Narodowy Bank Polski wprowadził do obiegu kolejne monety kolekcjonerskie z serii „Hetmani Rzeczypospolitej”. Tym razem bank centralny uhonorował postać Jana Karola Chodkiewicza, jednego z najwybitniejszych dowódców wojskowych Rzeczypospolitej, którego współcześni nazywali „litewskim Achillesem”.
Parametry techniczne emisji
Według informacji opublikowanych przez NBP, emisja obejmuje dwa nominały. Moneta złota o nominale 500 złotych została wykonana ze złota o próbie Au 999,9, ma średnicę 32,00 milimetra i masę 31,10 grama. Jej nakład wynosi do 1000 sztuk, a cena sprzedaży to 19 500 złotych. Moneta srebrna o nominale 10 złotych została wykonana ze srebra o próbie Ag 999, ma identyczne wymiary jak złota i również waży 31,10 grama. Jej nakład wynosi do 8000 sztuk, a cena wynosi 450 złotych.
Projekt artystyczny monet
Na rewersach obu monet umieszczono wizerunek hetmana Jana Karola Chodkiewicza oraz fragment planu bitwy pod Chocimiem. Awers zawiera standardowe elementy polskich monet kolekcjonerskich: napis „Rzeczpospolita Polska”, rok emisji, nominał oraz wizerunek orła ustalonego dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Dodatkowo na awersach widnieją buława oraz herb Jana Karola Chodkiewicza.
Życiorys wojskowy hetmana
Jan Karol Chodkiewicz, jak informuje NBP, otrzymał wykształcenie typowe dla synów magnackich. Uczył się w kraju, następnie kontynuował studia w Niemczech i we Włoszech, a zagraniczne podróże zwieńczył pobytem na Malcie, gdzie poznawał nowoczesną wojskowość. Pierwsze doświadczenia wojenne zdobywał pod dowództwem Stanisława Żółkiewskiego i Jana Zamoyskiego.
Prawdziwy talent wojenny Chodkiewicza ujawnił się podczas wojen ze Szwedami w Inflantach. Wyróżnił się w bitwie pod Kokenhausen oraz podczas obrony Rygi. Po objęciu samodzielnego dowództwa odniósł zwycięstwo pod Białym Kamieniem, które przyniosło mu buławę wielką litewską.
Triumf pod Kircholmem
Najsłynniejsze zwycięstwo hetman odniósł 27 września 1605 roku nieopodal Kircholmu. NBP opisuje tę bitwę jako spektakularny triumf, w którym przeciw 11 tysiącom Szwedów stanęło około 3,6 tysiąca żołnierzy Rzeczypospolitej. Według banku centralnego, „Hetman, nie zważając na przewagę liczebną wroga, dzięki precyzyjnemu użyciu skromnych sił – zwłaszcza ciężkiej jazdy, husarii – odniósł spektakularne zwycięstwo”. W ciągu kilku godzin armia szwedzka została rozbita, a ranny król Karol IX Sudermański uciekł z pola bitwy.
NBP podkreśla, że triumf pod Kircholmem odbił się głośnym echem w Europie, niestety nie został wykorzystany z powodu buntów nieopłacanych żołnierzy i wojny domowej.
Działania na frontach wschodnich
W 1607 roku Chodkiewicz stanął po stronie Zygmunta III i walczył z rokoszanami w bitwie pod Guzowem. Po powrocie na front inflancki kontynuował walkę ze Szwedami, którzy po klęsce pod Kircholmem unikali otwartej bitwy.
Gdy wybuchł konflikt z Rosją, hetman próbował przybyć z odsieczą polskiemu garnizonowi na Kremlu. W 1617 roku stanął na czele wyprawy na Moskwę, której celem było zapewnienie korony carskiej królewiczowi Władysławowi Wazie. Po nieudanych szturmach odstąpiono od oblężenia, a traktat w Dywilinie zakończył polsko-moskiewskie zmagania.
Ostatnia bitwa pod Chocimiem
Po klęsce pod Cecorą i zagładzie armii koronnej, dowództwo nad nową armią powierzono Chodkiewiczowi. Hetman zgromadził wojska pod Chocimiem i przez miesiąc umiejętnie kierował obroną, wykorzystując umocnienia polowe i odpierając ataki przeważających sił tureckich dowodzonych przez sułtana Osmana II. Oblężenie zakończyło się zawarciem pokoju 9 października 1621 roku. Schorowany Chodkiewicz zmarł jeszcze w trakcie walk, nie doczekawszy się zakończenia oblężenia.
Charakterystyka dowódcy
NBP charakteryzuje hetmana wielkiego litewskiego jako osobę znaną ze swojej energii, zapobiegliwości, ale i porywczości. Bank centralny podkreśla, że na polu bitwy stosował ekonomię sił i wykonywał śmiałe manewry, których celem było przełamanie oporu wroga. W walkach wykorzystywał także fortyfikacje polowe.
Według informacji NBP, znakomite zwycięstwa zapewniły Chodkiewiczowi miejsce w panteonie wodzów staropolskich, zaś „już mu współcześni nadali Chodkiewiczowi przydomek »litewski Achilles«”.
Dostępność monet
Monety kolekcjonerskie są dostępne we wszystkich oddziałach okręgowych NBP oraz w sklepie internetowym Kolekcjoner. Sprzedawane są w opakowaniu handlowym wraz z certyfikatem. Narodowy Bank Polski przypomina, że wszystkie znaki pieniężne emitowane przez NBP – w tym kolekcjonerskie – są prawnym środkiem płatniczym w Polsce.
Kolejna emisja zaplanowana jest na 5 listopada 2025 roku. Tego dnia NBP wprowadzi do obiegu banknot kolekcjonerski o nominale 20 złotych „Tysiąclecie koronacji Bolesława Chrobrego”.
Źródła:
- Narodowy Bank Polski – „Jan Karol Chodkiewicz”, https://nbp.pl/jan-karol-chodkiewicz/
