Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej, obchodzony 23 października, przypomina o dramatycznej sytuacji jednego z najbardziej nieuchwytnych drapieżników świata. Nowe badania przynoszą niepokojące wieści – populacja irbisa jest znacznie mniejsza, niż dotychczas sądzono.
Historia święta i jego znaczenie
Data 23 października upamiętnia przyjęcie Deklaracji z Biszkeku. W 2013 roku na pierwszym Światowym Forum Ochrony Śnieżnej Pantery w stolicy Kirgistanu podjęto ważne decyzje odnośnie ochrony tego gatunku. Wydarzenie to zapoczątkowało wspólną inicjatywę organizacji na rzecz przyrody oraz dwunastu azjatyckich państw, na których terytorium występuje śnieżna pantera: Afganistanu, Bhutanu, Chin, Indii, Kazachstanu, Kirgistanu, Mongolii, Nepalu, Pakistanu, Rosji, Tadżykistanu i Uzbekistanu.
Pierwszy Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej obchodzono 23 października 2014 roku. Celem święta jest zwrócenie uwagi światowej opinii publicznej na zagrożenie wyginięciem tego wyjątkowego gatunku oraz mobilizacja do podejmowania działań ochronnych.
Status ochronny i stan populacji
Pantera śnieżna w Czerwonej Księdze Zagrożonych Gatunków IUCN ma status gatunku narażonego na wyginięcie (VU). Oznacza to, że gatunek nadal stoi w obliczu wysokiego ryzyka wymarcia w warunkach naturalnych.
Globalna populacja panter śnieżnych pozostaje przedmiotem debat naukowych. Szacunki różnią się znacząco – od około 4 tysięcy do nawet 8 tysięcy osobników żyjących w naturalnym środowisku. Trudności w precyzyjnym oszacowaniu liczebności wynikają z niezwykle trudnego dostępu do siedlisk tych zwierząt oraz ich wyjątkowej umiejętności maskowania się w górskim terenie.
Alarmujące wyniki badań z Pakistanu
Niedawno ukazały się wyniki badań liczebności populacji panter śnieżnych w Pakistanie. Teren występowania tych zwierząt pokrywa się z czterema wielkimi pasmami górskimi: Hindukuszem, Pamirem, Karakorum i Himalajami.
Badanie pakistańskiego zespołu wykorzystało 828 fotopułapek rozmieszczonych w północnym Pakistanie między 2010 a 2019 rokiem, pokrywających około 39% zasięgu występowania pantery śnieżnej. Kamery zarejestrowały ponad 4 700 zdjęć panter śnieżnych w 65 lokalizacjach, identyfikując 53 unikalne osobniki.
Dzięki analizie badań między innymi przez Snow Leopard Trust, organizację wspieraną przez ZOO Wrocław i Fundację ZOO Wrocław – DODO, okazało się, że w samym Pakistanie żyje około 160 panter śnieżnych. Poprzednie dane były zawyżone i oscylowały wokół nawet 420 osobników tego gatunku.
Badanie pakistańskie stanowiło przełom, ponieważ było pierwszym ogólnokrajowym naukowym oszacowaniem populacji tego gatunku w kraju. Zastosowano w nim dwie niezależne metody: analizę zdjęć z fotopułapek oraz nieinwazyjną analizę genetyczną odchodów irbisów. Dzięki wykorzystaniu pojedynczych zmian w DNA naukowcy mogli rozpoznać poszczególne osobniki.
Dlaczego populacja się kurczy
Główne zagrożenia dla panter śnieżnych to działalność człowieka w różnych wymiarach:
- Kłusownictwo – gęste futro irbisa stanowi cenne trofeum dla kłusowników. Pozostałe części ciała wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie azjatyckiej do produkcji pseudoleków. Pantery padają również ofiarą sideł zastawianych na inne zwierzęta.
