Komisja Europejska po raz pierwszy przyjęła dokument strategiczny w całości poświęcony wschodnim regionom przygranicznym UE (Eastern Border Regions). W ślad za tym Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego ogłosił dziś pięć nowych priorytetów inwestycyjnych finansowanych ze środków europejskich – łącznie ponad 290,15 mln euro w ramach przeglądu śródokresowego programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027.
Nowa strategia UE dla wschodniego pogranicza
18 lutego 2026 r. Komisja Europejska przyjęła komunikat dotyczący unijnych regionów graniczących z Rosją, Białorusią i Ukrainą. To odpowiedź na konsekwencje rosyjskiej agresji na Ukrainę, która odcisnęła trwałe piętno na społecznościach i gospodarkach całej wschodniej flanki Unii. Strategia obejmuje dziewięć państw członkowskich: Finlandię, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Słowację, Węgry, Rumunię i Bułgarię.
Komunikat Komisji Europejskiej akcentuje potrzebę wzmacniania infrastruktury transportowej i energetycznej, zwiększania odporności regionów przygranicznych oraz wsparcia działających tam przedsiębiorstw i społeczności lokalnych. Temat zdominował dyskusję podczas konferencji wysokiego szczebla w Brukseli 26 lutego br., w której udział wzięli m.in. przewodnicząca KE Ursula von der Leyen oraz wiceprzewodniczący KE Raffaele Fitto.
W ramach towarzyszącego dokumentowi instrumentu finansowego EastInvest szacuje się, że platforma mogłaby uruchomić nawet 28 mld euro w inwestycjach publicznych i prywatnych w latach 2026–2027. Równolegle, w ramach instrumentu SAFE (Security Action for Europe), dostępnych ma być 150 mld euro na zamknięcie luk bezpieczeństwa – dziewięć państw ze wschodniej granicy UE ma tymczasowo przydzielone ponad 65 proc. całkowitej puli.
Aktywność dyplomatyczna Podkarpacia
Województwo podkarpackie odegrało istotną rolę w kształtowaniu unijnej narracji na temat wschodniej flanki. Dzięki działaniom samorządu w ramach Komitetu Regionów i innych forów europejskich europejscy decydenci dostrzegli, że równie ważnym odcinkiem wschodniej flanki jest granica z Ukrainą – dotąd pomijaną w debacie skoncentrowanej na granicy z Rosją i Białorusią.
W toku konsultacji „Paktu na rzecz wschodnich regionów przygranicznych” (z dn. 18.09.2026) sejmik województwa uchwalił stanowisko dotyczące przyszłości wschodnich obszarów przygranicznych w polityce spójności po 2027 roku. Efektem tych starań jest uwzględnienie w komunikacie KE specyfiki regionów graniczących z Ukrainą oraz jednoznaczne potwierdzenie ich strategicznego znaczenia.
Pięć filarów bezpieczeństwa – pieniądze na stole
Jak poinformowano podczas dzisiejszej konferencji prasowej w Rzeszowie, projekt zmian w programie FEP 2021–2027 został wysłany do Komisji Europejskiej 19 grudnia 2025 r. Na pięć nowych priorytetów przeznaczono łącznie ponad 290,15 mln euro, co stanowi 12,81 proc. całej alokacji programu – przekraczając wymagany przez Komisję próg 10 proc.
Nowe priorytety inwestycyjne to:
- Priorytet 11 – Inwestycje dla bezpieczeństwa i obrony (EFRR): alokacja 84 364 464 euro. Środki skierowane na rozwój sektora przedsiębiorstw działających w obszarze obronności i bezpieczeństwa, zwiększanie potencjału produkcyjnego i usługowego, działalność badawczo-rozwojową, wsparcie MŚP oraz rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use).
- Priorytet 12 – Bezpieczeństwo dostaw wody (EFRR): 26 900 000 euro. Środki pozwolą na wzmocnienie infrastruktury wodnej regionu, w tym budowę nowych ujęć i zbiorników wody, wdrażanie systemów wykorzystania wody opadowej i odzyskanej, rozbudowę sieci wodociągowych i stacji uzdatniania, a także rozwój systemów monitoringu i zasilania awaryjnego z wykorzystaniem OZE.
