Każdego roku 8 listopada obchodzony jest Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych – inicjatywa, która od 2021 roku przypomina społeczeństwu o ponad 20 tysiącach Polaków żyjących dzięki dializoterapii. Data święta nie jest przypadkowa: upamiętnia pierwszą hemodializę wykonaną w Polsce w Poznaniu 8 listopada 1958 roku.
Dlaczego to święto jest tak ważne?
Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych powstał z oddolnej inicjatywy pacjentów zrzeszonych w mediach społecznościowych, w tym na grupie wsparcia „Kocham swoje nerki”. Pomysł szybko zyskał poparcie organizacji pacjenckich, w tym Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki, które sformalizowało obchody na szczeblu ogólnopolskim.
„Jako osoba, która przez 20 lat żyła dzięki dializie, doskonale wiem, z jakimi wyzwaniami mierzą się pacjenci i ich bliscy” – podkreśla Dorota Ligęza, wiceprezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki i inicjatorka Ogólnopolskiego Dnia Osób Dializowanych.
Celem święta jest zwiększenie świadomości społecznej na temat dializoterapii, wsparcie pacjentów oraz pokazanie wyzwań, z jakimi mierzą się osoby dializowane i ich rodziny. To także okazja do wyrażenia wdzięczności personelowi medycznemu oraz opiekunom.
Skala problemu w Polsce
Według danych szacunkowych przewlekła choroba nerek może dotyczyć nawet 4,5 miliona Polaków. Ministerstwo Zdrowia zwraca uwagę, że przewiduje się, iż za 20 lat będzie to piąta najczęstsza przyczyna śmierci na świecie.
Obecnie w Polsce leczenie nerkozastępcze wymaga ponad 21 tysięcy osób. Dane Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki pokazują, że codziennie około 11 pacjentów dowiaduje się, że musi rozpocząć dializoterapię.
„W tym roku obchodziliśmy 80 lat od pierwszej hemodializy. Mimo, że w Polsce dializy są dostępne dla wszystkich potrzebujących, wciąż wiele pozostaje do zrobienia w zakresie jakości życia osób dializowanych oraz edukacji społeczeństwa” – zauważa profesor Rajmund Michalski, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Moje Nerki.
Problem przewlekłej choroby nerek jest istotny również ze względu na niską wykrywalność. Dane wskazują, że spośród około 4,5 miliona osób z przewlekłą chorobą nerek zaledwie 5 procent jest zdiagnozowanych. Choroba rozwija się bezobjawowo nawet przez 20-30 lat, co sprawia, że większość przypadków wykrywana jest zbyt późno.
Tegoroczne obchody – dzieci na pierwszym miejscu
W 2025 roku odbyła się już piąta edycja Ogólnopolskiego Dnia Osób Dializowanych, która w całości poświęcona była najmłodszym pacjentom. Wydarzenie odbyło się 8 listopada 2025 roku w Centrum Symulacji Medycznej Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu.
Hasło tegorocznej edycji brzmiało: „Dzieci na dializie – niech ich marzenia rosną bez ograniczeń”. W programie znalazły się wystąpienia ekspertów, konsultanta krajowego w dziedzinie nefrologii dziecięcej, panele dyskusyjne z udziałem rodziców dzieci dializowanych, część artystyczna oraz animacje dla najmłodszych.
„Dializa otrzewnowa i hemodializy to metody leczenia dzieci ze schyłkową niewydolnością nerek, które stanowią pomost do transplantacji nerki. Populacja pediatryczna jest bardzo różnorodna. Musimy być przygotowani do leczenia pacjentów od najwcześniejszego okresu a więc ważących zaledwie kilka kilogramów i do leczenia pacjentów pełnoletnich, którzy mają kilkadziesiąt kilogramów więcej” – wyjaśnia profesor Maria Szczepańska, kierownik Katedry i Kliniki Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach.
Dializoterapia u dzieci – specyficzne wyzwania
Przewlekła choroba nerek u dzieci wymaga szczególnej uwagi i kompleksowej opieki. Wpływa ona nie tylko na funkcjonowanie organizmu, ale również na wzrost, rozwój psychoruchowy i jakość życia najmłodszych pacjentów.
