2 lutego na całym świecie obchodzimy Światowy Dzień Mokradeł. Tegoroczne hasło „Mokradła i wiedza tradycyjna: celebrowanie dziedzictwa kulturowego” podkreśla znaczenie lokalnych praktyk w ochronie tych kluczowych dla bezpieczeństwa wodnego ekosystemów.
Światowy Dzień Mokradeł przypada w rocznicę podpisania Konwencji Ramsarskiej – dokumentu z 2 lutego 1971 roku, który zapoczątkował międzynarodową współpracę w zakresie ochrony obszarów wodno-błotnych. Polska ratyfikowała konwencję w 1978 roku i obecnie na terenie naszego kraju znajduje się 19 obszarów wpisanych na listę mokradeł o znaczeniu międzynarodowym.
Naturalna ochrona przed ekstremami pogodowymi
Mokradła pełnią fundamentalną rolę w gospodarce wodnej kraju. Zgodnie z informacjami Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, te specyficzne ekosystemy działają jak naturalne gąbki – w okresach nadmiaru wody magazynują ją, a w czasie niedoboru powoli uwalniają, zasilając rzeki, gleby i wody podziemne.
W kontekście narastającego kryzysu wodnego i coraz częstszych okresów suszy, odtwarzanie i ochrona mokradeł staje się jednym z najskuteczniejszych narzędzi zapewnienia bezpieczeństwa wodnego. Tereny podmokłe łagodzą także skutki gwałtownych opadów i powodzi, stanowiąc naturalną tarczę ochronną.
Znaczenie dla klimatu i przyrody
Mokradła zajmują w Polsce około 18 procent powierzchni kraju, co stanowi około 5,7 miliona hektarów – wynika z danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Szczególnie istotne są torfowiska, które magazynują ogromne ilości dwutlenku węgla. Według Lasów Państwowych, torfowiska zajmują zaledwie około 3 procent powierzchni planety, a mimo to magazynują aż 30 procent węgla lądowego – dwukrotnie więcej niż wszystkie lasy świata łącznie.
Tereny podmokłe są również siedliskiem dla niezliczonej liczby gatunków roślin i zwierząt. Według dostępnych danych, około 40 procent gatunków roślin i zwierząt na Ziemi jest zależnych od mokradeł.
Działania na rzecz ochrony
Lasy Państwowe realizują obecnie trzy duże projekty służące zatrzymaniu wody w lesie i ochronie mokradeł. Jednym z nich jest program „Lasy dla Mokradeł – ochrona siedlisk hydrogenicznych na obszarach cennych przyrodniczo”, którego głównym celem jest przywrócenie funkcji lub utrzymanie dobrego stanu mokradeł na co najmniej 10 450 hektarach obszarów Natura 2000.
Program rozpoczął się w 2024 roku i potrwa do 2029 roku. Jego całkowita wartość wynosi ponad 117 milionów złotych, z czego 100 milionów złotych stanowi dofinansowanie z Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko 2021–2027.
Dodatkowo realizowane są dwa projekty retencyjne – na terenach nizinnych oraz górskich, które stanowią kontynuację działań prowadzonych przez leśników od niemal 20 lat.
Nowa strategia rządu
W trzecim kwartale 2026 roku rząd ma przyjąć „Strategię ochrony obszarów wodno-błotnych w Polsce wraz z Planem działań” – wynika z wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Jednym z głównych celów strategii jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych z torfowisk o 30 procent oraz poprawa ich stanu różnorodności biologicznej.
Według ekspertów obecnie tylko 15 procent torfowisk w Polsce jest w dobrym stanie. Degradacja mokradeł prowadzi nie tylko do utraty bioróżnorodności, ale również do emisji gazów cieplarnianych z rozkładu torfu.
Wiedza tradycyjna w służbie ochrony
Tegoroczne hasło Światowego Dnia Mokradeł zwraca uwagę na wiedzę tradycyjną i lokalne praktyki w ochronie terenów podmokłych. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska podkreśla, że tereny podmokłe są kolebką dziedzictwa kulturowego i żywych tradycji, dlatego uznawanie i integrowanie tradycyjnej wiedzy sprzyja ich ochronie.
Degradacja mokradeł podważa dobrobyt i niszczy tradycyjne systemy wiedzy, które od dawna chronią te istotne ekosystemy – podkreślają przedstawiciele GDOŚ.
Lokalne obchody święta
Z okazji Światowego Dnia Mokradeł w całej Polsce organizowane są liczne wydarzenia edukacyjne. 30 stycznia 2026 roku Instytut Nauk o Ziemi i Środowiskuwe UMCS we współpracy z Zespołem Lubelskich Parków Krajobrazowych zorganizował obchody z wykładami i warsztatami. 1 lutego Park Narodowy „Ujście Warty” zaprosił na spotkanie z ekspertami i spacer przyrodniczy. Karkonoski Park Narodowy przygotował bogaty program obejmujący wykłady, wystawy i spacery z przewodnikiem.
Natomiast Centrum Ochrony Mokradeł zorganizowało 1 lutego na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego spotkanie, podczas którego można było posłuchać wykładów poświęconych historii współistnienia człowieka i bagien.
Źródła:
- Lasy Państwowe (https://www.lasy.gov.pl/pl/informacje/aktualnosci/swiatowy-dzien-mokradel-2026)
- Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (https://www.gov.pl/web/wody-polskie/swiatowy-dzien-mokradel-2026–mokradla-jako-fundament-bezpieczenstwa-wodnego)
- Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (https://www.gov.pl/web/gdos/swiatowy-dzien-mokradel-2026-mokradla-i-wiedza-tradycyjna)
- Centrum Ochrony Mokradeł (https://bagna.pl/)
- Wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów
