególnie problematyczny jest olej palmowy poddawany procesowi rafinacji i utwardzania, który prowadzi do powstawania szkodliwych tłuszczów trans. Tłuszcze te zwiększają ryzyko wystąpienia chorób serca, cukrzycy typu 2 oraz innych schorzeń metabolicznych.

Eksperci zalecają unikanie produktów wysoko przetworzonych, takich jak wyroby cukiernicze, przekąski oraz dania typu instant, które często zawierają utwardzony olej palmowy.

palmy - B2BData.pl

Bojkot nie jest rozwiązaniem

Fundacja WWF Polska podkreśla, że całkowity bojkot oleju palmowego nie ma sensu i może przyczynić się do większych szkód środowiskowych. Wynika to z faktu, że zastąpienie oleju palmowego innymi olejami roślinnymi wymagałoby znacznie większych powierzchni upraw.

Palma olejowa charakteryzuje się wydajnością wynoszącą 4,2 tony na hektar rocznie, co jest około czterokrotnie wyższe niż innych upraw roślin oleistych. W przypadku zamienników takich jak olej słonecznikowy czy rzepakowy powierzchnia pod ich uprawy musiałaby wzrosnąć czterokrotnie, co powodowałoby jeszcze większą destrukcję ekosystemów.

Certyfikacja jako rozwiązanie

Alternatywą dla bojkotu jest wybór produktów zawierających certyfikowany olej palmowy. W 2004 roku powołano organizację RSPO (Roundtable on Sustainable Palm Oil), której celem jest promowanie zrównoważonej produkcji oleju palmowego.

Certyfikacja RSPO wymaga od producentów spełnienia szeregu kryteriów środowiskowych i społecznych. Zgodnie z informacjami dostępnymi na portalu olejpalmowy.com, do najważniejszych wymogów należą: zakaz zakładania plantacji na terenach lasów pierwotnych, terenach o wysokiej bioróżnorodności oraz obszarach bagnistych; zobowiązanie do monitoringu i identyfikacji gatunków chronionych; zakaz wypalania powierzchni oraz stosowania oprysków lotniczych.

W 2021 roku udział certyfikowanego oleju palmowego w Polsce wyniósł 56 procent. Najwyższy poziom certyfikacji odnotowano w kategorii chemia i kosmetyki – około 64 procent, natomiast w kategorii żywności – około 62 procent. Według prognoz Polskiej Koalicji na rzecz Zrównoważonego Oleju Palmowego, do 2025 roku udział certyfikowanego oleju na polskim rynku ma wzrosnąć do 70 procent, a w 2030 roku osiągnąć 75 procent.

Nowe regulacje Unii Europejskiej

W kwietniu 2023 roku Parlament Europejski zatwierdził nowe przepisy zobowiązujące firmy do sprawdzania, czy produkty sprzedawane na rynku europejskim nie przyczyniły się do wylesiania lub degradacji lasów na świecie. Rozporządzenie EUDR (European Union Deforestation Regulation) obejmuje siedem grup towarów, w tym olej palmowy, kawę, kakao, soję oraz drewno.

Początkowo przepisy miały obowiązywać od 30 grudnia 2024 roku. Jednak w grudniu tego samego roku Parlament zagłosował za odroczeniem ich stosowania o rok, a w grudniu 2025 roku przyjął kolejne ukierunkowane zmiany. Duże firmy będą miały obowiązek stosowania nowych przepisów od 30 grudnia 2026 roku, a małe przedsiębiorstwa od 30 czerwca 2027 roku. Wszystkie firmy otrzymały dodatkowy czas na dostosowanie się do wymagań dotyczących zapobiegania wylesianiu.

oliwa - B2BData.pl

Zdrowsze alternatywy

Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Kamieniu Pomorskim wskazuje kilka zdrowszych alternatyw dla oleju palmowego. Do najczęściej rekomendowanych należą:

olej oliwkowy bogaty w jednonienasycone kwasy tłuszczowe i polifenole;
olej rzepakowy zawierający dużo kwasów omega-3 i witaminę E;
olej z awokado będący źródłem witamin E i K oraz przeciwutleniaczy;
olej lniany jako doskonałe źródło kwasów omega-3.

Kluczem do ograniczenia negatywnego wpływu oleju palmowego na zdrowie i środowisko jest świadome czytanie etykiet produktów spożywczych oraz wybór artykułów zawierających certyfikowany olej palmowy lub jego zdrowsze zamienniki. Warto pamiętać, że niezależnie od wyboru oleju, podstawą jest umiarkowanie i zrównoważona dieta.

Źródła: