Pierwszy nowy park narodowy w Polsce od 2001 roku zostanie oficjalnie utworzony w Narodowe Święto Niepodległości, 11 listopada 2025 roku. Sejm uchwalił ustawę o utworzeniu Parku Narodowego Doliny Dolnej Odry. Park obejmie ponad 3800 hektarów unikalnych terenów Międzyodrza, w tym torfowiska, rozlewiska i siedliska ponad 200 gatunków ptaków. Co ważne – po raz pierwszy w historii kraju park narodowy powstanie w granicach miasta wojewódzkiego, Szczecina.
Królestwo ptaków na skraju metropolii
Międzyodrze to prawdziwy fenomen przyrodniczy. Na niespełna 3856 hektarach występuje ponad 230 gatunków ptaków, co stanowi połowę wszystkich gatunków odnotowanych w Polsce. Naukowcy naliczyli tu 129 gatunków lęgowych – czyli około 56 procent wszystkich ptaków gniazdujących w naszym kraju.
W 2024 roku opublikowano badania Łukasza Ławickiego i doktora hab. Dominika Marchowskiego, które potwierdziły wyjątkowość tego miejsca. Awifauna Międzyodrza liczy 237 gatunków – to naprawdę imponująca liczba jak na stosunkowo niewielki obszar.
„To będzie pierwszy od 24 lat nowy, polski park narodowy. Nowy symbol przyciągający turystów i inwestycje do regionu, a jednocześnie bardziej skuteczna ochrona tego pięknego obszaru” – powiedziała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.
Dzika kraina w cieniu Szczecina
Międzyodrze to niemal całkowicie dziki obszar torfowisk, podmokłych łąk, kanałów, rozlewisk i jezior. Większość terenu jest zupełnie niedostępna dla ludzi, co paradoksalnie stało się jego największym atutem. Ta izolacja pozwoliła zachować się bogactwu przyrody, rzadko spotykanemu w tej części Europy.
Oprócz ptaków – takich jak zimorodek, rybitwa czarna, żuraw, rokitniczka czy bielik – na terenie parku żyją bobry i rzęsorki rzeczki. Flora również imponuje. Rosną tu między innymi kotewka orzech wodny, dzięgiel litwor nadbrzeżny, salwinia pływająca, wilczomlecz błotny i starzec bagienny.
Obszar zachwyca także historycznymi budowlami hydrotechnicznymi. Kilkadziesiąt zabytkowych obiektów przypomina o złożonej przeszłości tego regionu.
Pomysł mieszkańców
Co ciekawe, inicjatywa utworzenia parku narodowego wyszła od lokalnej społeczności. To mieszkańcy regionu zwrócili się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z prośbą o podjęcie działań w tym kierunku. Obecnie teren jest objęty ochroną w ramach Parku Krajobrazowego Dolnej Odry oraz sieci Natura 2000, ale status parku narodowego daje znacznie więcej możliwości.
Park narodowy to nie tylko wyższa forma ochrony, ale przede wszystkim instytucja kompleksowo zarządzająca obszarem. Dzięki temu łatwiej pozyskać środki na ochronę ekosystemów, rozwój infrastruktury turystycznej czy edukację ekologiczną. W niektórych programach parki narodowe mogą otrzymać dofinansowanie nawet od 85 do 100 procent kosztów kwalifikowanych projektów.
Współistnienie z człowiekiem
Projektanci parku starali się pogodzić ochronę przyrody z potrzebami ludzi korzystających z tego terenu. Granice zostały wyznaczone tak, aby umożliwić dalsze funkcjonowanie dotychczasowych użytkowników – żeglarzy, rybaków i wędkarzy. Podpisano list intencyjny z przedstawicielami Rybackiej Spółdzielni „Regalica” i Polskiego Związku Wędkarskiego Okręg w Szczecinie, który zabezpiecza ich interesy.
Żegluga będzie możliwa na dotychczasowych zasadach. Granice parku ani jego otuliny nie obejmują głównych ramion Odry – Odry Zachodniej i Regalicy. Również fotografia i filmowanie przyrody będą dozwolone, choć z zachowaniem zasad nieniepokojenia zwierząt. Drony będą wymagały zgody dyrektora parku, co zresztą nie jest niczym nowym – już dziś obowiązują ograniczenia w ich używaniu.
Most między Polską a Niemcami
Park Narodowy Doliny Dolnej Odry będzie siódmym transgranicznym parkiem narodowym w Polsce. Po drugiej stronie granicy działa już niemiecki Park Narodowy Dolnej Odry, co stwarza szansę na współpracę i wymianę doświadczeń.
Lokalizacja w pobliżu Szczecina to ogromny atut. Łatwy dojazd oznacza, że park może stać się popularnym miejscem edukacji przyrodniczej i turystyki dla mieszkańców miasta oraz odwiedzających region. Władze liczą, że powstanie nowego parku stanie się impulsem dla rozwoju gospodarczego okolic Międzyodrza, w tym powstawania nowych miejsc pracy związanych z turystyką.
Przyszłość ekosystemu
Tworzenie parku narodowego otwiera też nowe możliwości dla przyrody. Planowane są działania mające na celu przywrócenie naturalnego krążenia wód przez udrożnienie części zalądowionych kanałów. Poprawa natlenienia pomoże w regeneracji ekosystemów po katastrofie ekologicznej związanej z zakwitem złotych alg w Odrze. Mogą tam powstać refugia dla małży skójkowatych i ślimaków.
Rewitalizacja śluz pozwoli na kontrolowane zalewanie wybranych terenów podczas roztopów czy wezbrań. Przykłady Parku Narodowego Ujścia Warty oraz niemieckiego Parku Narodowego Dolnej Odry pokazują, że ochrona przeciwpowodziowa świetnie uzupełnia się z ochroną ptaków i ryb.
Międzyodrze pozostaje miejscem nieodkrytym dla wielu. Jego dzikość i niedostępność to zarazem wyzwanie i szansa. Park narodowy ma szansę stać się miejscem, gdzie przyroda i człowiek będą współistnieć w harmonii – z korzyścią dla obu stron.
Źródła:
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Projektowany Park Narodowy Doliny Dolnej Odry: https://www.gov.pl/web/klimat/dolinadolnejodry
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Przyroda w projektowanym Parku Narodowym: https://www.gov.pl/web/klimat/dolinadolnejodry-przyroda
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – Rząd przyjął projekt ustawy powołujący Park Narodowy Doliny Dolnej Odry (17.09.2025): https://www.gov.pl/web/klimat/rzad-przyjal-projekt-ustawy-powolujacy-park-narodowy-doliny-dolnej-odry
© Kliknij i sprawdź naszą ofertę licencji na wykorzystanie tekstu
