23 marca każdego roku obchodzimy Światowy Dzień Meteorologii (ang. World Meteorological Day). Jego data upamiętnia wejście w życie konwencji powołującej Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) – miało to miejsce dokładnie 23 marca 1950 roku. Rok później, 23 marca 1951 roku, WMO została formalnie włączona do systemu Narodów Zjednoczonych. Pierwsze obchody tego święta odbyły się w 1961 roku i od tamtej pory co roku towarzyszą im nowe hasła, skupione na aktualnych wyzwaniach związanych z pogodą, klimatem i zasobami wodnymi.
Hasło 2026: „Obserwujemy teraźniejszość, by chronić jutro”
Tegoroczne hasło w języku angielskim brzmi: „Observing Today, Protecting Tomorrow”. W polskim tłumaczeniu, przytoczonym przez Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie, przyjęło ono formę: „Obserwujemy teraźniejszość, by chronić jutro”. Temat ten podkreśla kluczową rolę globalnych systemów obserwacyjnych – od satelitów, przez boje oceaniczne i radiosondy, po naziemne stacje meteorologiczne – w tworzeniu prognoz pogody i systemów wczesnego ostrzegania przed klęskami żywiołowymi.
Sekretarz Generalna WMO prof. Celeste Saulo w swoim orędziu z okazji Światowego Dnia Meteorologii 2026 napisała: „Za każdą prognozą stoją miliony obserwacji przetwarzanych w wyjątkowej, międzynarodowej sieci koordynowanej przez WMO”. Zwróciła też uwagę na szerokie zastosowanie danych meteorologicznych: „Od planowania tras lotniczych po ochronę przeciwpowodziową, od planowania energetycznego po zarządzanie zdrowiem, od sadzenia upraw po inwestycje infrastrukturalne”.
Sekretarz Generalna podkreśliła także konieczność równomiernego dostępu do wiedzy i technologii: „Musimy wyrównać szanse i zadbać, by nikt nie był wykluczony. Musimy wypełnić luki w danych i obserwacjach. I musimy pamiętać, że sztuczna inteligencja zależy od inteligencji ludzkiej”.
Skąd się biorą prognozy pogody?
Globalny system obserwacyjny WMO to jeden z najbardziej rozbudowanych mechanizmów wymiany danych na świecie. Jak wskazuje IMGW-PIB, program pomiarowy realizowany jest przez blisko 10 tysięcy naziemnych stacji meteorologicznych i około tysiąca stacji napowietrznych. Czujniki monitorujące hydrosferę znajdują się na pokładach 7 tysięcy statków i ponad tysiąca boi morskich. Ponadto setki radarów meteorologicznych i 3 tysiące specjalnie wyposażonych samolotów komercyjnych mierzy parametry atmosfery każdego dnia. Powyżej 30 satelitów meteorologicznych i 200 satelitów badawczych obserwuje każdy skrawek Ziemi. Obserwacje te są następnie bezpłatnie udostępniane każdemu krajowi świata za pośrednictwem Systemu Informacyjnego WMO (WIS).
Dzięki tym technologiom i stale doskonalonym modelom numerycznym dzisiejsze prognozy pięciodniowe są równie wiarygodne, jak prognozy dwudniowe sprzed 25 lat. To postęp, który bezpośrednio przekłada się na miliardy dolarów zysków ekonomicznych oraz – co ważniejsze – na ludzkie życia.
Chaos klimatyczny zmienia reguły gry
Kontekst tegorocznych obchodów jest szczególnie poważny. Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie wskazuje, że „chaos klimatyczny zmienia zasady rządzące pogodą, przynosząc rekordowe upały, dłuższe susze, podnoszący się poziom mórz, a coraz częstsze, ekstremalne zjawiska pogodowe stają się naszą rzeczywistością”. Jak przypomina IMGW-PIB, od czasów powstania Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej w 1873 roku średnia temperatura powierzchni Ziemi wzrosła o ponad 1 stopień Celsjusza, a tempo zmian przyspiesza.
