3 stycznia przypada Dzień Słomki do Picia – nieoficjalne święto upamiętniające wynalazek, który na ponad sto lat zmienił sposób picia napojów na całym świecie. Data ta nie jest przypadkowa: dokładnie 138 lat temu, 3 stycznia 1888 roku, amerykański wynalazca Marvin C. Stone otrzymał patent na papierową słomkę do picia.
Historia wynalazku, który zmienił kulturę picia
Marvin Chester Stone, urodzony w 1842 roku w stanie Ohio, był weteranem wojny secesyjnej – walczył pod Gettysburgiem i został ranny w bitwie pod Lookout Mountain. Po wojnie osiadł w Waszyngtonie, gdzie pracował jako dziennikarz, a następnie odkrył w sobie talent do wynalazczości, odziedziczony po ojcu, autorze prasy do sera i pralki.
Stone zajmował się początkowo produkcją papierowych ustników do papierosów. Według tradycyjnej wersji wydarzeń, pomysł na papierową słomkę zrodził się podczas picia miętowego koktajlu w jednym z waszyngtońskich barów. Wcześniej powszechnie wykorzystywano naturalne słomki z żyta lub innych zbóż, które jednak szybko nasiąkały, rozmiękały i nadawały napojom niepożądany, trawiasty posmak.
Stone stworzył prototyp, owijając papier wokół ołówka i sklejając jego końce. Następnie udoskonalił wynalazek, pokrywając papier woskiem parafinowym, co zapobiegało jego rozmiękaniu i rozpuszczaniu się kleju w alkoholu. Opatentowana przez niego słomka miała długość 8,5 cala (około 21,5 cm) i średnicę dobraną tak, aby zapobiec zatykaniu się przez nasiona cytryny.
W 1890 roku fabryka Stone’a produkowała już więcej słomek niż ustników do papierosów. W szczytowym okresie działalności, w latach 50. XX wieku, zakład przy Franklin Street wytwarzał 8 milionów słomek dziennie. Stone zmarł w 1899 roku, ale jego firma kontynuowała działalność przez kolejne dekady.
Od papieru do plastiku – i z powrotem
Wraz z rozwojem technologii produkcji tworzyw sztucznych w latach 60. XX wieku papierowe słomki zostały niemal całkowicie wyparte przez plastikowe odpowiedniki. Były tańsze w produkcji, nie rozmiękały i mogły być masowo wytwarzane.
Szacuje się, że tylko w Stanach Zjednoczonych dziennie zużywa się około 390 milionów słomek, a w Polsce – około 3 miliony. Ta popularność niesie jednak poważne konsekwencje ekologiczne.
Plastikowa rewolucja i jej skutki środowiskowe
Problem zanieczyszczenia oceanów tworzywami sztucznymi nabrał dramatycznych rozmiarów. Dane Światowego Funduszu na rzecz Przyrody wskazują, że każdego roku do mórz i oceanów trafia od 19 do 23 milionów ton plastiku. Według prognoz, do 2050 roku w oceanach może być wagowo więcej plastiku niż ryb.
Jednorazowy plastik odpowiada za ponad 60 procent zanieczyszczenia w oceanach. Słomki, choć stanowią zaledwie około 0,022 procent odpadów z tworzyw sztucznych, stały się symbolem problemu jednorazowych produktów plastikowych.
Badania australijskich i kanadyjskich naukowców opublikowane w 2024 roku wykazały, że nawet 11 milionów ton tworzyw sztucznych może zalegać na dnie mórz i oceanów, przy czym najbardziej zanieczyszczone są płytkie, przybrzeżne rejony. Ilość odpadów na dnie może być nawet stukrotnie większa niż to, co widoczne jest na powierzchni.
Unijna odpowiedź na kryzys plastikowy
Unia Europejska podjęła zdecydowane kroki w celu ograniczenia zanieczyszczenia plastikiem. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE z 5 czerwca 2019 roku w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, zwana dyrektywą SUP (Single Use Plastic), wprowadziła zakaz stosowania szeregu produktów jednorazowego użytku.
