Narodowy Bank Polski wprowadził 12 stycznia 2026 roku do obiegu kolejną monetę kolekcjonerską z serii „Skarby sztuki medalierskiej”. Tym razem uhonorowano postać księdza Stanisława Konarskiego – wybitnego pedagoga, reformatora szkolnictwa i pisarza XVIII wieku.
Medal z XVIII wieku na srebrnej monecie
Emisja monety nawiązuje do historycznego medalu autorstwa Jana Filipa Holzhaeussera, nadwornego medaliera króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Według dokumentacji Narodowego Banku Polski, oryginalne dzieło wybito w 1771 roku w złocie o wadze 18 dukatów (około 60 gramów) dla samego Stanisława Konarskiego oraz w srebrze i brązie. Medal ten miał upamiętniać działalność reformatora edukacji i jego zasługi dla Rzeczypospolitej.
Współczesna moneta kolekcjonerska wykonana została ze srebra próby 999, waży 62,20 grama i ma średnicę 45 milimetrów. Nakład emisji wynosi do 4000 sztuk, a nominał to 50 złotych. Projekt graficzny monety opracował Robert Kotowicz na podstawie medalu znajdującego się w zbiorach Zamku Królewskiego w Warszawie.
Wizjoner oświeceniowej edukacji
Stanisław Konarski, właściwie Hieronim Franciszek Konarski, żył w latach 1700-1773. Jako pijar przybrał imię zakonne Stanisław od świętego Wawrzyńca. W 1740 roku utworzył słynne Collegium Nobilium w Warszawie oraz przeprowadził reformę szkół pijarskich. Według informacji NBP, był bliskim współpracownikiem króla Stanisława Augusta od jego wstąpienia na tron w 1764 roku.
Konarski należał do obozu reform i w licznych pismach politycznych, polemikach oraz utworach poetyckich głosił potrzebę nowoczesnej edukacji oraz zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne. Szczególnie potępiał liberum veto i wzywał do odnowy moralności w duchu chrześcijańskim.
Symbolika numizmatyczna
Na rewersie monety widnieje popiersie Konarskiego w piusce na głowie i zakonnym habicie. Łaciński napis w otoku głosi: „STAN: KONARSKI. SCHOL: PIAR: IN. POL: F. T. LITU: ANTIQ: PRÆP. PROV”, co w tłumaczeniu oznacza: „Stanisław Konarski, starodawnych szkół pijarskich w Polsce i Litwie przełożony prowincjał”.
Awers monety przedstawia centralną kompozycję dwóch ksiąg przyozdobionych wieńcem dębowym. Symbolizują one najszerzej znane dzieła Konarskiego: „O poprawie wad wymowy” (pierwsze wydanie łacińskie z 1741 roku) oraz „O skutecznym rad sposobie, albo o utrzymywaniu ordynaryjnych sejmów” (wydane w czterech tomach w latach 1760-1763). U góry umieszczono sentencję „SAPERE AUSO” (Odważył się być mądrym) – motto królewskiego złotego medalu, którym Stanisław August obdarował Konarskiego jako jeden z pierwszych. U dołu widnieje dedykacja: „STAN: AUG: REX. MDCCLXV” nawiązująca do króla i roku 1765.
Jak podaje NBP, data 1765 na medalu jest niewłaściwa, gdyż wówczas mennica w Warszawie nie była jeszcze w pełni uruchomiona. Antoni Schroeder, administrator mennicy, podawał, że medal wybito dopiero w 1771 roku.
Seria dokumentująca polską kulturę
Moneta poświęcona Konarskiemu wpisuje się w realizowany przez NBP program emisji „Skarby sztuki medalierskiej”. Seria ma na celu popularyzację historycznych medali związanych z polską kulturą i historią. Każda z monet dokumentuje zarówno osiągnięcia upamiętnianych postaci, jak i rozwój sztuki medalierskiej w Polsce.
Moneta została wprowadzona do obiegu jako prawny środek płatniczy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Produkcję monety na zlecenie NBP wykonała Mennica Polska SA. Sprzedaż prowadzona jest w oddziałach okręgowych NBP oraz przez sklep internetowy banku centralnego.
Źródła
- Narodowy Bank Polski – Dokumentacja Kolekcjonerska: Skarby sztuki medalierskiej – Stanisław Konarski (dokument emisyjny, styczeń 2026)
- Narodowy Bank Polski – Skarby sztuki medalierskiej: Stanisław Konarski
https://nbp.pl/banknoty-i-monety/monety-okolicznosciowe/katalog/skarby-sztuki-medalierskiej-stanislaw-konarski/
