10 listopada to moment, by przypomnieć sobie, jak wielką rolę w naszym codziennym życiu odgrywa nauka – i jak może ona budować pokój oraz wspierać zrównoważony rozwój na całym świecie.
Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju (ang. World Science Day for Peace and Development), obchodzony corocznie 10 listopada, to inicjatywa mająca na celu pokazanie, że nauka nie jest jedynie domeną laboratoriów i uczelni, ale narzędziem, które łączy społeczeństwa, wspiera postęp i pomaga rozwiązywać najtrudniejsze globalne wyzwania – od zmian klimatycznych po konflikty międzynarodowe.
Geneza święta – od konferencji w Budapeszcie do globalnej inicjatywy
Historia tego dnia sięga 1999 roku, kiedy to w Budapeszcie odbyła się Światowa Konferencja Naukowa zorganizowana przez UNESCO oraz Międzynarodową Radę Nauki (ICSU). Wydarzenie to zaowocowało przyjęciem dwóch kluczowych dokumentów: Deklaracji w sprawie nauki i wykorzystania wiedzy naukowej oraz Programu Nauki – Ramowego Planu Działania, które podkreślały odpowiedzialność etyczną nauki, równość płci w nauce oraz demokratyzację wiedzy.
UNESCO oficjalnie proklamowało Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju w 2001 roku, a pierwsze obchody odbyły się rok później – 10 listopada 2002 roku. Od tamtej pory dzień ten stał się katalizatorem licznych globalnych projektów, programów oraz mechanizmów finansowania nauki.
Tegoroczne hasło – zaufanie, transformacja i przyszłość
Temat obchodów Światowego Dnia Nauki dla Pokoju i Rozwoju 2025 brzmi: „Zaufanie, transformacja i przyszłość: nauka, której potrzebujemy na 2050 rok” (ang. Trust, transformation, and tomorrow: The science we need for 2050). To hasło odzwierciedla potrzebę odbudowy zaufania społecznego do nauki, wspierania transformacji naukowej oraz przygotowania się na przyszłe wyzwania.
Tegoroczne obchody wpisują się w szerszy kontekst Międzynarodowej Dekady Nauki dla Zrównoważonego Rozwoju (2024-2033). 25 sierpnia 2023 roku Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych ogłosiło lata 2024-2033 Międzynarodową Dekadą Nauk dla Zrównoważonego Rozwoju. UNESCO została powierzona rola lidera w realizacji tej Dekady, która uznaje naukę za wspólne dobro ludzkości i potwierdza jej fundamentalną rolę w dążeniu ludzkości do modelu rozwoju, który poprawia warunki życia ludzi przy jednoczesnym zachowaniu planety.
Nauka w służbie pokoju – konkretne rezultaty
Od czasu swojego ustanowienia Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju wygenerował wiele konkretnych projektów, programów i funduszy dla nauki na całym świecie. Dzień ten pomógł również wspierać współpracę między naukowcami żyjącymi w regionach dotkniętych konfliktami – jednym z przykładów jest wspierana przez UNESCO Izraelsko-Palestyńska Organizacja Naukowa (IPSO).
Dzień ten ma również za zadanie mobilizować wszystkich aktorów – od urzędników rządowych, przez media, po uczniów szkół – wokół tematu nauki dla pokoju i rozwoju. UNESCO mocno zachęca wszystkich do przyłączenia się do obchodów poprzez organizowanie własnych wydarzeń i działań.
Cel obchodów – łączenie nauki ze społeczeństwem
Poprzez bliższe powiązanie nauki ze społeczeństwem, Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju ma na celu zapewnienie, że obywatele są informowani o rozwoju nauki. Podkreśla również rolę, jaką naukowcy odgrywają w poszerzaniu naszego zrozumienia niezwykłej, kruchej planety, którą nazywamy domem, oraz w czynieniu naszych społeczeństw bardziej zrównoważonymi.
Główne cele tego święta obejmują:
- Wzmocnienie świadomości publicznej o roli nauki dla pokojowych i zrównoważonych społeczeństw
- Promowanie narodowej i międzynarodowej solidarności dla współdzielonej nauki między krajami
- Odnowienie narodowych i międzynarodowych zobowiązań do wykorzystania nauki dla dobra społeczeństw
- Zwrócenie uwagi na wyzwania stojące przed nauką w pozyskiwaniu wsparcia dla działalności naukowej
Jak można uczestniczyć w obchodach?
Międzynarodowa Rada Naukowa (ISC) zaprasza swoich członków, partnerów oraz całą społeczność naukową do aktywnego uczestnictwa w obchodach. Działania mogą obejmować sympozja, wykłady publiczne, dyskusje, dialogi online, pokazy filmowe, występy artystyczno-naukowe, quizy, podcasty czy wizyty w laboratoriach.
Wszystkie wydarzenia i działania zarejestrowane za pośrednictwem ISC są wyświetlane na platformie ISC jako mapa działań wokół Dnia, umożliwiając ludziom z całego świata dostęp i uczestnictwo w wydarzeniach.
Nauka jako globalne dobro publiczne
Międzynarodowa Rada Naukowa podkreśla, że dzień ten odzwierciedla nieustające zaangażowanie w naukę jako globalne dobro publiczne oraz odpowiedzialność społeczności naukowej za współpracę ze społeczeństwem w kształtowaniu bardziej sprawiedliwej, zrównoważonej i pokojowej przyszłości.
W dobie polaryzacji i globalnych wyzwań, stawanie w obronie otwartej, inkluzywnej i etycznej nauki to mocne przesłanie. To przypomnienie, że nauka może budować zaufanie, umożliwiać transformację i przygotowywać nas na przyszłość.
Źródła:
- United Nations – World Science Day for Peace and Development: https://www.un.org/en/observances/world-science-day
- UNESCO – World Science Day for Peace and Development: https://www.unesco.org/en/days/science-peace-development
- UNESCO – World Science Day for Peace and Development 2024: https://www.unesco.org/en/articles/world-science-day-peace-and-development-2024
- Międzynarodowa Rada Naukowa – Światowy Dzień Nauki dla Pokoju i Rozwoju 2025: https://pl.council.science/events/world-science-day-for-peace-and-development-2025/
- UNESCO – International Decade of Sciences for Sustainable Development (2024-2033): https://www.unesco.org/en/articles/international-decade-sciences-sustainable-development-2024-2033
- International Science Council – International Decade of Sciences for Sustainable Development: https://council.science/our-work/international-decade-of-sciences-for-sustainable-development/