Podczas gdy w większości krajów UE przepisy weszły w życie już w lipcu 2021 roku, Polska wdrożyła je z dwuletnim opóźnieniem. Od 24 maja 2023 roku w Polsce obowiązuje zakaz wprowadzania do obrotu plastikowych słomek, sztućców, talerzy, mieszadeł do napojów oraz pojemników na żywność wykonanych ze spienionego polistyrenu.
Od lipca 2024 roku przedsiębiorcy gastronomiczni mają obowiązek oferowania klientom alternatywnych rozwiązań – opakowań podlegających biodegradacji, kompostowaniu lub nadających się do wielokrotnego użytku. Za użycie jednorazowych plastikowych produktów pobierana jest opłata widoczna na paragonach i fakturach.
Za wprowadzanie zakazanych produktów do obrotu grozi administracyjna kara pieniężna od 10 tysięcy do nawet 500 tysięcy złotych.
Alternatywy dla plastikowych słomek
Rynek odpowiedział na nowe regulacje szeroką gamą alternatyw dla plastikowych słomek. Dostępne są obecnie:
- słomki papierowe – ekologiczne, biodegradowalne, ale mniej wytrzymałe w kontakcie z cieczą
- słomki bambusowe – naturalne, wielorazowego użytku
- słomki metalowe (ze stali nierdzewnej) – trwałe, wielokrotnego użytku
- słomki szklane – higieniczne, wielokrotnego użytku, estetyczne
- słomki jadalne – wykonane z materiałów spożywczych
- słomki z naturalnej słomy żytniej – powrót do korzeni
Według danych rynkowych, światowy rynek papierowych słomek ma rosnąć z 1,51 miliarda dolarów w 2023 roku do 2,23 miliarda dolarów w 2030 roku.
Perspektywy na przyszłość
Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation), zaakceptowane przez Parlament Europejski w kwietniu 2024 roku, zakłada, że od 2030 roku w UE wszystkie opakowania będą musiały nadawać się do recyklingu. Zakazane zostaną kolejne rodzaje jednorazowych opakowań z tworzyw sztucznych, w tym opakowania na pojedyncze porcje przypraw czy sosów oraz jednorazowe naczynia wykorzystywane w kawiarniach i restauracjach.
Badania przeprowadzone przez brytyjskich naukowców wykazały, że już redukcja zanieczyszczenia plastikiem o 5 procent pozwoli w najbliższych dekadach ustabilizować sytuację na powierzchniach oceanów. Jednak nawet najbardziej optymistyczny scenariusz nie przewiduje, że mikroplastik zniknie z oceanów do końca tego stulecia.
Świadomość społeczna rośnie
Według badania Ipsos przeprowadzonego w 32 krajach, 85 procent respondentów uważa za ważny zakaz używania jednorazowych opakowań plastikowych, takich jak torebki na zakupy, sztućce, kubki i talerze. Ponad 70 procent ludzi oczekuje od rządzących wprowadzenia wyraźnych zasad regulujących użycie plastiku.
Dzień Słomki do Picia staje się więc nie tylko okazją do uczczenia wynalazku Marvina C. Stone’a, ale także momentem refleksji nad tym, jak ewoluowały nasze nawyki konsumpcyjne i jakie mają one konsekwencje dla środowiska naturalnego.
Źródła:
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2019/904 z dnia 5 czerwca 2019 r. w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko
- Ustawa z dnia 9 maja 2023 r. o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, Dz.U. 2023 poz. 881
- Deep Sea Research Part: Oceanographic Research Papers (2024) – badania australijskich i kanadyjskich naukowców na temat zanieczyszczenia dna oceanicznego
- Raport WWF dotyczący zanieczyszczenia oceanów tworzywami sztucznymi (2024)
- Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) zaakceptowane przez Parlament Europejski w kwietniu 2024
- Patent US375962 A (3 stycznia 1888) – Marvin C. Stone, papierowa słomka do picia
- Badanie Ipsos dotyczące postaw społecznych wobec zanieczyszczenia plastikiem (34 kraje, ponad 20 000 respondentów)
