Każdego roku drugi poniedziałek listopada to dzień, w którym świat zwraca uwagę na sytuację najmłodszych pozbawionych opieki rodzicielskiej. W 2025 roku Światowy Dzień Sierot przypada na 10 listopada.
Światowy Dzień Sierot to inicjatywa mająca na celu zwrócenie globalnej uwagi na problem dzieci wychowujących się bez rodziców. Za powstaniem tego święta stoi organizacja The Stars Foundation z Nashville w Tennessee, która zainicjowała obchody w 2009 roku. Od tego czasu święto jest obchodzone każdego roku w drugi poniedziałek listopada.
Skala problemu na świecie
Dostępne szacunki wskazują na około 150 milionów sierot na świecie. Według definicji stosowanej przez UNICEF i UNAIDS, termin „sierota” odnosi się zarówno do dzieci, które straciły oboje rodziców (tzw. double orphans), jak i tych, które utraciły jednego z nich (single orphans).
Najczęstszymi przyczynami osieroceń są wojny, bieda, klęski żywiołowe oraz epidemie, w tym AIDS. Sytuacja jest szczególnie dramatyczna w regionach afrykańskich, gdzie prawie 12 procent wszystkich dzieci to sieroty. W Ameryce Łacińskiej i na Karaibach odsetek ten wynosi około 7,5 procent, a w Azji – 6,5 procent.
Według danych UNICEF za 2023 rok, 123 miliony osób w wieku 0-17 lat żyło w placówkach zbiorowej opieki, takich jak ośrodki pomocy doraźnej i domy dziecka. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja w Afryce Subsaharyjskiej, gdzie ponad 52 miliony dzieci straciło jednego lub obojga rodziców w wyniku HIV/AIDS, malarii i innych chorób zakaźnych.
Sytuacja w strefach konfliktów
Dane z 2024 roku pokazują dramatyczną sytuację dzieci w strefach wojennych. Obecnie ponad 473 miliony dzieci żyje na obszarach objętych konfliktami zbrojnymi – to niemal 19 procent światowej populacji najmłodszych. Dla porównania, w latach 90. XX wieku problem ten dotyczył co dziesiątego dziecka.
Według najnowszych dostępnych danych za 2023 rok, ONZ zweryfikowała rekordowe 33 tysiące przypadków poważnych naruszeń praw ponad 22,5 tysiąca dzieci. To najwyższa liczba od czasu rozpoczęcia monitorowania tych kwestii. Do końca 2023 roku z powodu konfliktów i zagrożenia przemocą z domów uciekło ponad 47 milionów dzieci.
Adopcja w Polsce
W Polsce w 2024 roku przysposobionych zostało 2471 dzieci, jak wynika z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Jest to spadek w porównaniu z rokiem 2012, gdy przeprowadzono ponad 3400 adopcji – co oznacza zmniejszenie o około 30 procent.
Na koniec 2024 roku ponad 2300 dzieci w Polsce miało uregulowaną sytuację prawną i mogło być przysposobionych, podczas gdy kandydatów na rodziców adopcyjnych było niecałe 900. Większość dzieci oczekujących na adopcję to osoby w wieku od 5 do 14 lat.
W 2023 roku do rodzin zastępczych trafiło po raz pierwszy prawie 10,8 tysiąca dzieci, podczas gdy do rodziny naturalnej powróciło 2,5 tysiąca dzieci, a do adopcji trafiło 1,4 tysiąca dzieci – wynika z danych GUS. Łącznie funkcjonowało prawie 36 tysięcy rodzin zastępczych i 834 rodzinne domy dziecka.
Adopcje międzynarodowe
W 2024 roku wydano 12 zgód na adopcje zagraniczne dotyczące 14 dzieci, głównie do Włoch, a także do USA i Austrii. Adopcje zagraniczne są przeprowadzane w wyjątkowych sytuacjach, na przykład gdy chodzi o połączenie rodzeństwa, adopcję wewnątrzrodzinną lub szczególne potrzeby zdrowotne dzieci.
Według polskiego prawa, dla każdego dziecka najpierw poszukuje się rodziny w Polsce. Dopiero gdy to się nie uda, dziecko może otrzymać oficjalną kwalifikację do adopcji zagranicznej. Do adopcji międzynarodowej najczęściej trafiają dzieci z poważniejszymi problemami zdrowotnymi lub rozwojowymi.
Jak pomóc?
Światowy Dzień Sierot to okazja do refleksji nad sytuacją dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej oraz do podejmowania konkretnych działań. Pomoc może przybierać różne formy – od wolontariatu i wsparcia finansowego dla organizacji zajmujących się opieką nad sierotami, po rozważenie adopcji lub zostanie rodziną zastępczą.
Według statystyk, 99 procent sierot nigdy nie zostaje adoptowanych. Większość z nich jako największy problem wskazuje głód – 60 milionów dzieci na świecie codziennie boryka się z niedożywieniem, a co roku 400 tysięcy sierot umiera z powodu niedożywienia.
Światowy Dzień Sierot ma na celu nie tylko uświadomienie społeczeństwu skali problemu, ale przede wszystkim zachęcenie do działania. Każda forma pomocy – czy to finansowa, czy psychologiczna – może znacząco wpłynąć na życie dziecka pozbawionego rodziny.
Źródła:
- The Stars Foundation – oficjalna strona organizacji inicjującej Światowy Dzień Sierot: https://www.thestarsfoundation.net/
- IEyeNews (28.10.2024) – informacja o kampanii medialnej The Stars Foundation z African First Ladies Peace Mission
- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – Portal Gov.pl – informacje ogólne o adopcji krajowej: https://www.gov.pl/web/rodzina/oooinformacje-ogolne
- UNICEF Polska – raport „Świat zawodzi dzieci. Rok 2024 był dla nich jednym z najgorszych w historii”
- Główny Urząd Statystyczny – dane dotyczące pieczy zastępczej za 2023 rok
- Opoka.org.pl (09.11.2025) – „Przybywa dzieci czekających na nową rodzinę. Światowy Dzień Adopcji przypomina o sile rodzicielstwa”