Znaczenie prognozowania i wczesnego ostrzegania trudno przecenić: według danych przytaczanych przez WMO około 90 procent poważnych katastrof naturalnych związanych jest ze zjawiskami pogodowymi, klimatycznymi lub wodnymi. Tymczasem połowa krajów świata nadal nie posiada systemów wczesnego ostrzegania, a sytuacja jest najtrudniejsza w państwach najsłabiej rozwiniętych i małych wyspiarskich państwach rozwijających się.
Program „Wczesne ostrzeżenia dla wszystkich”
W odpowiedzi na te braki WMO realizuje inicjatywę Early Warnings for All (Wczesne ostrzeżenia dla wszystkich), której celem jest objęcie skutecznymi systemami ostrzegania każdego człowieka na Ziemi do 2027 roku. ONZ wskazuje, że kluczowe jest przyspieszenie tego programu, by „do 2027 roku każda osoba była objęta systemem ratujących życie”. Jak podaje IMGW-PIB, wydanie zaledwie 800 milionów dolarów na takie systemy w krajach rozwijających się pozwoliłoby uniknąć strat w wysokości od 3 do 16 miliardów dolarów rocznie. Koszt to równowartość 50 centów na osobę rocznie przez pięć lat.
Polska nauka i służby meteorologiczne
W Polsce główną instytucją odpowiedzialną za meteorologię i hydrologię jest Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB). Instytut prowadzi prognozy i ostrzeżenia stanowiące podstawę decyzji administracji publicznej, służb ratowniczych, transportu, energetyki i rolnictwa. IMGW-PIB rozwija modelowanie numeryczne, automatyzację pomiarów oraz wykorzystanie sztucznej inteligencji w analizie danych meteorologicznych i hydrologicznych.
W 2026 roku polskie środowisko naukowe aktywnie włączyło się w obchody. Akademia Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte w Gdyni zorganizują 23 marca otwarty wykład pod tytułem „Observing today, Protecting tomorrow”, prowadzony przez kontradmirała w stanie spoczynku dr. inż. Czesława Dyrcza.
Ludzie za danymi
Sekretarz Generalna WMO Celeste Saulo w swoim orędziu przypomniała, że za globalnym systemem obserwacyjnym stoją przede wszystkim ludzie: obserwatorzy w odległych i odizolowanych miejscach, meteorolodzy wypuszczający balony atmosferyczne dwa razy dziennie, hydrolodzy monitorujący rzeki o świcie, synoptycy pracujący przez całą noc, oceanografowie mierzący się z falami, inżynierowie naprawiający stacje po burzach, technicy satelitarni i klimatolodzy pomagający rozumieć przeszłość i przygotowywać się na przyszłość.
Tegoroczne hasło Światowego Dnia Meteorologii to zaproszenie – skierowane do rządów, instytucji naukowych i każdego z nas – do większego docenienia i wsparcia systemów, dzięki którym prognozy pogody stają się faktem, a ostrzeżenia przed katastrofami docierają na czas. Obserwując teraźniejszość, chronimy jutro.
Źródła
- Ośrodek Informacji ONZ w Warszawie – Światowy Dzień Meteorologii 2026: https://www.un.org/pl/unic-warsaw/światowy-dzień-meteorologii-2026
- Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) – strona Światowego Dnia Meteorologii 2026: https://wmo.int/site/world-meteorological-day-2026-23-march
- Celeste Saulo, Sekretarz Generalna WMO – orędzie z okazji Światowego Dnia Meteorologii 2026 (25 lutego 2026): https://wmo.int/content/wmo-secretary-generals-statement-occasion-of-world-meteorological-day-2026
- IMGW-PIB – Światowy Dzień Meteorologii. Pogoda, klimat i woda dla pokoleń: https://imgw.pl/swiatowy-dzien-meteorologii-pogoda-klimat-i-woda-dla-pokolen/
- Akademia Marynarki Wojennej w Gdyni – Obchody Światowego Dnia Meteorologii 2026 – zaproszenie: https://www.amw.gdynia.pl/index.php/pl/o-nas/aktualnosci/10336-obchody-swiatowego-dnia-meteorologii-2026-zaproszenie