„Leczenie nerkozastępcze dzieci jest terapią wymagającą wsparcia szeregu specjalistów. Kładziemy również nacisk na współpracę z rodzicami. Im rodzic jest lepiej wyedukowany, tym sprawniej przebiega leczenie” – tłumaczy doktor Elżbieta Trembecka-Dubel, adiunkt Katedry i Kliniki Pediatrii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego.
U dzieci głównymi przyczynami przewlekłej choroby nerek są wrodzone anomalie układu moczowego oraz nefropatie genetyczne i zapalne. W skali międzynarodowej mediana częstości włączenia do leczenia nerkozastępczego u dzieci wynosi około 9 przypadków na milion populacji w wieku 0-19 lat.
Specjalistka dodaje: „Jeżeli pacjent trafi pod opiekę nefrologa odpowiednio wcześnie, jest szansa na opóźnienie rozpoczęcia dializ, dzięki tzw. nefroprotekcji. Z kolei dzieci leczone już dializami, staramy się jak najszybciej przygotować i zakwalifikować do transplantacji nerki”.
Co to jest dializoterapia?
Hemodializa to zabieg oczyszczania krwi z toksyn i zbędnych produktów przemiany materii oraz usuwania nadmiernej ilości wody nagromadzonej w organizmie w wyniku niewydolności nerek. Podczas hemodializy krew pacjenta wielokrotnie przepływa przez dializator – element aparatu często nazywany sztuczną nerką – gdzie jest oczyszczana, a następnie wraca do układu krążenia.
W organizmie człowieka znajduje się średnio od 4 do 5 litrów krwi. W trakcie hemodializy poza organizmem pacjenta pozostaje jednocześnie około 300-400 mililitrów krwi.
Drugą metodą leczenia nerkozastępczego jest dializa otrzewnowa, którą pacjenci mogą wykonywać samodzielnie w domu.
Profilaktyka i wczesna diagnostyka
Eksperci zgodnie podkreślają znaczenie profilaktyki i wczesnego wykrywania chorób nerek. Profesor Beata Naumnik, konsultant wojewódzki w dziedzinie nefrologii, zwraca uwagę, że kluczem do skutecznej profilaktyki jest jak najwcześniejsze wykrycie choroby, które pozwala na opóźnienie jej rozwoju od kilku do kilkunastu lat.
Do wczesnego wykrycia przewlekłej choroby nerek wystarczają proste badania: oznaczenie stężenia kreatyniny we krwi oraz badanie ogólne moczu. Zaleca się wykonywanie tych badań przynajmniej raz w roku, szczególnie u osób z grup ryzyka.
Do głównych czynników ryzyka rozwoju przewlekłej choroby nerek należą: nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, otyłość, choroby serca oraz obciążenia rodzinne. Szczególnie narażone są osoby po 65. roku życia.
Historia i przyszłość
Ogólnopolski Dzień Osób Dializowanych obchodzony jest każdego roku 8 listopada. Data ta upamiętnia pierwszą w Polsce hemodializę wykonaną w 1958 roku w Poznaniu, która zapoczątkowała nową erę w polskiej medycynie. Przed tym przełomowym wydarzeniem osoby z niewydolnością nerek były skazane na przedwczesną śmierć.
Wydarzenie ma charakter ogólnopolski i służy zarówno edukacji, jak i budowaniu solidarności z osobami dializowanymi. Organizatorzy podkreślają, że osoby wymagające dializoterapii zasługują na szczególną uwagę systemu ochrony zdrowia i społeczeństwa.
„Moim marzeniem było stworzenie właśnie takiego czasu, w którym nikt nie czuje się samotny w tej trudnej terapii, a jednocześnie możemy pokazać, że dializy ratują życie, pozwalają realizować marzenia i że osoby dializowane zasługują na opiekę najwyższej jakości” – podsumowuje Dorota Ligęza.
Źródła:
- Ogólnopolskie Stowarzyszenie Moje Nerki – materiały informacyjne na temat V edycji Ogólnopolskiego Dnia Osób Dializowanych 2025 (moje-nerki.pl)
- Informacja z 2021 roku o inauguracji Ogólnopolskiego Dnia Osób Dializowanych (siecdlazdrowia.pl)
- Ministerstwo Zdrowia – Mapy potrzeb zdrowotnych: analizy przewlekłej choroby nerek (basiw.mz.gov.pl)
- Polskie Towarzystwo Nefrologiczne – dane epidemiologiczne
- Publikacje Narodowego Funduszu Zdrowia dotyczące dializoterapii