- Priorytet 13 – Odporna infrastruktura transportowa (EFRR): 94 418 420 euro – największa kwota spośród nowych priorytetów. Inwestycje skupią się na zwiększaniu odporności i bezpieczeństwa systemu transportowego, w tym na drogach wojewódzkich istotnych z punktu widzenia ewakuacji i mobilności wojskowej.
- Priorytet 14 – Rozwój umiejętności dla bezpieczeństwa (EFS+): 57 480 711 euro. Priorytet ukierunkowany na rozwój praktycznych umiejętności z zakresu bezpieczeństwa, kompetencji cyfrowych oraz nowoczesnych kwalifikacji technicznych dla uczniów i nauczycieli. W ramach tych środków realizowany będzie m.in. program „Akademia dronów”, umożliwiający zdobycie praktycznych kwalifikacji w obszarze nowych technologii.
- Priorytet 15 – Rozwój kompetencji bezpieczeństwa społeczności lokalnej (EFS+): 10 355 737 euro. Działania realizowane w ramach instrumentu RLKS (Rozwój Lokalny Kierowany przez Społeczność) obejmą wsparcie praktycznych kompetencji uczniów i szkół w zakresie bezpieczeństwa, łącząc edukację obronną, cyfrową i survivalową. Finansowane będą oddolne inicjatywy społeczne realizowane przez Lokalne Grupy Działania.
Dolina Dronowa – innowacje o strategicznym znaczeniu
Osobnym wątkiem poruszanym w kontekście Podkarpacia jest koncepcja Doliny Dronowej, obejmująca budowę centrum certyfikacji i rozwój systemów bezzałogowych. Projekt kładzie nacisk na rozwój technologii podwójnego zastosowania (dual-use – cywilno-wojskowych), co wspiera innowacyjność lokalnego przemysłu i wzmacnia odporność regionu. Ranga Doliny Dronowej została potwierdzona nie tylko poprzez ujęcie jej w komunikacie Komisji Europejskiej, ale również przez bezpośrednie odwołanie się do niej przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen podczas brukselskiej konferencji.
Kiedy pierwsze nabory?
Formalna decyzja Komisji Europejskiej zatwierdzająca powyższe zmiany spodziewana jest w połowie kwietnia br. Instytucja Zarządzająca FEP już rozpoczęła intensywne prace nad przygotowaniem Szczegółowego Opisu Priorytetów oraz kryteriów wyboru projektów. Ich ostateczny kształt będzie uzgadniany z Komitetem Monitorującym FEP. Jak stwierdziła podczas dzisiejszej konferencji Małgorzata Jarosińska-Jedynak, Członek Zarządu Województwa Podkarpackiego, na pytanie o termin akceptacji zmian przez KE: „liczymy, że w okolicach pierwszego kwietnia będzie akceptacja”.
Marszałek Władysław Ortyl doprecyzował z kolei, że prezentowane środki stanowią dotacje, nie pożyczkę – w odróżnieniu od instrumentu SAFE, który ma charakter zwrotny: „to wszystko, co my pokazujemy – są to dotacje”.
Wnioski do nowych priorytetów będą mogły składać samorządy oraz przedsiębiorstwa z województwa podkarpackiego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Podkarpacia 2021–2027.
Źródła
- Opracowanie własne B2BData.pl Agencja Informacyjna
- Informacja prasowa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podkarpackiego, 20.03.2026 r.
- Komunikat Komisji Europejskiej „Strong eastern regions for a safe Europe”, 18.02.2026 r.: commission.europa.eu
- Strona tematyczna Komisji Europejskiej – Eastern Border Regions: ec.europa.eu/regional_policy
- Panorama / Inforegio KE, „Turning pressure into potential on the EU’s eastern borders”, 04.03.2026 r.: ec.europa.eu/regional_policy
- Szczegółowy Opis Priorytetów Programu FEP 2021-2027, wersja SZOP.FEPK.020, uchwała nr 197/4501/26 z dnia 11.03.2026 r.: funduszeeuropejskie.gov.pl
