Najwyższa Izba Kontroli obchodzi 7 lutego 107. rocznicę swojego powstania. Właśnie wtedy, w 1919 roku, marszałek Józef Piłsudski podpisał dekret powołujący do życia jedną z pierwszych instytucji odrodzonej Polski. Jubileusz przypada w szczególnym momencie – Izba funkcjonuje pod nowym kierownictwem i realizuje ambitny plan kontrolny, w którym priorytetem jest bezpieczeństwo narodowe.
Nowa era pod przewodnictwem Mariusza Haładyja
Od września 2025 roku funkcję prezesa NIK pełni Mariusz Haładyj, wybrany przez Sejm za zgodą Senatu. Podczas przesłuchania przed powołaniem przedstawił dziesięciopunktową wizję rozwoju Izby, kładąc nacisk na modernizację i efektywność działań kontrolnych. Haładyj, dotychczasowy prezes Prokuratorii Generalnej, zastąpił Mariana Banasia, którego kadencja zakończyła się w sierpniu 2025 roku.
Nowy prezes podkreślał, że NIK powinna koncentrować się nie tylko na formalnej legalności działań kontrolowanych instytucji, ale przede wszystkim na ich efektywności i racjonalności. „Miarą skuteczności Najwyższej Izby Kontroli powinna być skuteczność w wykrywaniu poważnych nadużyć, a z drugiej strony taka zmiana funkcjonowania instytucji publicznych, żeby obywatel odczuwał te zmiany w codziennym życiu” – zadeklarował podczas wystąpienia przed komisją sejmową.
Reorganizacja i nowy statut
Od 1 stycznia 2026 roku w NIK obowiązuje nowy statut, który wprowadza istotne zmiany organizacyjne. Dotychczasowe czternaście departamentów zostało przekształconych w osiem większych, interdyscyplinarnych jednostek. Delegatury – obecnie szesnaście – zyskały większą rolę i specjalizację w wybranych tematach, działając na szerszym obszarze terenu niż dotychczas.
Zmiany mają na celu lepszą koncentrację kontroli na istotnych procesach zarządzania państwem oraz szybszą reakcję na pojawiające się zagrożenia. Nowa struktura zakłada również wykorzystanie potencjału interdyscyplinarnych zespołów i centrów rozwoju kompetencji w poszczególnych makroregionach.
Ambitny plan pracy na 2026 rok
W grudniu 2025 roku Kolegium NIK uchwaliło Plan pracy na 2026 rok, który przewiduje realizację 70 tematów kontroli planowych. Bezpieczeństwo narodowe uznano za nadrzędny priorytet działań kontrolnych. Wśród zaplanowanych kontroli znajdą się zagadnienia dotyczące zabezpieczenia potrzeb Sił Zbrojnych w zakresie amunicji wielkokalibrowej, funkcjonowania Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości czy systemu kierowania bezpieczeństwem narodowym.
Plan obejmuje również kontrole w obszarach finansów publicznych, rozwoju gospodarczego, infrastruktury, spraw społecznych oraz zasobów naturalnych. Spośród 70 tematów, 50 będzie realizowanych jako kontrole koordynowane, a 20 jako kontrole niekoordynowane. NIK zaplanowała zakończenie czynności kontrolnych w 66 tematach do końca 2026 roku.
Tradycyjnie Izba przeprowadzi także kontrolę wykonania budżetu państwa oraz kontrolę wykonania założeń polityki pieniężnej za rok 2025 – obowiązek wynikający z Konstytucji RP.
Międzynarodowa współpraca
NIK w 2026 roku będzie kontynuować aktywny udział w pracach międzynarodowych organizacji kontroli państwowej – INTOSAI i EUROSAI. Izba będzie także pełnić funkcję audytora zewnętrznego międzynarodowej organizacji policji INTERPOL.
Historia wpisana w 7 lutego
Tradycja obchodów Dnia Najwyższej Izby Kontroli sięga dekret wydany przez Józefa Piłsudskiego 7 lutego 1919 roku, kontrasygnowany przez premiera Ignacego Jana Paderewskiego. Najwyższa Izba Kontroli Państwa była jedną z pierwszych instytucji powołanych w odrodzonej Polsce, co świadczyło o znaczeniu, jakie przypisywano kontroli wydatkowania publicznych pieniędzy.
Podczas uroczystości rocznicowych przedstawiciele NIK tradycyjnie składają kwiaty pod pomnikami Józefa Piłsudskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, a także odwiedzają groby wybitnych prezesów Izby, w tym pierwszego prezesa Józefa Higersbergera oraz Lecha Kaczyńskiego, który kierował NIK w latach 1992-1995.
Najwyższa Izba Kontroli, zgodnie z Konstytucją RP, jest najwyższym organem kontroli państwowej, podlegającym Sejmowi i działającym na zasadach kolegialności. Kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych oraz innych państwowych jednostek organizacyjnych z punktu widzenia legalności, gospodarności, celowości i rzetelności.
Źródła:
- Najwyższa Izba Kontroli obchodzi 105. urodziny – https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/najwyzsza-izba-kontroli-obchodzi-105-urodziny.html
- Plan pracy Najwyższej Izby Kontroli na 2026 rok – https://www.nik.gov.pl/kontrole/plan-pracy-nik/plan-pracy-nik-2026.html
- Powitanie Prezesa NIK Mariusza Haładyja – https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/powitanie-prezesa-nik-mariusza-haladyja.html
- Najwyższa Izba Kontroli – Wikipedia – https://pl.wikipedia.org/wiki/Najwy%C5%BCsza_Izba_Kontroli
- Nowy statut Najwyższej Izby Kontroli – https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/nowy-statut-nik-2025.html
