Od 1 stycznia 2026 roku wejdą w życie przepisy, które rewolucjonizują sposób opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne przez marynarzy. Zmiany dotyczą około 18 tysięcy osób pracujących na statkach morskich, niezależnie od bandery. Nowelizacja ma uporządkować dotychczasowy system i zapewnić marynarzom pełniejszy dostęp do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zdrowotnych.
Nowy kod tytułu ubezpieczenia
Kluczową zmianą jest wprowadzenie nowego tytułu ubezpieczenia – 24 00. Umożliwi on marynarzom samodzielne opłacanie składek jako płatnicy, bez względu na banderę statku, pod jaką pływają. Jak podkreśla Krzysztof Cieszyński, regionalny rzecznik ZUS: „Nowe rozwiązanie ma umożliwić jak najszerszemu gronu osób, które pracują na statkach morskich, przystąpienie do ubezpieczeń społecznych, niezależnie od bandery.”
Nowe regulacje obejmą zarówno osoby pracujące na statkach pływających pod banderami państw trzecich, jak i tych zatrudnionych w krajach Unii Europejskiej i EFTA.
Kim jest marynarz w rozumieniu przepisów
Marynarzem według nowych przepisów jest osoba, która mieszka w Polsce i wykonuje pracę na podstawie marynarskiej umowy o pracę lub innej umowy o świadczeniu pracy na morzu, na statku o pojemności brutto (GT) 100 jednostek i wyższej oraz o przynależności polskiej lub obcej.
Zakres ubezpieczeń – więcej niż dotychczas
Dotychczas marynarze niepodlegający ubezpieczeniom społecznym obowiązkowo w Polsce mogli zgłosić się jedynie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Od stycznia 2026 roku ulegnie to znaczącej zmianie.
Marynarze zgłaszający się z kodem 24 00 będą mogli opłacać składki na:
- ubezpieczenia emerytalne,
- ubezpieczenia rentowe,
- ubezpieczenia chorobowe,
- ubezpieczenia wypadkowe,
- Fundusz Pracy,
- Fundusz Solidarnościowy,
- ubezpieczenie zdrowotne.
Zmiana ta zapewnia prawo do rent i emerytur, a także świadczeń z ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego, co stanowi istotne wzmocnienie ochrony socjalnej marynarzy.
Procedura uzyskania statusu marynarza
Aby zostać płatnikiem składek w ZUS jako marynarz, należy wykonać trzy kroki:
- Uzyskać zaświadczenie o pracy na morzu, które wydaje – w zależności od formy zatrudnienia – dyrektor urzędu morskiego lub agencja zatrudnienia. Zaświadczenie jest ważne przez miesiąc od daty wydania.
- Zgłosić się do ZUS w ciągu miesiąca od otrzymania zaświadczenia.
- Złożyć formularz ZUS ZUA z nowym kodem tytułu ubezpieczenia – 24 00.
Wybór dla marynarzy na statkach pod polską banderą
Osoby pracujące na statkach pod polską banderą na podstawie marynarskiej umowy o pracę otrzymają możliwość wyboru. Przed upływem 7 dni od nawiązania stosunku pracy mogą złożyć pracodawcy oświadczenie o zmianie tytułu do ubezpieczeń społecznych na status marynarza. W przeciwnym razie armator będzie miał obowiązek odprowadzenia składek od przychodu na dotychczasowych zasadach jako płatnik.
Wysokość i termin opłacania składek
Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne nie może być niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia. Od stycznia 2026 roku będzie to co najmniej 4806 złotych.
Rozliczenia odbywają się w cyklu 12-miesięcznym, liczonym od dnia uzyskania statusu marynarza, z wyłączeniem okresu zawieszenia. Składki za dany miesiąc należy opłacić i rozliczyć do 20. dnia kolejnego miesiąca. Przykładowo składki za styczeń 2026 roku marynarz opłaci do 20 lutego.
Po przekazaniu do ZUS pierwszej deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA z podstawą wymiaru składek w wysokości minimalnego wynagrodzenia, ZUS automatycznie utworzy kolejne deklaracje. W przypadku późniejszego podwyższenia podstawy lub jej obniżenia – na przykład w przypadku prawa do zasiłku – ZUS nie przygotuje automatycznie kolejnych dokumentów.
Możliwość zawieszenia statusu
Marynarz będzie mógł zawiesić status na okres nie krótszy niż 1 pełny miesiąc kalendarzowy i nie dłuższy niż 3 miesiące w danym roku kalendarzowym, jeżeli w tym okresie nie będzie wykonywał pracy na morzu.
W czasie zawieszenia:
- nie trzeba opłacać składek,
- marynarz nie będzie objęty ochroną ubezpieczeniową w razie choroby, macierzyństwa, wypadku czy długotrwałej niezdolności do pracy,
- okres zawieszenia nie będzie liczył się do emerytury ani renty.
W ciągu 7 dni marynarz musi poinformować ZUS o zawieszeniu statusu – w zgłoszeniu wyrejestrowania z ubezpieczeń, oraz o wznowieniu statusu – w zgłoszeniu do ubezpieczeń.
Wsteczne opłacenie składek za lata 2021-2025
Nowelizacja przewiduje również możliwość wstecznego, dobrowolnego oskładkowania się przez marynarzy za okres do 5 lat przed wejściem w życie ustawy.
Osoba chcąca opłacić wstecznie składki emerytalne i rentowe za okres od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2025 roku musi spełnić następujące warunki:
- nie może podlegać we wskazanym okresie tym ubezpieczeniom,
- musi posiadać status marynarza przez co najmniej 3 miesiące w każdym roku objętym wnioskiem – potwierdzi to zaświadczenie od dyrektora urzędu morskiego, które jest ważne przez miesiąc od wydania,
- musi złożyć wniosek o opłacenie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za wybrane miesiące w tym okresie o symbolu RMS wraz z kopią zaświadczenia.
Wniosek RMS można złożyć od 1 stycznia 2026 roku do 31 grudnia 2027 roku samodzielnie lub przez pełnomocnika. Można to zrobić papierowo w każdej placówce ZUS lub elektronicznie jako załącznik do pisma ogólnego (POG) na profilu PUE/eZUS.
Składki za lata wsteczne będą opłacane od podstawy wymiaru zadeklarowanej we wniosku RMS, która nie może być niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym okresie.
Cel reformy
Celem nowelizacji jest przede wszystkim rozszerzenie zasad podlegania ubezpieczeniom społecznym na osoby wykonujące pracę na morzu na statkach pływających pod tzw. tanimi banderami. Według szacunków Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z nowych przepisów będzie mogło skorzystać około 17,7 tysiąca osób.
Rozwiązania wprowadzane dla marynarzy nawiązują do przepisów, z których korzystają twórcy i artyści, umożliwiając preferencyjne zasady opłacania składek.
Źródła
- Zakład Ubezpieczeń Społecznych – komunikaty z grudnia 2024 roku (www.zus.pl)
- Komunikat ZUS: Zmiany dla marynarzy od 1 stycznia 2026 r.
- Ustawa z dnia 26 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
