Od 2 stycznia 2026 roku głowienka, czernica, łyska, jarząbek oraz słonka zostały usunięte z listy gatunków zwierząt łownych w Polsce. Zmiana wprowadzona przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska ma na celu ochronę populacji tych ptaków i wspieranie bioróżnorodności.
Decyzja resortu klimatu jest efektem wielomiesięcznej dyskusji i wieloletnich apeli organizacji przyrodniczych. Nowe rozporządzenie, podpisane 22 września 2025 roku przez minister Paulinę Hennig-Kloska i opublikowane w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1286, weszło w życie 2 stycznia 2026 roku.
Uzasadnienie naukowe zmian
Ministerstwo Klimatu i Środowiska wskazuje, że żaden z wykreślonych gatunków nie wykazuje przegęszczenia populacji. Co więcej, w przypadku większości z nich naukowcy obserwują niekorzystne trendy liczebności. Szczególnie niepokojąca jest sytuacja głowienki, której populacja lęgowa w Polsce szacowana jest obecnie na 2-6 tysięcy par, co oznacza spadek o około 80-90 procent w porównaniu do lat 80. i 90. XX wieku, kiedy populację tę oceniano na 20-30 tysięcy par. Podobnie dramatyczny spadek dotyczy czernicy – z 15-25 tysięcy par w latach 80. i 90. XX wieku do zaledwie 2-5 tysięcy par obecnie.
Jak podkreślił wiceminister klimatu i środowiska Mikołaj Dorożała: „Realizujemy to, co zapowiedzieliśmy. Żaden z tych gatunków nie ma negatywnego wpływu na gospodarkę rolną ani jakąkolwiek inną. Obserwujemy za to spadek populacji niektórych z nich. Wyłączenie ich z listy gatunków zwierząt łownych jest oczywistym krokiem. Różnorodność biologiczna jest wielkim bogactwem Polski i musimy ją chronić”.
Charakterystyka chronionych gatunków
Czernica żółtooka to wytrawny płetwonurek zdolny do nurkowania na siedem metrów w głąb jeziora w poszukiwaniu pokarmu. Dawniej jeden z najczęściej spotykanych gatunków polskich kaczek, obecnie według Czerwonej Listy Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody jej populacja wykazuje trend spadkowy.
Głowienka, podobnie jak czernica, doskonale nurkuje. Samce tego gatunku łatwo rozpoznać po charakterystycznej rdzawej głowie. W Polsce obserwuje się szybki spadek liczebności gniazdujących głowienek, co wpisuje się w ogólnoświatowy trend liczebności populacji tego gatunku.
Łyska gniazduje w roślinności wodnej i jest blisko spokrewniona z żurawiem. Nazwę zawdzięcza białej płytce znajdującej się na czole. Spłoszona szybko biegnie po wodzie. Według Polskiego Komitetu IUCN spadek liczebności łyski rozpoczął się już na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku, a w niektórych regionach Polski odnotowano bardzo silny trend spadkowy sięgający 70-90 procent populacji przez ostatnie cztery dekady.
Jarząbek to najmniejszy europejski kurak leśny o krępej sylwetce i krótkich nogach. W Polsce jest nielicznym ptakiem lęgowym, którego spotkać można w górach oraz na wschodzie kraju. Zimuje w Polsce, jednak przez utratę swoich siedlisk jest gatunkiem mocno zagrożonym w Środkowej Europie.
Słonkę można spotkać na całym nizinnym obszarze Polski, ale także w niższych partiach gór. To nieliczny ptak lęgowy. Część osobników zostaje na zimę, inne przylatują na wiosnę tylko na kilka dni, po czym odlatują dalej na północ. Przeloty odbywają się przeważnie wieczorami i nocami, zazwyczaj samotnie lub w niewielkich, składających się z 5-6 osobników grupach.
Konsekwencje zmian dla przyrody i gospodarki
Ministerstwo podkreśla, że wyeliminowanie jednego z czynników śmiertelności tych gatunków ptaków, jakim jest pozyskanie łowieckie, będzie miało pozytywny wpływ na ich występowanie na terytorium Polski oraz przyczyni się do lepszej ochrony zasobów przyrodniczych. Co istotne, zmiany nie będą miały negatywnego wpływu na rolnictwo – wymienione gatunki nie wyrządzają szkód w uprawach i płodach rolnych.
Zdaniem resortu klimatu, wykreślenie wskazanych gatunków ptaków z listy zwierząt łownych wypełnia zasadę racjonalnego gospodarowania zasobami. Według danych ministerstwa, w przypadku łyski poziom znanej śmiertelności w wyniku legalnych polowań w stosunku do wielkości krajowej populacji lęgowej wynosił średnio około 6 procent, a w przypadku populacji zimującej około 20 procent w skali roku. Wartości te należy uznać za minimalne, ponieważ ptaki ranione wskutek polowań nie są uwzględniane w statystykach łowieckich.
Walka o ochronę ptaków trwała lata
Droga do wykreślenia pięciu gatunków z listy łownej była długa i skomplikowana. Początkowo Ministerstwo Klimatu i Środowiska planowało skreślić z listy siedem gatunków ptaków – oprócz wymienionych pięciu miały to być także krzyżówka i cyraneczka. Projekt spotkał się jednak z oporem ze strony Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz środowiska myśliwych.
Do ostatecznego kompromisu doszło po wielomiesięcznych negocjacjach międzyresortowych. Polski Związek Łowiecki początkowo był gotów zaakceptować ochronę tylko trzech gatunków: łyski, głowienki i czernicy. Ostatecznie strony zgodziły się na wykreślenie pięciu gatunków.
Aspekt badań naukowych i turystyki
Według ministerstwa, zmiana przepisów może przełożyć się na rozwój w Polsce turystyki ptasiej, co przyczyni się do zoptymalizowania korzyści społecznych i gospodarczych. Ułatwi także badania naukowe w odniesieniu do objętych zmianami gatunków ptaków. Polowania wiążą się bowiem z płoszeniem zarówno ptaków łownych, jak i gatunków objętych ochroną, co może prowadzić do obniżenia ich przyrostu populacyjnego.
Perspektywy dalszej ochrony
Wiceminister Mikołaj Dorożała, komentując wprowadzone zmiany na platformie społecznościowej, stwierdził: „Po wielu konsultacjach udało się osiągnąć ważny kompromis: od 2026 roku pięć gatunków ptaków – łyska, głowienka, czernica, jarząbek i słonka – będzie objętych całoroczną ochroną. To kolejny krok w stronę ochrony przyrody. Idziemy małymi krokami, ale zawsze do przodu”.
Nie jest jednak jasne, czy wykreślone gatunki automatycznie otrzymają pełną ochronę gatunkową. Sprawa jest bardziej złożona – aby ptaki te zostały formalnie uznane za gatunki chronione, konieczna jest zmiana kolejnego rozporządzenia dotyczącego ochrony gatunkowej zwierząt. Tę zmianę minister klimatu i środowiska może wprowadzić jedynie w porozumieniu z ministrem rolnictwa.
Źródła:
- Ministerstwo Klimatu i Środowiska – komunikat z 2 stycznia 2026 roku (www.gov.pl)
- Polski Związek Łowiecki – komunikat z 29 września 2025 roku
- Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 22 września 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz.U. 2025 poz. 1286)
