Zimowe miesiące stawiają przed pracodawcami szczególne wyzwania związane z zapewnieniem bezpiecznych warunków pracy. Państwowa Inspekcja Pracy przypomina o obowiązkach, które obowiązują bez względu na porę roku, a w czasie mrozów nabierają jeszcze większego znaczenia.
Minimalne temperatury w pomieszczeniach pracy
Podstawowym obowiązkiem każdego pracodawcy jest utrzymanie odpowiedniej temperatury w miejscu pracy. Przepisy wyraźnie określają dolne progi, które nie mogą zostać przekroczone. W pomieszczeniach, w których wykonywana jest lekka praca fizyczna oraz w biurach, temperatura nie może spaść poniżej 18°C. Dla stanowisk wymagających cięższego wysiłku fizycznego minimalna temperatura wynosi 14°C.
Jak podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki, „zapewnienie właściwej temperatury w miejscu to obowiązek pracodawców, niezależnie od pory roku. W okresie mrozów w pomieszczeniach pracy muszą być zapewnione minimalne temperatury 18°C lub 14°C”.
Od tych wymagań istnieje jedynie jedno zastrzeżenie – gdy względy technologiczne nie pozwalają na utrzymanie wyższej temperatury, jak ma to miejsce w chłodniach czy przechowalniach. W takich przypadkach pracodawca musi jednak zapewnić pracownikom odpowiednią odzież ochronną oraz dostęp do miejsc, w których mogą się ogrzać.
Szczególna ochrona wrażliwych grup pracowników
Przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy przewidują zwiększoną ochronę dla niektórych grup zatrudnionych. Kobiety w ciąży i karmiące piersią nie mogą wykonywać prac w mikroklimacie zimnym, gdy wskaźnik PMV jest mniejszy niż minus 1. Wskaźnik PMV (Predicted Mean Vote) to parametr określający komfort cieplny, który uwzględnia temperaturę powietrza, wilgotność, prędkość ruchu powietrza oraz wysiłek fizyczny. Wartość minus 1 oznacza odczucie lekkiego chłodu, dlatego przepis ten zapewnia kobietom w okresie ciąży i laktacji możliwość pracy wyłącznie w komfortowej temperaturze.
Pracownicy młodociani również objęci są specjalną ochroną. Zabronione jest zatrudnianie ich przy pracach w temperaturze niższej niż 14°C oraz przy wilgotności względnej przekraczającej 65 procent. Dotyczy to między innymi pracy w chłodniach i zamrażalniach. Młodociani nie mogą także pracować w warunkach powodujących stałe przemakanie odzieży i naruszenie bilansu cieplnego organizmu.
Jak zauważa Główny Inspektor Pracy, „w okresie mrozów istotne jest zapewnienie odpowiednich warunków pracy co ma szczególne znaczenie w przypadku seniorów, a także pracowników cierpiących na niewydolność układu krążenia, którzy w wyniku długotrwałego oddziaływania niskich temperatur mogą doznać wyziębienia organizmu”.
Praca na otwartej przestrzeni
Pracownicy wykonujący obowiązki służbowe na zewnątrz pomieszczeń wymagają szczególnego zabezpieczenia przed warunkami atmosferycznymi. Pracodawca musi tak zorganizować stanowiska pracy, aby chronić zatrudnionych przed opadami, zbyt niską temperaturą, silnym wiatrem oraz spadającymi przedmiotami, takimi jak sople lodu czy warstwy nagromadzonego śniegu.
W pobliżu miejsca pracy na otwartej przestrzeni konieczne jest zapewnienie pomieszczenia, w którym pracownicy mogą schronić się przed opadami, ogrzać się oraz zmienić odzież. Temperatura w takim pomieszczeniu nie może być niższa niż 16°C. Dodatkowo musi być ono wyposażone w urządzenia umożliwiające podgrzanie posiłków.
Jeśli ze względu na charakter pracy nie jest możliwe zapewnienie takiego pomieszczenia, pracodawca musi udostępnić w pobliżu stanowiska pracy odpowiednie źródła ciepła, oczywiście z zachowaniem wymogów ochrony przeciwpożarowej.