- Konflikty z lokalnymi społecznościami – zmniejszenie populacji naturalnych ofiar irbisa, takich jak dziki koziorożec czy owce, zmusza głodujące pantery do polowania na zwierzęta gospodarskie. W odwecie pasterze zabijają drapieżniki, chroniąc swoje stada.
- Zmiany klimatyczne – ocieplenie klimatu wpływa na cały ekosystem górski, w tym na zasoby wody i roślinność. Naturalne siedliska panter śnieżnych zanikają, kurczą się obszary pokryte śniegiem i lodem, a wraz z nimi zmniejszają się tereny łowieckie tych zwierząt.
- Rozwój infrastruktury – budowa dróg, kopalni i innych obiektów przemysłowych prowadzi do fragmentacji siedlisk i utrudnia przemieszczanie się panter w poszukiwaniu pokarmu czy partnerów.
Znaczenie ekologiczne i kulturowe
Irbisy mają duże znaczenie kulturowe dla lokalnych społeczności, zamieszkujących te same obszary górskie Azji, co te piękne koty. Zmiana liczebności panter nie tylko zubaża bioróżnorodność, ale także oznacza głębokie szkody ekologiczne w krajobrazie Himalajów. Ochrona irbisa oznacza ochronę samych gór, a także ludzi, dzikiej przyrody i zasobów wodnych, które od nich zależą.
Pantery śnieżne to tzw. gatunek parasolowy – ich ochrona automatycznie chroni również wszystkie inne gatunki współdzielące ich siedlisko. Tereny zamieszkane przez irbisy to często obszary źródłowe wielu rzek, zapewniających czystą wodę milionom ludzi i zwierząt.
Działania ochronne
Organizacje zajmujące się ochroną panter śnieżnych, takie jak Snow Leopard Trust, prowadzą wielokierunkowe działania:
- Montaż fotopułapek pozwalających na monitorowanie populacji
- Edukacja lokalnych społeczności o metodach zabezpieczania stad
- Tworzenie alternatywnych źródeł zarobku dla pasterzy
- Ustanawianie rezerwatów przyrody
- Programy ubezpieczeń zwierząt gospodarskich, które zmniejszają konflikty między ludźmi a panterami
ZOO Wrocław i Fundacja ZOO Wrocław – DODO wspierają Snow Leopard Trust w działaniach na rzecz ochrony panter śnieżnych w ich naturalnym środowisku. Polskie ogrody zoologiczne prowadzą również programy hodowli zachowawczej tego gatunku, przyczyniając się do zachowania różnorodności genetycznej populacji.
Perspektywy na przyszłość
Niestety sytuacja panter śnieżnych nie jest tak pozytywna, co tym bardziej zobowiązuje nas do działania, ponieważ pantery narażone są na coraz większe zagrożenia.
Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej to moment na refleksję, ale przede wszystkim na konkretne działania. Każdy może przyczynić się do ochrony tego gatunku – przez wsparcie organizacji zajmujących się ochroną przyrody, edukację innych na temat zagrożeń dla panter śnieżnych czy ograniczanie własnego śladu węglowego, co pomaga chronić górskie ekosystemy.
Czy duch gór przetrwa w swoim naturalnym środowisku? To zależy od decyzji, które podejmiemy dzisiaj.
Źródła:
- ZOO Wrocław (2024). Dzień Pantery Śnieżnej – przyjdź na wyjątkowe karmienie. Dostępne: https://zoo.wroclaw.pl/dzien-pantery-snieznej-przyjdz-na-wyjatkowe-karmienie/
- Snow Leopard Trust (2025). Pakistan’s First Nationwide Snow Leopard Count Reveals Eye-Opening Results. Dostępne: https://snowleopard.org/pakistans-first-nationwide-snow-leopard-count-reveals-eye-opening-results/
- Bimkal.pl. Międzynarodowy Dzień Pantery Śnieżnej. Dostępne: https://bimkal.pl/kalendarz/miedzynarodowy-dzien-pantery-snieznej
- IUCN Red List of Threatened Species. Snow Leopard (Panthera uncia). Dostępne: https://www.iucnredlist.org