Profilaktyczne posiłki i napoje
Pracownicy zatrudnieni w trudnych warunkach termicznych mają prawo do ciepłych napojów i profilaktycznych posiłków. Ciepłe napoje należy zapewnić osobom pracującym na otwartej przestrzeni przy temperaturze otoczenia poniżej 10°C. Dotyczy to między innymi pracowników budowlanych, służb komunalnych czy osób zatrudnionych w handlu zewnętrznym.
Profilaktyczne posiłki przysługują pracownikom wykonującym prace w pomieszczeniach zamkniętych, gdzie ze względów technologicznych utrzymuje się stale temperatura poniżej 10°C. Dotyczy to także osób wykonujących na otwartej przestrzeni w okresie zimowym – od 1 listopada do 31 marca – prace związane z dużym wysiłkiem fizycznym, powodującym efektywny wydatek energetyczny powyżej 1500 kcal u mężczyzn i powyżej 1000 kcal u kobiet.
Odzież ochronna i organizacja pracy
Zimą szczególnego znaczenia nabiera zapewnienie pracownikom odpowiedniej odzieży ciepłochronnej. Jej dobór powinien uwzględniać zarówno temperaturę na stanowisku pracy, jak i charakter wykonywanych czynności. Pracodawca nie może oczekiwać efektywnej pracy od osób, które marzną i narażone są na wyziębienie organizmu.
W przypadku szczególnie trudnych warunków atmosferycznych pracodawca może – a często powinien – wprowadzić dodatkowe przerwy w pracy lub skrócić czas wykonywania obowiązków. Za takie przerwy pracownikowi przysługuje pełne wynagrodzenie. Jak wskazuje Główny Inspektor Pracy, „prawo pracy pozwala na elastyczną organizację pracy. Przy dużych spadkach temperatur pracodawcy mogą, a nawet powinni rozważyć wprowadzenie dodatkowych przerw w pracy bądź skrócenie dniówki”.
Prawo pracownika do powstrzymania się od pracy
Jeżeli warunki pracy nie odpowiadają przepisom bezpieczeństwa i higieny pracy oraz stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracownik ma prawo powstrzymać się od wykonywania obowiązków. Musi natychmiast poinformować o tym przełożonego. W takim przypadku zachowuje prawo do wynagrodzenia, a pracodawca nie może wyciągnąć wobec niego żadnych negatywnych konsekwencji.
Wyziębienie organizmu, objawiające się między innymi dreszczami czy zgrabiałymi rękami, jest wyraźnym sygnałem, że temperatura w miejscu pracy nie jest odpowiednia. Długotrwała ekspozycja na niskie temperatury może prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, szczególnie u osób starszych oraz cierpiących na schorzenia układu krążenia.
Zabezpieczenie przed zagrożeniami
Pracodawca musi także pamiętać o zabezpieczeniu pomieszczeń i stanowisk pracy przed napływem zimnego powietrza z zewnątrz. Systemy wentylacji i klimatyzacji powinny być tak ustawione, aby doprowadzane powietrze nie powodowało przeciągów ani wyziębienia pracowników. Strumień powietrza z urządzeń wentylacyjnych nie może być kierowany bezpośrednio na stanowisko pracy.
Zimą wzrasta również ryzyko związane z oblodzeniem dróg i chodników wokół zakładu pracy. Pracodawca odpowiada za bezpieczeństwo pracowników nie tylko wewnątrz budynków, ale także na terenie należącym do firmy. Należy regularnie odśnieżać i posypywać dojścia do miejsca pracy oraz parking.
Lekceważenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w okresie zimowym może skutkować nie tylko pogorszeniem stanu zdrowia pracowników, ale także konsekwencjami prawnymi dla pracodawcy. Państwowa Inspekcja Pracy prowadzi kontrole przestrzegania tych obowiązków i w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości może nałożyć kary finansowe lub nakazać wstrzymanie pracy w niebezpiecznych warunkach.
Źródła:
- Państwowa Inspekcja Pracy – Obowiązki pracodawców w mroźne dni (https://www.pip.gov.pl/aktualnosci/obowiazki-pracodawcow-w-mrozne-dni) – data publikacji: 16 stycznia 2026
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy
- Okręgowy Inspektorat Pracy w Olsztynie – Bezpieczeństwo pracy w niskich temperaturach (https://olsztyn.pip.gov.pl/aktualnosci/bezpieczenstwo-pracy-w-niskich-temperaturach)
- Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie profilaktycznych posiłków i napojów
